Kategorie

Opieka nad członkiem rodziny

Marcin Jamrozik
Opieka nad członkiem rodziny. /Fot. ShutterStock
ShutterStock
Pracodawca ma obowiązek udzielić pracownikowi zwolnienia od pracy w celu opieki nad członkiem rodziny, np. chorą matką, nawet wtedy gdy nie mieszka z ubezpieczonym. Istotne jest, aby pracownik był jedyną osobą mogącą sprawować nad nim opiekę.

Opieka nad członkiem rodziny

Wniosek o zwolnienie ze świadczenia pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad członkiem rodziny może złożyć każdy pracownik bez względu na rodzaj umowy o pracę, na podstawie której został nawiązany stosunek pracy. Co do zasady nie ma znaczenia też okres pozostawania w stosunku pracy, podobnie jak to, kto składa wniosek: pracownica–matka czy pracownik–ojciec.

Opiekę nad członkiem rodziny można podzielić na:

  • opiekę nad dzieckiem w ramach uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem,
  • opiekę nad innymi członkami rodziny.

Opieka nad dzieckiem

Najważniejszym uprawnieniem pracownika związanym z opieką jest prawo pracownika do urlopu macierzyńskiego związanego z urodzeniem dziecka, które przysługuje zarówno matce, jak i ojcu (art. 177 i nast. k.p.). Wymiar urlopu macierzyńskiego zależy od liczby urodzonych dzieci przy jednym porodzie i wynosi od 20 do 37 tygodni (art. 180 k.p.).

Zobacz produkt: Kodeks pracy w praktyce - PDF

Reklama

Kolejnym opiekuńczym uprawnieniem pracownika (zarówno pracownika–matki, jak i pracownika–ojca) jest urlop wychowawczy. Pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy ma prawo do urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez nie 4. roku życia (art. 186 § 1 k.p.). Urlopu udziela się na wniosek pracownika.

Do 6-miesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się poprzednie okresy zatrudnienia, a także okres przebywania na urlopie macierzyńskim. Ponadto pracownik może skorzystać z urlopu wychowawczego w wymiarze do 3 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia, jeżeli z powodu stanu zdrowia potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności dziecko wymaga osobistej opieki pracownika.

Urlop okolicznościowy

Zasadą jest, że jeżeli oboje rodzice są zatrudnieni (są pracownikami), z urlopu wychowawczego może korzystać tylko jedno z nich (art. 1891 k.p.). Wyjątek od tej zasady stanowi art. 186 § 3 k.p., zgodnie z którym rodzice lub opiekunowie dziecka spełniający warunki do korzystania z urlopu wychowawczego mogą jednocześnie korzystać z takiego urlopu przez okres nieprzekraczający 3 miesięcy.

Forum - Kadry

Jak przyjmuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, urlop wychowawczy jest zwolnieniem z obowiązku świadczenia pracy w celu umożliwienia pracownikowi sprawowania osobistej opieki nad małym dzieckiem. Z istoty rzeczy jego udzielenie poza czas trwania stosunku pracy jest bezprzedmiotowe.

Jeżeli bowiem nie istnieje stosunek pracy, nie ma też obowiązku świadczenia pracy stanowiącego przeszkodę w osobistej opiece nad dzieckiem (wyrok SN z 4 czerwca 2002 r., I PKN 11/01).

Reklama

Pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy na 2 dni z zachowaniem prawa do wynagrodzenia (art. 188 k.p.). Zwolnienie to przysługuje na wniosek pracownika. Niewykorzystanych w danym roku dni wolnych nie można przenieść na rok następny. Prawo to wygasa w tym roku kalendarzowym, w którym przysługiwało.

Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (zwana dalej ustawą) przewiduje możliwość wypłaty zasiłku opiekuńczego ubezpieczonemu zwolnionemu z wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad:

  • dzieckiem w wieku do ukończenia 8 lat w przypadku:

– nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, przedszkola lub szkoły, do których dziecko uczęszcza,

–porodu lub choroby małżonka ubezpieczonego, stale opiekującego się dzieckiem, jeżeli poród lub choroba uniemożliwia temu małżonkowi sprawowanie opieki,

–pobytu małżonka ubezpieczonego stale opiekującego się dzieckiem w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej,

  • chorym dzieckiem w wieku do ukończenia 14 lat (art. 32 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy).

Z tego przepisu wynika ważna informacja, nie tyle o przysługującym świadczeniu, ale przede wszystkim o prawie i możliwości sprawowania opieki nad dzieckiem w ww. przypadkach i w tym aspekcie będziemy rozważać ten przepis.

Zasiłek opiekuńczy przysługuje przez okres nie dłuższy niż przez 60 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad dziećmi (art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy). Przy czym te 60 dni to łączna liczba dni w roku kalendarzowym, jaka przysługuje wszystkim członkom rodziny uprawnionym do sprawowania opieki, i jest niezależna od liczby dzieci.

Okresy zwolnień na opiekę sumuje się w ramach roku kalendarzowego, a niewykorzystany limit nie przechodzi na następny rok. Nie jest jednak wymagany okres wyczekiwania, czyli pracownik może zgłosić pracodawcy konieczność sprawowania opieki pierwszego dnia, w którym podjął pracę. Zwolnienie na opiekę przysługuje w okresie każdej umowy o pracę.

Rozliczanie podatku dochodowego od pracowników

Zasiłek opiekuńczy, a zatem i prawo do opieki nie przysługuje w przypadku, gdy poza ubezpieczonym są inni członkowie rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, mogący zapewnić opiekę dziecku lub choremu członkowi rodziny. Nie dotyczy to jednak opieki sprawowanej nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat (art. 34 ustawy).

Opieka nad innym członkiem rodziny

Zasiłek opiekuńczy, a co za tym idzie – prawo do zwolnienia od pracy w celu sprawowania opieki, przysługuje ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad innym (poza dzieckiem do 14. roku życia) chorym członkiem rodziny (art. 32 ust. 1 pkt 3 ustawy). Za członków rodziny uważa się małżonka, rodziców, teściów, dziadków, wnuki, rodzeństwo oraz dzieci w wieku ponad 14 lat – jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z ubezpieczonym w okresie sprawowania opieki. Przez pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym powszechnie rozumie się taki stan, w którym brak jest innych osób poza ubezpieczonym, które mogłyby sprawować opiekę nad chorym członkiem rodziny. Oznacza to m.in., że np. chora matka nie musi mieszkać z pracownikiem, który jest uprawniony do opieki nad nią.

Zasiłek opiekuńczy (czyli też prawo do sprawowania opieki) przysługuje przez okres nie dłuższy niż 14 dni w roku kalendarzowym (art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy). Jeżeli opieka ta jest sprawowana w roku kalendarzowym w połączeniu z opieką nad dzieckiem w przypadkach wskazanych w art. 33 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy, łączny okres opieki wynosi 60 dni w roku kalendarzowym (art. 33 ust. 2 ustawy).

Podstawa prawna:

  • wyrok Sądu Najwyższego z 4 czerwca 2002 r. (I PKN 11/01, OSNP-wkł. 2002/24/10).
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Stawka godzinowa 2022 – netto, zlecenie

    Stawka godzinowa 2022 i umowa zlecenie – kwota netto i brutto? Ile wynosi minimalne wynagrodzenie na umowach cywilnoprawnych, a ile na umowie o pracę?

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl - nowa ustawa

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl to ułatwienie dla mikroprzedsiębiorcy, rolnika i osoby fizycznej. Za pomocą systemu będzie można zawrzeć umowę o pracę i zlecenia. Automatycznie dokona zgłoszenia do ZUS i KAS, wyliczy wynagrodzenie, składki, podatki i rozliczy urlopy.

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia 2022 a inne świadczenia

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia w 2022 r. wpłynie na wysokość innych świadczeń, np. odprawy, odszkodowania, wynagrodzenia za czas gotowości do pracy i przestój, dodatek za pracę w nocy. Ile wyniosą?

    Praca w upały - zalecenia GIP

    Praca w upały - GIP wydał zalecenia dla pracodawców w związku z wysokimi temperaturami. Jakie obowiązki bhp mają pracodawcy względem pracowników?

    Staż z urzędu pracy 2021 - wynagrodzenie, urlop, L4, ciąża

    Staż z urzędu pracy odbywa osoba bezrobotna. Jakie wynagrodzenie za staż należy się w 2021 r.? Czy stażysta ma prawo do L4 i urlopu? Co w przypadku ciąży?

    Umowa o pomocy przy zbiorach - KRUS 2021

    Umowa o pomocy przy zbiorach w 2021 r. - rolnicy ubezpieczeni w KRUS mogą podpisywać umowy cywilnoprawne na pomoc przy zbiorach. Jaka jest stawka godzinowa?

    Strategia Demograficzna 2040 - zmiany w Kodeksie pracy

    Strategia Demograficzna 2040 przewiduje duże zmiany w Kodeksie pracy. Rodzice będą chronieni przed zwolnieniem i zapewnia się im elastyczną pracę.

    Urlop rodzicielski - rewolucyjne zmiany w 2022 r.

    Urlop rodzicielski - do 2 sierpnia 2022 r. wejdą w życie rewolucyjne zmiany w urlopach rodzicielskich dla ojców. Co się zmieni?

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - PIP

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - co na to PIP? Czy to zgodne z Kodeksem pracy?

    Sygnalista - nowe przepisy od grudnia 2021 r.

    Sygnalista - nowe przepisy implementujące dyrektywę unijną mają wejść w życie w grudniu 2021 r. Kto to sygnalista? Jaki będzie system zgłaszania nieprawidłowości w zakładzie pracy?

    Pracownicy fizyczni w czasie pandemii [RAPORT]

    Pracownicy fizyczni - jak wpłynęła na nich pandemia COVID-19? Zapoznaj się z wynikami raportu "Kariera okiem fachowca".

    Ilu Polaków pracuje po 60. roku życia?

    Praca po 60. roku życia - ilu Polaków nadal pracuje po ukończeniu 60 lat?

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. netto

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny orzekł, że obniżenie renty inwalidzkiej byłym funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa PRL jest zgodne z konstytucją.

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto to propozycja rządu. Minimalna stawka godzinowa wyniesie 19,50 zł brutto.

    Waloryzacja środków na kontach i subkontach ZUS 2021

    Waloryzacja środków zgromadzonych na kontach i subkontach w ZUS odbywa się corocznie w czerwcu. W 2021 r. wyniosła 5,41%. O ile zwiększył się stan kont przyszłych emerytów?

    System kadrowo-płacowy - od czego zależy cena?

    System kadrowo-płacowy a cena - od czego zależy, ile kosztuje?

    Konkurs "HR OF CHANGE" – 18 czerwca poznamy zwycięzców!

    Konkurs "HR OF CHANGE" - już 18 czerwca ogłoszeni zostaną zwycięzcy! Kto otrzyma nagrodę w kategoriach: szkolenia i rozwój, zarządzanie zmianą, HR Business Partnering?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać pracownika zatrudnionego na część etatu za pracę w godzinach ponadwymiarowych?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jak obliczyć?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jakie są zasady jego przyznawania? Jak obliczyć wysokość dodatku wyrównawczego?

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc pracownikowi (uczestnikowi PPK) w przeniesieniu oszczędności między rachunkami PPK. Ustawa o PPK określa dwie takie sytuacje.

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie - jak brexit wpłynął na zatrudnienie pracownika z Wielkiej Brytanii w Polsce? Co z dokumentami? Jakich formalności trzeba dokonać?

    Nadanie statusu płatnika składek - wyrok TK (K 15/16)

    Wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 15/16 - czy TK uznał wniosek o nadanie statusu płatnika składek pracodawcy, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią?

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna - jak wprowadzić? Jak ewidencjonować i kontrolować czas pracy zdalnej w systemie zadaniowym?

    Dlaczego pracodawcy płacą Ukraińcom więcej niż Polakom?

    Pracodawcy chcą płacić Ukraińcom więcej niż Polakom? Dlaczego?