Kontrola pracowników na obecność alkoholu. Jak wdrożyć przepisy wewnętrzne?

• Podstawa prawna wdrożenia kontroli
• Jak wprowadzić kontrolę do przepisów wewnętrznych?
• Kto może podlegać kontroli?
• Jakimi urządzeniami pracodawca może dokonywać kontroli?
• Czynności po przeprowadzeniu kontroli

Podstawa prawna wdrożenia kontroli

Od 21 lutego 2023 r. pracodawcy mogą korzystać z uprawnienia, które zostało wprowadzone do Kodeksu pracy (dalej: „k.p.”) na mocy ustawy z dnia 1 grudnia 2022 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw. Kwestie tej kontroli regulują przepisy od art. 221c k.p. do art. 221h k.p.

Dla potrzeb wdrożenia do przepisów wewnętrznych kontroli trzeźwości i na obecność środków działających podobnie do alkoholu niezbędne jest również opieranie się na regulacjach zawartych w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 16 lutego 2023 r. w sprawie badań na obecność alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu w organizmie pracownika (dalej zwanym: „Rozporządzeniem”). Rozporządzenie określa:

1. warunki i metody badań na obecność alkoholu w organizmie pracownika oraz badań na obecność w organizmie pracownika środków działających podobnie do alkoholu, przeprowadzanych przez pracodawcę oraz przez uprawniony organ powołany do ochrony porządku publicznego lub zlecanych przez ten organ,
2. sposób dokumentowania badań przeprowadzanych lub zlecanych przez uprawniony organ powołany do ochrony porządku publicznego,
3. wykaz środków działających podobnie do alkoholu, a są nimi wg Rozporządzenia: opioidy, amfetamina i jej analogi, kokaina, kannabinoidy i benzodiazepin (dalej zwane: „środkami odurzającymi”).

Jak wprowadzić kontrolę do przepisów wewnętrznych?

Wymaga to przygotowania odpowiednich przepisów zakładowych i polityki informacyjnej.

Kto może podlegać kontroli?

1. Kontrola prewencyjna:

Kontrola prewencyjna musi ograniczać się do pewnych grup pracowników wskazanych przez pracodawcę, o ile jest to niezbędne do zapewnienia ochrony życia i zdrowia pracowników lub innych osób, lub ochrony mienia (art. 221c § 1 k.p.). Kontrolą prewencyjną pracodawca może objąć takich pracowników, których praca stwarza zagrożenie dla życia i zdrowia pracowników lub innych osób, lub dla mienia (jakiegokolwiek, nie tylko mienia pracodawcy).

Pracodawca musi wskazać w przepisach wewnętrznych:

a) grupę lub grupy pracowników objętych kontrolą,

b) sposób przeprowadzania kontroli,

c) rodzaj urządzenia wykorzystywanego do kontroli. Firma musi podjąć decyzję w tym zakresie jeszcze przed wprowadzeniem w życie przepisów wewnętrznych dotyczących kontroli. Czyli należy zdecydować się, jakie konkretnie urządzenia do kontroli zostaną zakupione,

d) czas i częstotliwość przeprowadzania kontroli.

O wprowadzeniu kontroli pracodawca będzie musiał poinformować pracowników co najmniej 2 tygodnie przed rozpoczęciem jej przeprowadzania.

Ustawodawca pozostawia pracodawcom w tym zakresie swobodę wyboru. Czyli w akcie wewnątrzzakładowym pracodawca ustali np. czy codziennie będzie badał wszystkich pracowników objętych Kontrolą, czy tylko ich część; czy będzie badał pracowników przed dopuszczeniem do pracy, czy również w czasie jej wykonywania.

2. Kontrola w pozostałych przypadkach:

• w stosunku do wszystkich pracowników, bez względu na to, czy są w ww. grupie (dotyczy sytuacji, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że osoba stawiła się do pracy w stanie po użyciu alkoholu lub środka odurzającego, lub zażywała alkohol lub taki środek w czasie pracy),
• w stosunku do tej pozostałej grupy, co do zasady, nie można stosować kontroli prewencyjnej. W takim przypadku, jeżeli pracownik wyrazi zgodę na badanie według procedury przewidzianej dla kontroli prewencyjnej, może być poddany kontroli przez pracodawcę zgodnie z zasadami przewidzianymi w przepisach wewnętrznych. Jeżeli nie, pracodawca musi wezwać policję lub straż miejską.

Jakimi urządzeniami pracodawca może dokonywać kontroli?

1. Na obecność alkoholu:

W ramach tej samodzielnie przeprowadzanej kontroli pracodawca może badać tylko wydychane przez pracownika powietrze. Badanie wydychanego powietrza przeprowadza się przy użyciu urządzenia elektronicznego dokonującego pomiaru stężenia alkoholu w wydychanym powietrzu, z użyciem ustnika, metodą:

1) spektrometrii w podczerwieni lub

2) utleniania elektrochemicznego

(§ 3 Rozporządzenia).

2. Na obecność środków odurzających:

Pracodawcy sami mogą wykonywać tylko badanie przy użyciu metod niewymagających badania laboratoryjnego. Ww. badanie polega na nieinwazyjnym pobraniu próbek śliny i umieszczeniu ich w urządzeniu do oznaczania metodą immunologiczną środków odurzających, zgodnie z instrukcją obsługi tego urządzenia. Do próbek nie dodaje się innych substancji, poza znajdującymi się w zestawie urządzenia do oznaczania metodą immunologiczną środków odurzających [§ 11 pkt 1 oraz § 12 Rozporządzenia). Bez względu na rodzaj urządzenia musi ono posiadać ważny dokument potwierdzający jego kalibrację lub wzorcowanie (wymóg z art. 221c § 4 k.p.).

Czynności po przeprowadzeniu kontroli

• Jeśli kontrola nie wykaże obecności alkoholu/środków odurzających w organizmie pracownika – pracownik będzie dopuszczany do pracy, a wynik tego badania nie będzie nigdzie przechowywany (nie sporządza się wówczas protokołu z kontroli).
• W przypadku, gdy kontrola wykaże, że pracownik jest nietrzeźwy lub pod wpływem środków odurzających, pracodawca ma obowiązek niedopuszczenia go do pracy, a wynik takiej kontroli umieści w aktach osobowych pracownika.
• Pracodawca będzie miał obowiązek poinformowania pracownika, że nie dopuszcza go do pracy z powodu jego nietrzeźwości/lub bycia pod wpływem środków odurzających. Będzie mógł to zrobić w dowolnej formie, nawet ustnie.
• Na żądanie pracodawcy lub pracownika będzie mogła być wezwana policja lub straż miejska, aby przeprowadziła badanie stanu trzeźwości/stanu bycia pod wpływem środków odurzających pracownika.
• W stosunku do pracownika, którego badanie wykazało wynik pozytywny, pracodawca może zastosować: karę upomnienia albo karę nagany lub karę pieniężną.

Polecamy: Kalendarz 2026