Jakie są zasady objęcia dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym?

Dzieje się tak w przerwach pomiędzy poszczególnymi okresami ubezpieczenia, np. w dłuższych lukach pomiędzy okresami zatrudnienia (kiedy nie mamy już możliwości kontynuacji ubezpieczenia). Albo w czasie, kiedy posiadamy więcej niż jeden tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, np. umowę o pracę i umowę zlecenie. W takich sytuacjach możemy zapewnić sobie ciągłość opłacania składek przystępując do dobrowolnych ubezpieczeń (emerytalnego i rentowych), jeżeli tylko pozwala nam na to nasza sytuacja materialna. Zwłaszcza w perspektywie wysokości przyszłej emerytury lub renty, warto pomyśleć o każdej dodatkowej składce, która będzie powiększać takie świadczenie.

Kiedy występuje dobrowolność ubezpieczeń

Ubezpieczeniach emerytalne i rentowe są dobrowolne w następujących przypadkach:

• dla osób, którym z mocy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przysługuje prawo do dobrowolnego przystąpienia do nich np. dla studentów oraz uczestników studiów doktoranckich, jeżeli nie podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu  i rentowym z innego tytułu,
• gdy występuje zbieg tytułów do ubezpieczeń, tj. gdy dana osoba spełnia warunki do podlegania ubezpieczeniom społecznym z kilku tytułów i z jednego z nich ubezpieczenia mają charakter obowiązkowy, a z pozostałych tytułów – dobrowolny, np. kiedy osoba prowadząca pozarolniczą działalność jest jednocześnie zatrudniona na podstawie umowy o pracę i uzyskuje z tego tytułu minimalne wynagrodzenie – z tytułu prowadzenia działalności ubezpieczenia społeczne są dobrowolne.

Zobacz: Po co podatek pielęgnacyjny skoro jest III filar?

Osoby dobrowolnie podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają tylko tym ubezpieczeniom, nie podlegają natomiast ubezpieczeniom chorobowemu i wypadkowemu.

Jak długo trwa objęcie dobrowolnymi ubezpieczeniami

Przystępujący dobrowolnie do ubezpieczeń społecznych podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od dnia, który wskażą we wniosku (ZUS ZUA), nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek ten złożą. Data, od której osoba zainteresowana jest obejmowana ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi nie może być wcześniejsza niż data złożenia wniosku.

Osoba prowadząca działalność pozarolniczą, w trakcie zawieszenia tej działalności postanowiła dobrowolnie przystąpić do ubezpieczeń emerytalnego i rentowego od 1 grudnia 2008 r. W tym celu udała się do ZUS w dniu 3 grudnia 2008 r. złożyć zgłoszenie ZUS ZUA, na którym wpisała datę objęcia ubezpieczeniami 1 grudnia 2008 r.

Objęcie tej osoby dobrowolnymi ubezpieczeniami nie jest możliwe od dnia 1 grudnia 2008 r., ponieważ wniosek został złożony z późniejsza datą. Osoba ta może przystąpić do dobrowolnych ubezpieczeń najwcześniej od 3 grudnia 2008 r.

Jeżeli nie posiadamy żadnych tytułów do obowiązkowych ubezpieczeń, składamy wniosek o objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi w jednostce ZUS właściwej ze względu na swoje miejsce zamieszkania. Jeśli prześlemy wniosek pocztą, datą wpływu wniosku jest datą stempla pocztowego.

Gdyby osoba o której mowa w powyższym przykładzie postanowiła wysłać pocztą wniosek ZUS ZUA o objęcie dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym od dnia 1 grudnia 2008 r., a wniosek ten wpłynąłby do ZUS np. 5 grudnia 2008 r., to dobrowolnie osoba ta będzie podlegała ubezpieczeniom od 5 grudnia 2008 r., a nie od 1 grudnia 2008 r.

W przypadku zadeklarowania chęci przystąpienia do dobrowolnych ubezpieczeń społecznych przy zbiegu tytułów do ubezpieczeń przez osobę, za którą składki rozlicza składki płatnik – inna osoba, podmiot gospodarczy, instytucja – przekazanie zgłoszenia i dokumentacji rozliczeniowej, rozliczanie składek należy do płatnika składek (np. przy umowie zlecenia – do zleceniodawcy).

Osoby zgłaszające się do dobrowolnych ubezpieczeń przestają im podlegać w następujących sytuacjach:

• od dnia ustania tytułu do podlegania tym ubezpieczeniom, np. kiedy uzyskają tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń w postaci umowy o pracę,
• od dnia który wskażą we wniosku o wyłączenie z tych ubezpieczeń, nie wcześniej jednak niż od dnia w którym wniosek został złożony (wniosek w sprawie wyłączenia z ubezpieczeń składa się na formularzu ZUS ZWUA), np. składając 31 grudnia 2008r. druk ZUS ZWUA z datą wyrejestrowania z ubezpieczeń od 1 stycznia 2009r.,
• od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który składki na te ubezpieczenia zostały opłacone po terminie lub w niepełnej wysokości, np. kiedy osoba prowadząca działalność opłaci składki za wrzesień 17 października – nie podlega dobrowolnym ubezpieczeniom od 01 września.

Składki wpłacone po terminie są traktowane jak nadpłata i podlegają zwrotowi.

Jeśli spóźnimy się z opłatą składek lub zaniżymy wpłatę, to możemy wystąpić do ZUS z wnioskiem o wyrażenie zgody na opłacanie składek po terminie, czyli tzw. przywrócenie terminu opłacenia składek na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Jeżeli wniosek ten zostanie rozpatrzony pozytywnie, będziemy nadal podlegać dobrowolnym ubezpieczeniom, jeśli ureguluje należność wraz z odsetkami za zwłokę. Gdyby nasz wniosek o przywrócenie terminu opłacenia składek zostanie został rozpatrzony negatywnie, ubezpieczenia dobrowolne ustają od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który dokonano wpłaty po terminie.

Zobacz serwis: Ubezp. emerytalne i rentowe

Jaka podstawa wymiaru składek obowiązuje?

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób dobrowolnie zgłaszających się samodzielnie do ubezpieczeń emerytalnemu i rentowym stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż kwota minimalnego wynagrodzenia (1276zł. w 2009 roku).

W przypadku objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi tylko przez część miesiąca, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom.

Zgłoszenie do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych nastąpiło od 12 października 2008 r. Zadeklarowano podstawę wymiaru składek w wysokości minimalnego wynagrodzenia.
Podstawa wymiaru składek za październik wynosi:
1126 zł : 31 (liczba dni miesiąca) x 19 (liczba dni podlegania ubezpieczeniom) = 690,13 zł,
składka na ubezpieczenie emerytalne: 690,13 zł x  19,52% = 134,71 zł
składka na ubezpieczenia rentowe: 690,13 zł x 6,00% zł = 41,41 zł

Jeśli ubezpieczony zechce dobrowolnie przystąpić do ubezpieczenia emerytalnego i rentowego w przypadku zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych, to jego podstawa wymiaru składek, jest ustalana według tych samych zasad, gdyby ubezpieczenia byłyby z tego tytułu obowiązkowe.

Dla osoby współpracującej z osobą prowadzącą działalność pozarolniczą, dla której ubezpieczenia z tego tytułu są dobrowolne, podstawę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe będzie stanowiła zadeklarowana kwota, nie niższa niż 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale.

Ponadto, roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w danym roku kalendarzowym nie może być wyższa od kwoty odpowiadającej 30-krotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy.

W przypadku, gdy osoba dobrowolnie podlegająca ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym osiągnie kwotę odpowiadającą rocznej podstawie wymiaru składek, nie opłaca od tego momentu w danym roku składek na te ubezpieczenia.

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 13 października 2008r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2007r. Nr 11 poz. 74, ze zm.)