Kategorie

Zakaz dyskryminacji przy wypowiedzeniu umowy o pracę

Ewa Drzewiecka
Podczas zwalniania pracowników pracodawca musi uwzględniać zakaz dyskryminacji. Dotyczy to zarówno zwykłego wypowiedzenia umowy, jak i rozwiązania jej na podstawie ustawy o zwolnieniach grupowych czy też zwolnienia dyscyplinarnego.

Stosownie do obowiązku przeciwdziałania wszelkiej dyskryminacji pracodawca musi równo traktować pracowników w zakresie rozwiązania stosunku pracy. Decyzja o zwolnieniu powinna być pochodną obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów oceny pracowników i wyników ich pracy. Jeśli chodzi o praktyczne wskazanie, które kryteria są obiektywne i sprawiedliwe, należy odwołać się do uchwały Sądu Najwyższego z 27 czerwca 1985 r. (III PZP 10/85) w sprawie wytycznych dotyczących wykładni art. 45 k.p. i praktyki sądowej stosowania tego przepisu w zakresie zasadności wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony. Najważniejszymi kryteriami doboru do zwolnienia powinny być: przydatność pracownika do pracy, jego umiejętności, doświadczenie zawodowe, dotychczasowy przebieg pracy (praca nienaganna), kwalifikacje zawodowe oraz staż pracy. Jednym z kryteriów może być także dyspozycyjność pracownika w związku z potrzebą zapewnienia prawidłowego, bez zakłóceń, funkcjonowania zakładu pracy.

Dyskryminujące przyczyny wypowiedzeń

Reklama

Podczas wypowiedzenia może dojść zarówno do dyskryminacji bezpośredniej, jak i pośredniej. Dyskryminacją bezpośrednią ze względu na płeć jest wypowiedzenie umowy o pracę na czas nieokreślony wyłącznie z powodu możliwości nabycia prawa do emerytury (uchwała SN z 19 listopada 2008 r., I PZP 4/08).

Dyskryminujący będzie także wybór do zwolnienia pracowników zatrudnianych terminowo, tylko ze względu na rodzaj ich umowy o pracę. Jednak w praktyce często może dojść do sytuacji, gdy po zastosowaniu obiektywnych kryteriów dotyczących stosunku pracy w grupie zwolnionych będą przeważać pracownicy zatrudnieni terminowo. Pracownicy nienagannie wykonujący swoje obowiązki, wysoko wykwalifikowani, o długim stażu pracy w przeważającej mierze świadczą pracę na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Warto podkreślić, że prawidłowo zastosowane obiektywne kryteria, które w praktyce dają obraz zwolnionych, taki jak wskazany powyżej, nie skutkują dyskryminującym pośrednio rozwiązaniem stosunku pracy.

Czytaj także: Jak prawidłowo uzasadnić wypowiedzenie umowy o pracę >>

W piśmiennictwie prawa pracy utrwalony jest pogląd o możliwości wypowiedzenia umowy o pracę w ramach zwolnień grupowych i indywidualnych pracownikom korzystającym z urlopów wychowawczych (uchwała SN z 15 lutego 2006 r., II PZP 13/05). Zgodnie z tzw. ustawą o zwolnieniach grupowych zwolnienie pracowników korzystających z 3-miesięcznych lub dłuższych urlopów jest także dopuszczalne. Jednak wytypowanie do zwolnienia pracowników wyłącznie ze względu na ich nieobecność może zostać uznane za dyskryminujące – nieobecność nie jest obiektywnym kryterium związanym ze stosunkiem pracy.

WAŻNE!

Reklama

Jako niezgodne z zasadą równego traktowania oraz sprzeczne z zasadą tzw. negatywnej wolności związkowej należałoby też ocenić postanowienie, które z zakresu zwolnień wyłączałoby członków związków zawodowych będących stroną porozumienia.

Pracodawcy często stosują jako kryterium posiadanie innego źródła utrzymania, np. prowadzenie działalności gospodarczej czy gospodarstwa rolnego. Można je uznać za uzasadnione, jeżeli rzeczywiście pracownik będzie miał możliwość utrzymania się po zwolnieniu z pracy i pod warunkiem że nie dojdzie do dyskryminacji pośredniej. Zarzut ten będzie można postawić, jeżeli w razie przyjęcia ww. kryterium okaże się, że dotyczy on jedynie pracownic, które mogą przejść na emeryturę (dyskryminacja pośrednia ze względu na płeć).


Natomiast dyskryminujące bezpośrednio jest typowanie do zwolnienia osób, które nabyły prawo do emerytury, jeżeli wypowiedzenie wręczono wyłącznie kobietom ze względu na ich niższy wiek emerytalny (dyskryminacja bezpośrednia ze względu na płeć). Nie będzie natomiast dyskryminacją wytypowanie do zwolnienia pracowników uprawnionych do nabycia prawa do emerytury, pod warunkiem że zwolnienia dotyczą kobiet, które osiągnęły wiek emerytalny mężczyzn. W wyroku z 14 stycznia 2008 r. Sąd Najwyższy stwierdził, że osiągnięcie wieku emerytalnego stanowi usprawiedliwione społecznie kryterium doboru pracowników do zwolnienia z pracy, a co za tym idzie, nie może być uznane za kryterium dyskryminujące określoną grupę pracowników (II PK 102/07).

Dyskryminujące wypowiedzenie warunków pracy i płacy

Warto w tym miejscu odnieść się także do wypowiedzenia zmieniającego, czyli dotyczącego warunków pracy i płacy. Do takiego wypowiedzenia stosuje się odpowiednio przepisy o wypowiadaniu umów, a zakaz dyskryminacji obejmuje także ustalanie warunków pracy i płacy. Z powyższego wynika, że przyczyna, która jest dyskryminująca przy wypowiedzeniu umowy, jest także dyskryminująca przy wypowiedzeniu samych jej warunków.

Czytaj także: Jak zwolnić pracownika zatrudnionego na zastępstwo >>

Przykład

Kierownik zespołu osiągnął wiek emerytalny. Pracodawca postanowił zastąpić go młodszym pracownikiem i wypowiedzeniem zmieniającym przeniósł na szeregowe stanowisko. Doszło do dyskryminacji ze względu na wiek. Nie mielibyśmy natomiast do czynienia z dyskryminacją, gdyby przyczyną przeniesienia było np. zaprzestanie wykazywania przez kierownika inicjatywy czy pogorszenie osiąganych przez zespół wyników.

Stres przy wypowiedzeniu umowy

Zapowiedzianym zwolnieniom z pracy często towarzyszy atmosfera napięcia i stresu wśród załogi zakładu pracy. Nie oznacza to stosowania przez pracodawcę mobbingu. Zdaniem Sądu Najwyższego działania pracodawcy polegające na uświadomieniu wszystkim zatrudnionym pracownikom sytuacji ekonomicznej i wynikającej z niej potrzeby dokonania restrukturyzacji zatrudnienia połączonej ze zwolnieniem z pracy części pracowników, wraz z akcją informacyjną i wprowadzeniem odpraw dla pracowników, którzy w określonym terminie skorzystają z programu dobrowolnych odejść, nie stanowią zastraszania pracowników w rozumieniu art. 943 § 2 k.p. Również towarzysząca zapowiedzianym zwolnieniom z pracy atmosfera napięcia psychicznego wśród członków załogi nie może zostać uznana za mobbing pracodawcy (wyrok SN z 20 marca 2007 r., II PK 221/06). W sytuacji stresu związanego ze zwolnieniami nie można wykluczyć, że wywoła on rozstrój zdrowia. Nie oznacza to jednak, że miał miejsce mobbing. Pracownik musi udowodnić wszystkie jego elementy oraz wykazać, że to nękanie doprowadziło do rozstroju zdrowia.

Podstawa prawna:

  • 183a § 1, art. 30 § 4, art. 42 § 1, art. 94 pkt 2b Kodeksu pracy.

Orzecznictwo:

  • wyrok SN z 20 marca 2007 r. (II PK 221/06, OSNP 2008/9–10/122),
  • wyrok SN z 14 stycznia 2008 r. (II PK 102/07, OSP 2009/10/112),
  • uchwała pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych SN z 27 czerwca 1985 r. (III PZP 10/85, OSNC 1985/11/164),
  • uchwała SN z 15 lutego 2006 r. (II PZP 13/05, Biul. SN 2006/2/23),
  • uchwała składu 7 sędziów SN z 19 listopada 2008 r. (I PZP 4/08, OSNP 2009/13–14/165).
Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS otrzymują wsparcie z ZUS. Mogą liczyć na postojowe i zwolnienie z opłacania składek. Do kiedy można składać wnioski?

    Minimalna płaca w 2022 r. brutto netto

    Minimalna płaca w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Emerytura brutto netto - kalkulator

    Emerytura brutto - ile to netto? Kalkulator emerytalny pozwala ustalić wysokość emerytury. Oblicz.

    Ochrona przedemerytalna - ile lat?

    Ochrona przedemerytalna - ile lat trwa ochrona przed zwolnieniem? Od ilu lat pracownika zaczyna obowiązywać pracodawcę?

    Strategia Demograficzna 2040 - ocena Konfederacji Lewiatan

    Strategia Demograficzna 2040 jest zbyt ogólna i nie odpowiada współczesnym trendom związanym z rodziną. Jak ocenia ją Konfederacja Lewiatan?

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu. Czy trzeba poinformować ZUS o zmianie miejsca pobytu?

    Zmiana dostawcy PPK wymaga konsultacji z załogą

    Zmiana dostawcy PPK wymaga konsultacji z załogą czyli z zakładową organizacją związkową lub inną reprezentacją osób zatrudnionych.

    Emerytura bez podatku – tabela

    Emerytura bez podatku - tabela z kwotą netto w 2021 r. i po zmianach w 2022 r. wskazuje, ile emeryt otrzyma na rękę po podwyżce.

    Pracownik oczekuje elastyczności zatrudnienia

    Elastyczność zatrudnienia - tego oczekuje pracownik od miejsca pracy.

    Pracownicy ocenili sytuację w zakładach pracy [BADANIE]

    Sytuacja w zakładach pracy została oceniona przez pracowników. Jakie są wyniki badania CBOS?