Kiedy i na jakich zasadach przysługuje odprawa pośmiertna

Odprawa pośmiertna jest szczególnego rodzaju jednorazowym świadczeniem pieniężnym wynikającym ze stosunku pracy, wypłacanym przez pracodawcę rodzinie zmarłego pracownika (uchwała SN z 15 grudnia 1975 r., I PZP 46/75, OSN 1976/6/123). Przysługuje ona rodzinie pracownika, jeżeli śmierć pracownika nastąpiła w czasie trwania stosunku pracy lub w czasie pobierania po jego rozwiązaniu zasiłku z tytułu niezdolności do pracy wskutek choroby (art. 93 k.p.).

Pracodawca nie wypłaca odprawy tylko w przypadku, gdy:

• pracownik nie miał małżonka lub członków rodziny spełniających kryteria do uzyskania renty rodzinnej z FUS,

• pracodawca ubezpieczył pracownika na życie, a wypłacone odszkodowanie jest co najmniej równe przysługującej odprawie.

Prawo do odprawy pośmiertnej jest ściśle związane z osobami, które ustawodawca wskazał jako uprawnione do jej otrzymania. Jeżeli pracownik nie posiadał w chwili śmierci rodziny, pracodawca nie jest zobowiązany do wypłaty tego świadczenia.

Pracodawca nie jest również zobowiązany do wypłaty odprawy, jeśli zawarł z zakładem ubezpieczeń umowę ubezpieczenia pracownika na życie. W razie śmierci takiego pracownika członkowie rodziny otrzymają odszkodowanie od ubezpieczyciela. Dopiero w przypadku, gdy kwota odszkodowania otrzymana od ubezpieczyciela jest niższa od kwoty przysługującej odprawy, pracodawca jest obowiązany wypłacić rodzinie kwotę stanowiącą różnicę między tymi świadczeniami (art. 93 § 7 k.p.).

Krąg uprawnionych do odprawy pośmiertnej

Osobami uprawnionymi do odprawy pośmiertnej są:

• małżonek,

• inni członkowie rodziny spełniający warunki wymagane do uzyskania renty rodzinnej w myśl przepisów o emeryturach i rentach z FUS (art. 93 § 4 k.p.).

Jeśli prawo do odprawy pośmiertnej przysługuje większej liczbie osób, wówczas pracodawca ma obowiązek wypłacić ją w pełnej wysokości, dzieląc jej kwotę na równe części między wszystkich uprawnionych członków rodziny (art. 93 § 5 k.p.). Natomiast jeżeli po zmarłym pracowniku pozostała tylko jedna osoba uprawniona, pracodawca wypłaca połowę przysługującej odprawy (art. 93 § 6 k.p.).

Wysokość odprawy

Wysokość odprawy zależy od stażu pracy pracownika u danego pracodawcy (art. 93 § 2 k.p.).

Została ona ustalona następująco:

• jeżeli pracownik był zatrudniony krócej niż 10 lat - przysługuje 1-miesięczne wynagrodzenie,

• jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 10 lat - przysługuje 3-miesięczne wynagrodzenie,

• jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 15 lat - przysługuje 6-miesięczne wynagrodzenie.

Należy podkreślić, że do okresu zatrudnienia u danego pracodawcy wlicza się poprzednie zatrudnienie, jeżeli zmiana pracodawcy nastąpiła poprzez przejście zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę w trybie art. 23¹ k.p.

Zasady obliczania odprawy pośmiertnej

Przy ustalaniu wysokości odprawy pośmiertnej stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Oznacza to, że należy zastosować przepisy rozporządzenia z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (DzU nr 2, poz. 14 ze zm.). Składniki wynagrodzenia określone w stawce miesięcznej w stałej wysokości uwzględnia się w wysokości należnej w momencie nabycia prawa do odprawy (§ 7 ww. rozporządzenia).

Składniki wynagrodzenia przysługujące pracownikowi za okresy nie dłuższe niż 1 miesiąc uzyskane przez pracownika w okresie 3 miesięcy od wygaśnięcia stosunku pracy uwzględnia się przy ustalaniu odprawy w przeciętnej wysokości z okresu 3 miesięcy (§ 8 ww. rozporządzenia).

Składniki wynagrodzenia przysługującego pracownikowi za okresy dłuższe niż 1 miesiąc wypłacone w okresie 12 miesięcy przed wygaśnięciem stosunku pracy uwzględnia się również w przeciętnej wysokości z tego okresu.

Przykład

Pracownik zmarł w lipcu 2008 r. W trakcie zatrudnienia jego wynagrodzenie zasadnicze wynosiło 2500 zł. Ponadto przysługiwał mu stały miesięczny dodatek stażowy w wysokości 600 zł. W kwietniu otrzymał 120 zł dodatku prowizyjnego, w maju 200 zł, w czerwcu zaś 180 zł. Pracownik legitymował się 11-letnim okresem zatrudnienia u tego pracodawcy oraz 6-letnim okresem pracy u pracodawcy przejętego przez aktualnego pracodawcę na zasadach art. 23¹k.p. Pracownik pozostawił żonę, nie miał dzieci.

Wynagrodzenie w stałej wysokości uwzględnia się w podstawie obliczenia odprawy w wysokości należnej w miesiącu nabycia do niej prawa.

Podobnie należy potraktować dodatek stażowy.

2500 zł + 600 zł = 3100 zł

Zmienny dodatek prowizyjny należy przyjąć w przeciętnej wysokości z 3 miesięcy poprzedzających miesiąc nabycia prawa do odprawy.

120 zł + 200 zł + 180 zł = 500 zł

500 zł : 3 = 166,67 zł

Sumujemy wynagrodzenie pracownika za 1 miesiąc będące podstawą obliczenia odprawy pośmiertnej.

3100 zł + 166,67 zł = 3266,67 zł

Do okresu zatrudnienia u aktualnego pracodawcy wlicza się poprzednie zatrudnienie, ponieważ nastąpiło przejście zakładu pracy lub jego części na innego pracodawcę w trybie art. 23¹k.p. Oznacza to, że pracownikowi zaliczamy 6 lat pracy u poprzedniego pracodawcy.

11 lat + 6 lat = 16 lat

Pracownik legitymował się 16-letnim stażem zatrudnienia w firmie, a zatem rodzinie zmarłego pracownika przysługuje odprawa pośmiertna w wysokości 6-miesięcznego wynagrodzenia.

3266,67 zł x 6 = 19 600,02 zł

Żona jako jedyny członek rodziny powinna otrzymać połowę odprawy.

19 600,02 zł x 50% = 9800,01 zł

Tak obliczoną odprawę wypłaca się żonie - uprawionemu członkowi rodziny.

WaŻne!

Odprawy pośmiertnej nie uważa się za przychód ze stosunku pracy, a zatem nie podlega ona opodatkowaniu. Nie wchodzi także w skład podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne.

Tomasz Dróżdż