Związki zawodowe w Polsce

Związki zawodowe w zakładzie pracy, kilku zakładach oraz ogólnokrajowe i międzynarodowe związki zawodowe

Związki mogą skupiać pracowników jednego zakładu (zakładowa organizacja związkowa) lub kilku (międzyzakładowa organizacja związkowa). Ustawa zezwala również na tworzenie ogólnokrajowych zrzeszeń (federacji) związków zawodowych. Z kolei ogólnokrajowe związki zawodowe i zrzeszenia związków zawodowych mogą tworzyć ogólnokrajowe organizacje międzyzwiązkowe (konfederacje). Organizacje związkowe, w tym federacje i konfederacje, mają prawo tworzenia i wstępowania do międzynarodowych organizacji pracowników.

Związki zawodowe reprezentują pracowników i inne osoby, które są ich członkami, a także bronią ich godności, praw oraz interesów materialnych i moralnych, zarówno zbiorowych, jak i indywidualnych.

Zobacz również: Niepodanie liczby działaczy organizacji związkowej

WAŻNE!

Związki zawodowe w Polsce działają na podstawie art. 59 Konstytucji RP oraz Ustawy z dnia 23 maja 1991 roku o związkach zawodowych.

Obowiązki związku zawodowego

Do obowiązków związku zawodowego na poziomie zakładu pracy należy przede wszystkim reprezentowanie interesów jego członków wobec pracodawcy i organów samorządu załogi. Zakładowa organizacja związkowa zajmuje się również indywidualnymi sprawami pracowniczymi. Sprawuje także kontrolę nad przestrzeganiem w zakładzie pracy przepisów prawa pracy i kieruje działalnością społecznej inspekcji pracy.

Związki zawodowe na poziomie ogólnokrajowym mają również prawo do opiniowania aktów prawnych, uczestniczenia w sporach zbiorowych i podpisywania układów zbiorowych pracy. Sprawując kontrolę nad przestrzeganiem prawa pracy związki zawodowe mogą również występować do właściwego organu administracji państwowej i samorządu terytorialnego lub pracodawcy z żądaniem spowodowania usunięcia nieprawidłowości.

Reprezentatywne związki zawodowe

Ponadto, związki zawodowe reprezentatywne w rozumieniu Ustawy o Trójstronnej Komisji ds. Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego mogą uczestniczyć w obradach Komisji Trójstronnej i wojewódzkich komisji dialogu społecznego oraz występować z wnioskami o zmianę lub wydanie nowej regulacji z zakresu działania związków. Mogą również wnosić rewizję nadzwyczajną od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz od prawomocnych orzeczeń organów pozasądowych w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. 

Polecamy również serwis: Spory zbiorowe

Prawo tworzenia związków zawodowych

Ustawa zezwala na utworzenie związku zawodowego pracownikom (bez względu na podstawę stosunku pracy), członkom rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz osobom wykonującym pracę na podstawie umowy agencyjnej. Inne osoby - wykonujące prace nakładczą, emeryci, renciści, bezrobotni - mogą do związków tylko przystępować.

Powstanie związku zawodowego

Związek zawodowy powstaje z mocy uchwały o jego utworzeniu, podjętej przez co najmniej 10 osób uprawnionych do tworzenia związków zawodowych. Osoby, które podjęły uchwałę o utworzeniu związku zawodowego, uchwalają statut i wybierają komitet założycielski w liczbie od 3 do 7 osób. Związek zawodowy trzeba następnie zarejestrować w Krajowym Rejestrze Sądowym. Postępowanie w sprawach rejestracji jest wolne od opłat sądowych, jeżeli jednak komitet założycielski nie złoży w terminie 30 dni od dnia założenia związku wniosku o rejestrację, uchwała o utworzeniu związku traci moc.

Skreślenie związku zawodowego z rejestru

Sąd skreśla związek zawodowy z rejestru, jeśli wskazany w statucie organ podjął uchwałę o rozwiązaniu związku, jeśli zakład pracy, w którym dotychczas działał związek zawodowy, został wykreślony z właściwego rejestru z powodu jego likwidacji lub upadłości bądź jeśli liczba członków związku utrzymuje się poniżej 10 przez okres dłuższy niż 3 miesiące.

Zadaj pytanie: Forum Kadry

Związki zawodowe w Polsce

W naszym kraju działają trzy reprezentatywne centrale związkowe:

Niezależny Samorządny Związek Zawodowy “Solidarność” (NSZZ “Solidarność”),, który powstał we wrześniu 1980 roku w następstwie porozumienia pomiędzy Międzyzakładowym Komitetem Strajkowym a władzami komunistycznymi. Zdelegalizowany w 1982 roku, podczas Stanu Wojennego, NSZZ “Solidarność” został ponownie zarejestrowany w kwietniu 1989 roku w następstwie rozmów Okrągłego Stołu. “Solidarność” szacuje liczbę swoich członków na 900 tys. osób zorganizowanych w blisko 12 tys. komisji zakładowych. Władze w związku sprawuje Krajowy Zjazd Delegatów, który zbiera się na walne zjazdy co najmniej raz do roku, Komisja Krajowa oraz Krajowa Komisja Rewizyjna. Komisja Krajowa nadzoruje zarządy regionów oraz sekretariat komisji branżowych.

Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych (OPZZ) zostało utworzone w 1984 roku przez Zgromadzenie Przedstawicieli Branżowych Związków Zawodowych. Najwyższą władzą w OPZZ jest Kongres zbierający się raz na cztery lata. Głównym organem związku jest Rada, której członkowie wybierani są w 12 branż skupiających 99 ogólnokrajowych organizacji związkowych oraz w 16 Radach Wojewódzkich.

Forum Związków Zawodowych (FZZ) zostało zarejestrowane 31 stycznia 2002 roku. Pierwszy kongres Forum odbył się w Warszawie w 2002 roku. Forum współtworzy 27 organizacji związkowych reprezentujących między innymi pracowników różnych gałęzi transportu, policjantów, pielęgniarki i położne. Ogółem FZZ liczy ok. 400 tys. członków.

Oprócz central NSZZ "Solidarność", OPZZ i FZZ w Polsce istnieją federacje (ok. 300), organizacje związkowe o zasięgu ogólnopolskim (273) oraz lokalne organizacje związkowe (ok. 24 tys.). Samodzielnie - bez powiązań z dużą organizacją związkową i wyłącznie na poziomie lokalnym - działa ok. 7 tys. organizacji związkowych o charakterze zakładowym. Obok wymienionych związków i organizacji w Polsce działają także związki zawodowe rolników, które mają jednak odrębny status prawny (więcej: Ustawa o związkach zawodowych rolników indywidualnych). Należą do nich: Krajowy Związek Rolników, Kółek i Organizacji Rolniczych; NSZZ Rolników Indywidualnych “Solidarność”; Związek Zawodowy Rolnictwa “Samoobrona”.

Polecamy również: Kiedy opinia, kiedy zgoda

Źródło: dialog.gov.pl