Dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych

Dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych – to rekompensata pieniężna za pracę wykonywaną ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także wykonywaną ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy. Za pracę w godzinach nadliczbowych pracownikowi, obok normalnego wynagrodzenia, przysługują określone w Kodeksie pracy dodatki. Przez normalne wynagrodzenie należy rozumieć wynagrodzenie, które pracownik otrzymuje stale i systematycznie, tj. obejmujące nie tylko wynagrodzenie zasadnicze wynikające ze stawki osobistego zaszeregowania, ale i dodatkowe składniki wynagrodzenia o charakterze stałym, jeżeli na podstawie obowiązujących w zakładzie pracy przepisów płacowych pracownik ma prawo do takich dodatkowych składników (nie będą natomiast normalnym wynagrodzeniem takie wypłaty ze stosunku pracy, które zostały określone w stałej wysokości, np. rocznej, w oderwaniu od godzin wykonywania pracy, np. dodatek służbowy – niezależnie od ich nazwy i charakteru). Ustalenie, czy miała miejsce praca w godzinach nadliczbowych, następuje osobno, odpowiednio po zakończeniu doby (w przypadku przekroczenia normy dobowej) i po zakończeniu okresu rozliczeniowego (gdy przekroczona zostanie przeciętna tygodniowa norma w przyjętym okresie rozliczeniowym). Odpowiednie dodatki przysługują z tytułu przekroczenia każdej z norm z zastrzeżeniem, że jeśli pracownik nabył już za dane godziny prawo do dodatku z tytułu przekroczenia normy dobowej, to nie nabędzie za nie prawa do dodatku z tytułu przekroczenia normy tygodniowej w przyjętym okresie rozliczeniowym. Dodatek nie przysługuje także, gdy w zamian za czas przepracowany ponad obowiązujące pracownika normy – na jego wniosek lub na podstawie jednostronnej decyzji pracodawcy – zostanie mu udzielony odpowiedni wymiar czasu wolnego od pracy. W sposób odmienny zostały również ukształtowane uprawnienia do wynagrodzenia z tytułu pracy w godzinach nadliczbowych pracowników należących do kadry zarządzającej.

Wysokość dodatku uzależniona została od tego, czy praca w godzinach nadliczbowych przypadała w porze nocnej, w niedziele niebędącą dla pracownika dniem pracy czy też w innym dniu. Wysokość dodatku może zostać również określona w postaci zryczałtowanej. Pracownikowi przysługuje dodatek w wysokości 100% za pracę ponad normę dobową w godzinach nadliczbowych przypadających w nocy, w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, a także w dniu wolnym od pracy udzielonym w zamian za pracę w niedzielę lub w święto będące dla pracownika dniami pracy zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Natomiast za pracę w godzinach nadliczbowych przypadającym w każdym innym dniu przysługuje dodatek w wysokości 50% wynagrodzenia. Podstawę obliczenia dodatku stanowi wynikająca z osobistego zaszeregowania pracownika wyodrębniona stawka wynagrodzenia za 1 godzinę pracy. Jeżeli jednak taki składnik nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagrodzenia, wówczas podstawę obliczenia dodatku stanowi 60% wynagrodzenia (do wyodrębnienia stawki godzinowej wynagrodzenia określonego procentowo znajdują zastosowanie zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop).

Przepisy Kodeksu pracy przewidują również możliwość zastąpienia wynagrodzenia wraz z dodatkiem za pracę w godzinach nadliczbowych (wynikające z liczby tych godzin w danym okresie) ryczałtem w wysokości odpowiadającej przewidywanemu wymiarowi pracy w nadliczbowych godzinach. Możliwość taka dotyczy jednak wyłącznie pracowników wykonujących stale pracę poza zakładem pracy (np. przedstawicieli handlowych). Stałość (czynności powtarzające się) nie oznacza jednak wyłączności wykonywania pracy poza zakładem. W razie znacznych rozbieżności między faktycznym wymiarem pracy nadliczbowej a ryczałtem za taką pracę pracownik ma roszczenie o wypłacenie dodatku za godziny pracy nadliczbowej nieobjęte ryczałtem.