Jednoosobowa spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, osoba współpracująca a podleganie ubezpieczeniom społecznym

Mnogość spółek z ograniczoną odpowiedzialnością funkcjonujących w dalszym ciągu na rynku wskazuje na ich nadal niezmienną popularność i atrakcyjność. Wybór tej formy prawnej przez osobę planującą rozpocząć działalność w ramach jednoosobowej spółki wspomaganej dodatkowo pracą bliskiej osoby wiąże się jednak z konkretnymi konsekwencjami prawnymi. Artykuł ten poświęcony jest ich analizie pod kątem podlegania ubezpieczeniom społecznym.

Na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednol. z dn. 10 listopada 2009 roku, Dz. U. nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: ustawa), (art. 8 ust. 6 pkt 4), wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością uważany jest za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność.

Przepis przesądza zatem o tym, że jeśli dana osoba fizyczna pozostaje jedynym wspólnikiem spółki z o.o., to tym samym podlega obowiązkowi płatności składek tak, jakby prowadziła samodzielnie pozarolniczą działalność gospodarczą lub też pozostawała wspólnikiem spółki osobowej.

Zapisz się na nasz newsletter

Wsparcie osoby najbliższej jako współpraca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności

Wsparcie świadczone tak pojmowanemu przedsiębiorcy przez osoby mu najbliższe w ramach zwykłej pomocy, może zostać przy tym potraktowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako współpraca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności. To zaś pociąga za sobą określone skutki w sferze ubezpieczeń społecznych, a zasadniczo obowiązek płatności składek. Wynika to z art. 6 ust. 1 pkt 5) w/w ustawy, który stanowi, iż obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi.

Kiedy zatem możemy mówić o „osobie współpracującej”. Zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 8 ust. 11 w/w ustawy za osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się „małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające” jeżeli pozostają z nią „we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności”; nie dotyczy to jednak osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Zobacz także: Zasady wypłacania zasiłku opiekuńczego

Warunek pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym

Określenie, czy dana osoba, wymieniona w pierwszej części przepisu, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, nie nastręcza większych trudności. Minister Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na interpelację nr 20396, znak: SPS-023-20396/11 z dnia 23 lutego 2011 roku stwierdził, że przy ustalaniu, czy dane osoby prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, należy brać pod uwagę nie tylko adres zameldowania (zamieszkania), lecz także takie okoliczności, jak m.in. prowadzenie wspólnego budżetu domowego oraz współpracę w załatwianiu codziennych spraw życiowych. Decyduje przede wszystkim więź społeczno-gospodarcza między określonym osobami bliskimi.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do wyroku z dnia 2 lutego 1996 roku (sygn. akt II URN 56/95), który wciąż zachowuje swą aktualność, orzekł, iż ocena, czy dana osoba pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, zależy od okoliczności konkretnego przypadku, przy czym sam fakt wspólnego zamieszkiwania nie może tu mieć decydującego znaczenia. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być w szczególności udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, wspólne zaspokajanie potrzeb życiowych. W kontekście małżonków istotny jest artykuł 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi, iż oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz swoich możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Obowiązek ten, jako wynikający z przepisu bezwzględnie obowiązującego, powstaje z chwilą zawarcia małżeństwa i gaśnie z chwilą jego ustania, orzeczenia separacji lub unieważnienia. Zatem istota związku małżeńskiego opiera się na prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego.

---

Współpraca przy prowadzeniu działalności

W dalszej kolejności konieczne jest przeanalizowanie drugiej z przesłanek tj. zagadnienie współpracy przy prowadzeniu działalności. Tutaj także odnieść się można tylko do orzecznictwa sądowego lub poglądów doktryny prawniczej – wszystko z braku definicji legalnej. I tak np. w wyroku z dnia 20 maja 2008 roku, sygn. akt II UK 286/07 SN stwierdził, że „Za współpracę przy prowadzeniu działalności gospodarczej powodującą obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych uznać należy taką pomoc udzieloną przedsiębiorcy przez jego małżonka, która ma charakter stały i bez której stanowiące majątek wspólny małżonków dochody z tej działalności nie osiągałyby takiego pułapu, jaki zapewnia ich współdziałanie przy tym przedsięwzięciu.” W kolejnym orzeczeniu, z dnia 6 stycznia 2009 roku w sprawie o sygnaturze akt. II UK 134/08, Sąd Najwyższy stwierdził, iż „cechami konstytutywnymi pojęcia „współpraca przy działalności gospodarczej”, o której mowa w art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz.1585 ze zm.) są występujące łącznie: a) istotny ciężar gatunkowy działań współpracownika, które nie mogą mieć charakteru wtórnego, b) bezpośredni związek z przedmiotem działalności gospodarczej, c) stabilność i zorganizowanie oraz d) znaczący czas i częstotliwość podejmowanych robót.”

Przeczytaj również: Zmiany w ubezpieczeniach społecznych od 1 stycznia 2014 roku

Podsumowując ten wątek, wskazać należy, że ustalenie statusu „osoby współpracującej” może być bardzo trudne i skomplikowane. Wiele zależy od oceny konkretnego stanu faktycznego, zaś brak jednoznacznych wyznaczników prawnych daje ZUS szeroki margines ocenny. Dla zmniejszenia poziomu ryzyka rozważać by należało w takich stanach faktycznych wystąpienie o wydanie przez ZUS o wydanie interpretacji przepisów prawa (analogicznie jak występuje się powszechnie o interpretację do organów podatkowych).

Dla przykładu, Prezes ZUS w decyzji nr 815/2013 z dnia 28 czerwca 2013 roku wskazał, iż: „O statusie osoby współpracującej decyduje współpraca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej, ścisła więź rodzinna z osobą prowadzącą działalność gospodarczą oraz prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Ustalając, czy członek rodziny może być uznany za osobę współpracującą nie należy brać pod uwagę ani okresu, przez który współdziała on przy wykonywaniu działalności, ani wymiaru czasu jego pracy (w przypadku zawarcia z członkiem rodziny umowy o pracę), ani jego wieku. Zatem aby osoba mogła być uznana za osobę współpracującą z osobą prowadzącą działalność gospodarczą, decyduje sam fakt współpracy przy prowadzeniu działalności, nie ma przy tym znaczenia, ile osoba bliska poświęca czasu na pracę w firmie, ani jakie prace wykonuje.” Stwierdzenie, iż w danej sytuacji mamy do czynienia z „faktem współpracy”, pociąga za sobą obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Jest to tym bardziej ważne, jeśli bliska osoba pomaga przy prowadzeniu działalności nieodpłatnie, bowiem wówczas powstaje sytuacja, w której mimo braku wypłacanego wynagrodzenia, na przedsiębiorcy i tak ciąży obowiązek ich odprowadzenia. Osoby współpracujące nie mają prawa do preferencyjnych składek, nawet jeśli sam przedsiębiorca z nich korzysta. Co więcej, wynagrodzenia wypłacanego małżonkowi lub małoletnim dzieciom, przedsiębiorca nie może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów, ponieważ wyklucza to art. 23 ust. 1 pkt 10) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Na marginesie w naszym przekonaniu, o ile uzasadnione w jakimś zakresie może być podleganie składkom ubezpieczeniowym przez osobę współpracującą z przedsiębiorcą prowadzącym samodzielnie pozarolniczą działalność gospodarczą, to stosowanie tej zasady w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością wydaje się być już pewną przesadą. W tym ostatnim przypadku mamy bowiem do czynienia już z całkowicie odrębnym od swojego wspólnika podmiotem. Nadto posiadanie statusu jedynego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie musi się wiązać z aktywnym udziałem w funkcjonowaniu tego podmiotu. Mimo to ZUS odwołując się li tylko do regulacji zrównującej wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, przyjmuje że i w tym przypadku może być mowa o osobie współpracującej oraz o jej ewentualnym oskładkowaniu.

Zadaj pytanie: Forum Kadry

www.ghmw.pl