Likwidacja zakładu pracy

Likwidacja zakładu pracy – to proces prowadzący do zakończenia działalności podmiotu. Likwidacja oznacza wypełnienie istniejących zobowiązań, ściągnięcie wierzytelności, spieniężenie majątku, zaspokojenie lub zabezpieczenie wierzycieli i w końcu podział pozostałego majątku.

Przepisy dotyczące likwidacji spółek zawarte są w Kodeksie spółek handlowych.

Likwidację innych przedsiębiorców z reguły określają ustawy normujące ich funkcjonowanie.

Zasady przeprowadzania likwidacji przedsiębiorstw państwowych precyzuje ustawa o przedsiębiorstwach państwowych. Proces ten polega na zadysponowaniu składnikami materialnymi i niematerialnymi przedsiębiorstwa (zgodnie z regulacją art. 55¹ k.c.) i wykreśleniu podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego, po uprzednim zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli. Przedsiębiorstwo państwowe może być zlikwidowane, jeśli:

• prowadzi działalność gospodarczą ze stratą w ciągu kolejnych 6 miesięcy,

• przedsiębiorstwu zakazano prawomocnym wyrokiem sądu lub ostateczną decyzją administracyjną działania we wszystkich dziedzinach objętych dotychczasowym przedmiotem działania, a przedsiębiorstwo nie podjęło działalności w innej dziedzinie,

• z wnioskiem w tym zakresie zwróci się zarząd komisaryczny,

• ponad połowę aktywów przedsiębiorstwa ogółem łącznie:

– stanowią udziały, inne tytuły uczestnictwa w spółkach lub obligacje,

– oddano do używania innym osobom na podstawie umów prawa cywilnego.

Natomiast spółdzielnia zgodnie z przepisami ustawy – Prawo spółdzielcze przechodzi w stan likwidacji:

• z upływem okresu, na który w myśl statutu utworzono spółdzielnię,

• wskutek zmniejszenia się liczby członków poniżej wskazanej w statucie lub w ustawie,

• jeżeli spółdzielnia w terminie jednego roku nie zwiększy liczby członków do wymaganej wielkości,

• wskutek zgodnych uchwał walnych zgromadzeń zapadłych większością 3/4 głosów na dwóch kolejno po sobie następujących walnych zgromadzeniach, w odstępie co najmniej 2 tygodni.

Samo ogłoszenie upadłości lub zarządzenie likwidacji nie powoduje automatycznego ustania stosunków pracy – zwalnianie pracowników jest elementem działalności podmiotu w procesie likwidacji. Zazwyczaj zwolnienia dotyczą większości zatrudnionych, ale często pewna grupa pracowników niezbędna likwidatorowi lub syndykowi do prowadzenia spraw związanych z postępowaniem likwidacyjnym pozostaje w zakładzie pracy.

Zasady rozwiązywania stosunków pracy w przypadku ogłoszenia likwidacji zakładu pracy podlegają szczególnej regulacji w ustawie o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników oraz niektórych przepisów Kodeksu pracy (np. art. 36¹ k.p. przewidujący możliwość wcześniejszego rozwiązania umowy o pracę przez skrócenie okresu 3-miesięcznego wypowiedzenia najwyżej do miesiąca, za wypłatą odszkodowania w wysokości wynagrodzenia za pozostałą część okresu wypowiedzenia).

Pracownikowi, z którym został rozwiązany stosunek pracy z powodu likwidacji zakładu pracy, przysługuje odprawa pieniężna, której wysokość jest uzależniona od ogólnego stażu pracy zwalnianego pracownika.

W razie ogłoszenia likwidacji pracodawcy nie znajdą natomiast zastosowania przepisy:

• art. 38 k.p. (konsultacja związkowa przy wypowiadaniu umowy o pracę),

• art. 39 k.p. (przewidującego ochronę przed wypowiedzeniem umowy o pracę pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeśli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury po osiągnięciu tego wieku),

• art. 41 k.p. (chroniącego pracownika przed wypowiedzeniem w czasie urlopu oraz innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy) oraz

• przepisy szczególne dotyczące ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę (np. art. 177 § 4 k.p. dotyczący rozwiązania umowy z kobietą w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego).