REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Między zmiennością a stałością. Czyli ekologiczny mózg jako fundament zdrowia w czasach BANI

Między zmiennością a stałością. Czyli ekologiczny mózg jako fundament zdrowia w czasach BANI
Między zmiennością a stałością. Czyli ekologiczny mózg jako fundament zdrowia w czasach BANI
INFOR

REKLAMA

REKLAMA

Radość z życia, swoiste poczucie sensu istnienia połączone z doświadczaniem wewnętrznej harmonii jest naturalną tęsknotą każdego człowieka. Nie jest to jednak łatwe do osiągnięcia w niespokojnym i kruchym świecie. Czy ekologiczny mózg i nasza wewnętrzna ekologia mogą stanowić klucz do harmonijnego rozwoju pełni naszego potencjału i stanowić o dobrej kondycji psychicznej?

Jakie cechy charakteryzują osobę zdrową psychicznie? O wyspecjalizowanych sieciach neuronalnych funkcjonującym w układzie nerwowym. Jak zadbać o dobrostan na poziomie ciała, emocji, umysłu i ducha?

REKLAMA

Autopromocja

Pierwszy naukowy model zdrowia psychicznego zaproponowany przez Marie Jahoda, do dziś aktualny, ukazał się w raporcie przygotowanym dla Komisji Wspólnej ds. Choroby Psychicznej i Zdrowia Psychicznego. Autorka połączyła w nim charakterystyki zaczerpnięte z różnych teorii, wyłaniając w ten sposób listę kluczowych cech opisujących osobę zdrową psychicznie. Są to:

  • autonomia i integracja – pozytywna postawa względem „Ja”, wysoka samoocena, silne poczucie tożsamości, syntetyzująca funkcja doświadczeń, zdolność do bycia niezależnym od wpływów społecznych, a także kontakt z własnymi uczuciami i zdolność do samoregulacji;
  • inwestowanie w życie – zdolność do rozwoju i samorealizacji, nastawienie na przyszłość;
  • sprawne rozwiązywanie problemów – realistyczne i trafne postrzeganie rzeczywistości, odporność na stres, radzenie sobie z wymaganiami – zdolność do adaptacji w zmieniającym się świecie, panowanie nad otoczeniem oraz
  • zdolność do miłości, pracy i zabawy1.

Biorąc pod uwagę wymienione cechy, pojawia się pytanie, jak współcześnie zadbać o osiąganie i utrzymywanie zdrowia psychicznego w dobrej kondycji?

MIĘDZY STAŁOŚCIĄ A ZMIENNOŚCIĄ

Obecny świat postVUCA, zwany teraz BANI World, jest nie tylko turbulentny i chaotyczny, ale wręcz kruchy, wypełniony niepokojem, nieliniowy i niepojęty, co może sprzyjać przekonaniu, że to, co trwałe i stabilne wyczerpało swoją użyteczność i musi się rozpaść, a sprawdzać się będzie jedynie to, co zmienne, zwinne i szybkie. Tymczasem, przyglądając się ludzkiej naturze, warto zauważyć, że nieustająco mamy do czynienia z dynamiczną równowagą między stałością a zmiennością. Na zewnątrz stanowimy trwałe i stabilne oraz jednostkowo odrębne byty, zaś wewnątrz jesteśmy ciągle zmieniającym się kosmosem. Łączenie trwałego i stabilnego ze zwinnym i szybkim to domena pracy naszego stale rozwijającego się inteligentnego wielokomórkowego organizmu, zaprogramowanego ewolucyjnie na utrzymanie życia i zdrowia przez adaptację do otoczenia.

Ta dynamiczna równowaga nie jest efektem ostatnich dekad – już Karol Darwin twierdził, że człowiek ma najwyższe zdolności adaptacyjne spośród wszystkich gatunków. Niestety przejawia także skłonności do antyefektywnościowej dominacji, co – jeśli doprowadza do znacznego zakłócenia ekosystemu – skutkuje katastrofami, jakich jesteśmy ostatnio świadkami, a to bolesna droga do nauczenia się pokory wobec natury. Dlatego tak ważna jest świadomość ekologiczna i to zarówno zewnętrzna: człowieka wobec jego otoczenia, jak też wewnętrzna, dotycząca naszej indywidualnej, osobistej spójności.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

EKOLOGIA WEWNĘTRZNA

Ekologia jako nauka o strukturze i funkcjonowaniu przyrody zajmuje się badaniem oddziaływań w ramach systemu oraz między organizmami a ich środowiskiem; najogólniej

– jest nauką o porządku i nieporządku oraz o wynikających z tego konsekwencjach dla istnienia biosfery i człowieka. Pisząc o ekologicznym mózgu – mamy na uwadze tzw. ekologię wewnętrzną między podsystemami nerwowymi współistniejącymi w ramach jednego organizmu. Warto wskazać na istnienie w naszym układzie nerwowym kilku wyspecjalizowanych sieci neuronalnych:

  • W obrębie jamy brzusznej elementy AUN: splot trzewny, splot międzykrezkowy, splot podbrzuszny górny, splot podbrzuszny dolny – skomunikowane z pniem mózgu, których działanie wiąże się w dużym uproszczeniu z pierwotną funkcją przetrwania, mobilizacji i samoobrony.
  • W obrębie klatki piersiowej elementy AUN: splot sercowy i splot płucny oraz nerw błędny – skomunikowane z tzw. mózgiem limbicznym, które w uproszczeniu odpowiadają za emocje i nasze reakcje w kontaktach społecznych.
  • W obrębie czaszki OUN: centralny układ nerwowy, a szczególnie kora nowa, która pełni funkcje poznawcze i odpowiada za percepcję, uczenie się, pamięć, świadome przetwarzanie informacji, linearne i nielinearne myślenie, procesy twórcze i nadawanie znaczenia.

Każda z tych sieci odpowiada za inny rodzaj postrzegania i odmienny sposób przetwarzania danych z otaczającego świata. Ponadto dysponujemy także dostępem do tzw. sieci eterycznej, której rolą jest uduchowione napełnianie całego organizmu bioenergią życiową, tożsamą z boskim pierwiastkiem. Dzięki tymże sieciom możemy funkcjonować jednocześnie na różnych poziomach złożoności, adekwatnie do ich funkcji – od fizycznej (ciało), przez emocjonalno-społeczną (emocje i relacje), intelektualną i kreatywną (logika i wyobraźnia), po duchową i boską (duchowość i absolut).

SIECI NEURONALNE A INTELIGENCJA

Warto dodać, że temu podziałowi sieci neuronalnych odpowiadają rozróżniane w klasycznej psychologii akademickiej cztery wymiary ludzkiej inteligencji:

1. Umysł somatyczny, inteligencja ciała – PhQ (Physical quotient) – nasz instynkt, wrodzone odruchy i potrzeby oraz rozwijane zdolności motoryczne i sensoryczne.

2. Umysł psychospołeczny, inteligencja emocjonalno-społeczna – EQ (Emotional quotient), na który składają się nasze emocje i zdolność do tworzenia więzi oraz kompetencje w za-kresie samoświadomości, samoregulacji, automotywacji, empatii oraz nawiązywania i budowania relacji.

3. Umysł kognitywny, inteligencja poznawcza – IQ (Intellectual quotient) – zdolność do abstrakcyjnego myślenia, używania logiki oraz kreatywność wymagająca posługiwania się wyobraźnią, a także zdefiniowane później inteligencje wielorakie odnoszące się do rozmaitych talentów (np. inteligencja matematyczna, słowna, przestrzenna).

4. Umysł duchowy, inteligencja integralna – SQ (Spiritual quotient)2, na którą składa się nasza wyższa świadomość, zdolność do nadawania uogólnionego sensu swojemu życiu, niezależnie od doraźnego szczęścia czy cierpienia, poczucie ciągłości oraz kontaktu z transcendencją (absolutem – poprzez naukę, naturę, sztukę; lub platońską trójcę: prawdę, dobro, piękno) poza uwarunkowaniami czasoprzestrzennymi.

Możliwości kombinacyjne redukcjonizmu

Możliwości kombinacyjne redukcjonizmu

INFOR

KONSEKWENCJE REDUKCJI

Gdybyśmy uwzględnili w procesie rozwoju człowieka tylko wybrane wymiary inteligencji, z pominięciem pozostałych, prowadziłoby to do redukcjonizmu, który zatrzymałby realizację pełni jego potencjału. Warto się zastanowić, jakie rodzaje redukcjonizmu byłyby konsekwencją skupienia uwagi na jednym, dwóch lub na trzech z nich zamiast na systemowo ekologicznej całości.

Biologia

Kiedy sprowadzilibyśmy człowieka wyłącznie do spełniania jego potrzeb biologicznych – mielibyśmy do czynienia z instynktywizmem. Karykaturalnym obrazem ludzkiej istoty mogłoby być wówczas „zwierzę” dążące wyłącznie do maksymalizacji przyjemności i minimalizacji przykrości, a konsekwencją takiej drogi stałby się hedonizm.

Uczucia

Drugi rodzaj redukcjonizmu, czyli koncentracja jedynie na uczuciach przyjęłaby formę skrajnego emocjonalizmu (por. ideał epoki romantyzmu). Obrazem karykaturalnym człowieka byłby wówczas „żywioł”, a skutkiem tej drogi – utrata fizycznego poczucia siebie, utrata rozumu i sensu, czyli szaleństwo.

Umysł

Trzeci typ redukcjonizmu, skrajny racjonalizm, sprowadziłby człowieka do karykatury w postaci „cyborga” (sztucznej inteligencji, pozbawionej fizjologii, emocji i ducha) – na końcu tej drogi czekałby cynizm.

Duch

Z kolei pominięcie trzech pierwszych sfer i widzenie człowieka jako jedynie istoty duchowej – bezcielesnej, bezemocjonalnej i bezrozumnej oznaczałoby skrajny mistycyzm z postacią karykaturalnego „nawiedzeńca”, prowadzący do eskapizmu.

Możliwe kombinacje redukcjonistycznych ujęć uwzględniających od jednego do trzech oraz wszystkie wymiary inteligencji zawiera powyższa tabela.

REKLAMA

"Człowiek ma najwyższe zdolności adaptacyjne spośród wszystkich gatunków. Niestety przejawia także skłonności do antyefektywnościowej dominacji, co – jeśli doprowadza do znacznego zakłócenia ekosystemu – skutkuje katastrofami, jakich jesteśmy ostatnio świadkami. Dlatego tak ważna jest świadomość ekologiczna, i to zarówno zewnętrzna – człowieka wobec jego otoczenia, jak też wewnętrzna dotycząca naszej indywidualnej, osobistej spójności."

Dopiero objęcie uwagą wszystkich wymiarów inteligencji pozwala traktować ekologiczny mózg jako fundament zdrowia człowieka. A zgodnie z definicją zdrowia wg Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) jest ono stanem pełnego dobro-stanu fizycznego, psychicznego i społecznego, a nie tylko brakiem obiektywnie istniejącej choroby czy niepełnosprawności. W ostatnich latach – uzupełniona o sprawność do prowadzenia produktywnego życia społecznego i ekonomicznego, a także o wymiar duchowy.

TROSKA O DOBROSTAN

O tym, jak zadbać o dobrostan na poziomie ciała, emocji, umysłu i ducha czytamy w wielu inspirujących i użytecznych publikacjach – także mowa o tym w tegorocznym „Poradniku Dobrej Komunikacji”, wydanym przez Rzecznika Praw Pacjenta, a dotyczącym praktycznych wskazówek i podpowiedzi dla pracowników medycznych na temat współpracy z pacjenta-mi: „W kwestii troski o ciało podpowiedź jest bardzo prosta. To 30-minutowy, szybki spacer, 4 lub 5 razy w tygodniu. Dla troski o umysł także mamy proste rozwiązanie. Jest nim 30 minut czytania książki 5 razy w tygodniu. Dodatkowo unikaj telewizji i internetu na minimum godzinę przed snem. Pozostaje zadbać o ducha. Osoby wierzące mają gotowe rozwiązanie, którym jest modlitwa, wizyta w świątyni, aktywny udział w obrzędach i rozmowy z duchownymi czy inne praktyki religijne. Osoby niewierzące także mają wybór – np. medytacja czy mindfulness i inne praktyki związane z treningiem uważności”3.

Troska o utrzymanie stanu pełnego dobrostanu fizycznego, psychicznego, społecznego oraz duchowego, wspomagana rozwojem wielopoziomowej samoświadomości, umożliwia człowiekowi kreowanie strategii działania opartych na posiadanych talentach i zasobach oraz prowadzi do autotranscendencji poprzez realizację powołania. Wsparcie harmonijnego i systemowo ekologicznego rozwoju człowieka można odnaleźć w podejściu integratywno-transpersonalnym, ujmującym człowieka na wszystkich płaszczyznach i dostarczającym narzędzi do rozwoju wszystkich inteligencji ku realizacji człowieka w jego pełni. Sprzyja ono tworzeniu takiego życia, dzięki któremu człowiek może funkcjonować w zrównoważonym rozwoju i doświadczać pełni życia w zgodzie ze sobą, swoimi potrzebami i wyznawanymi wartościami.

Tworzenie swojego niepowtarzalnego, autentycznego życia, czyli uzyskiwanie poczucia integracji (wewnętrznej koherencji) i spełnienia na wszystkich poziomach wymaga zachowania dynamicznej równowagi między stałością a zmiennością. W codziennej praktyce w największym uproszczeniu sprowadza się do systematycznego doświadczania bycia, kochania, myślenia i działania w harmonii ze sobą i z szacunkiem wobec otoczenia. Dlatego ważne jest korzystanie z informacji zwrotnej do dokonywania niezbędnych zmian rozwojowych, aby wzrastać ku swojej pełni w coraz bardziej złożonym świecie.

DR LIDIA D. CZARKOWSKA

Psycholog biznesu, socjolog i antropolog, wykładowca ALK, superwizor, autorka podejścia Integratywno-Transpersonalnego w rozwoju człowieka

SYLWIA ARLETTA PRZYGODA

Autorka rozwojowego modelu systemowego HOPERS® spersonalizowanego Logowania do Dobrostanu©

_____________________

1 M. Jahoda, Current concepts of positive mental health, [w:] Joint commission on mental health and illness monograph series, Basic Books, New York 1958, Vol. 1.

2 U. Tokarska, Wspomaganie rozwoju inteligencji duchowej (SQ) z wykorzystaniem narracyjnej gry autobiograficznej [w:] K. Obuchowski, M. K. Stasiak (red.), Duchowy wymiar istnienia, Wydawnictwo Akademii Humanistyczno--Ekonomicznej, Łódź 2010, s. 155–182; D. Zohar, J. Marshall, Inteligencja duchowa. Rebis, Poznań 2001.

3 Z. Kowalski, „Poradnik dobrej komunikacji”, Rzecznik Praw Pacjenta, Warszawa 2022, s. 6

Autopromocja

REKLAMA

Źródło: Personel i Zarządzanie

Oceń jakość naszego artykułu

Dziękujemy za Twoją ocenę!

Twoja opinia jest dla nas bardzo ważna

Powiedz nam, jak możemy poprawić artykuł.
Zaznacz określenie, które dotyczy przeczytanej treści:

REKLAMA

QR Code
Uprawnienia rodzicielskie
certificate
Jak zdobyć Certyfikat:
  • Czytaj artykuły
  • Rozwiązuj testy
  • Zdobądź certyfikat
1/10
Ile tygodni urlopu macierzyńskiego można maksymalnie wykorzystać jeszcze przed porodem?
nie ma takiej możliwości
3
6
9 - tylko jeśli pracodawca wyrazi na to zgodę
Następne
Kadry
Zapisz się na newsletter
Zobacz przykładowy newsletter
Zapisz się
Wpisz poprawny e-mail
Świadczenie urlopowe w szkołach. Czy powinno uwzględniać kryterium socjalne?

Do 31 sierpnia 2024 r. nauczyciele powinni otrzymać świadczenia urlopowe. Świadczenie, wypłacane wszystkim nauczycielom, jest finansowane ze środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych. Czy powinny uwzględniać kryterium socjalne?

Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Więcej osób uzyska prawo do świadczenia

1 września 2024 r. więcej osób uzyska prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Jakie warunki należy spełniać, żeby nabyć prawo do tego świadczenia?

Wcześniejsze emerytury dla nauczycieli. Kto ma prawo do nowej emerytury? Kiedy można złożyć wniosek?

1 września 2024 r. wejdą w życie zmiany przepisów Karty Nauczyciela. Więcej osób będzie mogło skorzystać z wcześniejszej emerytury dla nauczycieli. Kiedy można złożyć wniosek o wcześniejszą emeryturę?

Czy 14 lipca to niedziela handlowa?

Czy w lipcu jest jakaś niedziela handlowa? Czy w tym miesiącu możemy zaplanować zakupy na niedzielę? 

REKLAMA

Zmiana zasad obliczania stażu pracy. Jak to wpłynie na uprawnienia pracownika [przykłady]

Na podstawie stażu pracy ustalane są przysługujące pracownikowi uprawnienia, takie jak wymiar urlopu wypoczynkowego czy okres wypowiedzenia. Jeżeli do stażu pracy będą wliczane także inne okresy, np. prowadzenia działalności gospodarczej czy świadczenia pracy na podstawie umowy zlecenia, sposób ustalania uprawnień pracowniczych radykalnie się zmieni.

Maksymalna temperatura w pracy – będą nowe przepisy bhp!

Jaka może być maksymalna temperatura w pracy? W związku z występującymi upałami pracownicy pytają o swoje prawa. Będą nowe przepisy bhp chroniące pracowników przed pracą w upale. Dnia 10 lipca 2024 r. odbyło się spotkanie z Głównym Inspektorem Pracy w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Tę informację należało obowiązkowo złożyć pracodawcy do 10 lipca. Jakie konsekwencje grożą w razie jej niezłożenia?

10 lipca 2024 r. minął termin złożenia przez zakładowe organizacje związkowe informacji o liczbie członków. Do tego dnia należało poinformować pracodawcę o liczbie związkowców według stanu na 30 czerwca br. Czy organizacjom, które nie dopełniły tego obowiązku, grożą jakieś sankcje? 

Nowelizacja Kodeksu pracy. Zmiany dotyczą podstawowych uprawnień pracowniczych

Projekt nowelizacji Kodeksu pracy zakłada zmiany dotyczące podstawowych uprawnień pracowniczych. Do stażu pracy będzie wliczany okres wykonywania pracy na podstawie umów zlecenia lub świadczenia usług zawartych z obecnym pracodawcą. Wpłynie to m.in. na długość okresu wypowiedzenia oraz wysokość odprawy w przypadku rozwiązania umowy o pracę.

REKLAMA

Urlop wypoczynkowy: wymiar, udzielanie, wynagrodzenie i dofinansowanie

Urlop wypoczynkowy jest jednym z podstawowych uprawnień pracowniczych. Przepisy prawa pracy dokładnie określają jego wymiar i zasady udzielania. Pracownikom przysługuje wynagrodzenie urlopowe. Pracodawcy często też dofinansowują im wypoczynek.

Jak motywować pracowników, także pokolenie Z? Oto najskuteczniejsze metody

Jak skutecznie motywować pracowników? Co najbardziej docenia pokolenie Z? Jak zbudować motywującą kulturę pracy? Poznaj skuteczne metody motywowania pracowników: klucz do sukcesu Twojego zespołu HR.

REKLAMA