To jeden z kluczowych obowiązków w prawie pracy - będzie szczególnie ważny w 2026 r. Co oznacza przestrzeganie zasad współżycia społecznego w miejscu pracy?

• Jakie zmiany w prawie pracy 2026?
• To jeden z kluczowych obowiązków w prawie pracy - będzie szczególnie ważny w 2026 r. Co oznacza przestrzeganie zasad współżycia społecznego w miejscu pracy?
• Czym są zasady współżycia społecznego?

Jakie zmiany w prawie pracy 2026?

Zmian w prawie pracy w 2026 r. (tych już pewnych i w fazie propozycji) jest dużo, począwszy od zagadnień związanych z: podwyżką płacy minimalnej oraz minimalnej stawki godzinowej; stopniowym wykluczaniu składników z minimalnego wynagrodzenia; nowym sposobem liczenia stażu pracy; wzmocnieniem uprawnień Państwowej Inspekcji Pracy; jawnością wynagrodzeń i zakazu pytania o poprzednie zarobki; neutralnością płciową w ogłoszeniach o pracę; nową definicją mobbingu i ochroną przed dyskryminacją; rozszerzeniem roli układów zbiorowych pracy; ze zmianami w Zakładowym Funduszu Świadczeń Socjalnych; kontrolą zwolnień lekarskich; jednakowym wynagrodzeniem mężczyzn i kobiet za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej wartości.

To jeden z kluczowych obowiązków w prawie pracy - będzie szczególnie ważny w 2026 r. Co oznacza przestrzeganie zasad współżycia społecznego w miejscu pracy?

W kontekście powyższych zmian, ale i ogólnie w kontekście prawidłowo funkcjonującego rynku pracy i relacji pomiędzy pracownikiem a pracodawcą, czy pracownikiem a pracownikiem jest kluczowa zasada prawa pracy wyrażona w art. 8 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (Dz.U. z 2025 r., poz. 277, dalej jako: KP). Przepis art. 8 KP odnosi się do nadużycia prawa podmiotowego, stanowi: Nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Mając na uwadze treść tego przepisu trzeba stwierdzić, że każde działanie albo nawet zaniechanie może być uznane za nadużycie prawa, jeśli występuje jedna z dwóch przesłanek:

1. obiektywna sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa
2. lub obiektywna sprzeczność z zasadami współżycia społecznego.

Czym są zasady współżycia społecznego?

Jak podkreśla przedstawiciel doktryny prawa pracy: "Ustawodawca nie definiuje bezpośrednio tych pojęć, dlatego też należy sięgnąć do wypowiedzi doktryny. Zgodnie z Encyklopedią prawa (U. Kalina-Prasznic (red.), Encyklopedia prawa, Warszawa 2007, s. 1030), zasady współżycia społecznego to zasady moralne, także obyczajowe, posiadające powszechne społeczne uznanie - dotyczące bezpośrednio stosunków pomiędzy ludźmi i niebędące obowiązującymi normami prawnymi. Natomiast zdaniem W. Sanetry (w: Iwulski, Sanetra, Komentarz 2009, s. 51) pojęcie społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa należy łączyć z ekonomicznym aspektem konkretnego prawa (uprawnienia) podmiotowego oraz z szerzej pojętym interesem społecznym." (zob. K. Walczak, red., Kodeks pracy. Komentarz, wyd. 34, 2025).

Jednak ocena, czy w konkretnym przypadku ma zastosowanie norma art. 8 KP, mieści się w granicach swobodnego uznania sędziowskiego. Przepis art. 8 KP dotyczy nadużycia a nie naruszenia prawa oraz, po drugie, odnosi się do nadużycia prawa podmiotowego, które ma naturę cywilnoprawną (w szerokim rozumieniu). Posłużenie się przesłanką nadużycia prawa jest z założenia dopuszczalne tylko wyjątkowo i musi mieć szczególne, wyraźne uzasadnienie merytoryczne i formalne, a zwłaszcza usprawiedliwienie we w miarę skonkretyzowanych regułach, głównie o konotacji etycznej, moralnej i obyczajowej

• Na podstawie art. 8 KP każde działanie albo zaniechanie może być uznane za nadużycie prawa, jeśli występuje jedna z dwóch przesłanek: obiektywna sprzeczność ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa lub obiektywna sprzeczność z zasadami współżycia społecznego (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z 2018-02-08 I PK 350/16 (numer 1765973).
• "Konstrukcja przepisu art. 8 KP obejmuje przypadki, w których zachowanie określonego podmiotu spełnia formalnie wszystkie wymagania przewidziane przepisem (przepisami) prawa, jednakże z innych - pozaprawnych – względów (np. społecznych czy moralnych) zachowanie to nie zasługuje na ochronę prawną." (Postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z 2011-06-20 I PK 43/11 (numer 443676).
• „Nie można mówić o nadużyciu prawa w sytuacji, gdy określony podmiot narusza normy prawa materialnego. Konstrukcja ta obejmuje właśnie przypadki, w których zachowanie określonego podmiotu spełnia formalnie wszystkie wymagania, natomiast z innych - pozaprawnych - np. społecznych czy moralnych względów nie zasługuje na ochronę prawną." (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z 2017-11-15 III PK 161/16 (numer 1715409).
• Stosowanie art. 8 KP pozostaje w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności konkretnej sprawy. W oderwaniu od tych konkretnych okoliczności nie można formułować ogólnych dyrektyw, co do stosowania tego przepisu. (Wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych z 2011-01-12 II PK 89/10 (numer 417493).
• „Przepis art. 8 KP nie kształtuje praw podmiotowych, ani nie zmienia i nie modyfikuje praw, jakie wynikają z innych przepisów prawa. Regulacja ta jedynie upoważnia sąd orzekający w danej sprawie do oceny, w jakim zakresie, w konkretnym stanie faktycznym, działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony prawnej. Stosowanie art. 8 KP (podobnie jak art. 5 KC) pozostaje zatem w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności konkretnej sprawy."