Świadczenie specjalne z ZUS na 2026 r. [dla kogo, kiedy, od kogo i ile]

• Świadczenie specjalne 2026
• Dla kogo świadczenie specjalne?
• Szczególny dorobek artystyczny jako przesłanka przyznania świadczenia specjalnego
• Do 31 stycznia 2026 r. informacja o przyznanych emeryturach i rentach

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 grudnia 1998 r. (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1631, dalej jako: ustawa) reguluje w dziale VI: Świadczenia przyznawane w szczególnym trybie. Do takich świadczeń należy:

• świadczenie specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów
• świadczenie w drodze wyjątku przyznawane przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Co ważne, pomimo szczególnego charakteru świadczeń, tak czy inaczej są one finansowane z budżetu państwa, co wprost potwierdza przepis art. 84 ustawy. W niniejszym artykule omówione zostanie świadczenie specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów, o świadczeniu w drodze wyjątku przyznawanego przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych można poczytać w artykule poniżej.

Świadczenie specjalne 2026

W przepisie art. 82 ustawy możemy znaleźć szczegóły co do tego dla kogo i po spełnieniu jakich konkretnych przesłanek jest przyznawane świadczenie specjalne. Regulacja obowiązuje również w 2026 r. i nie wydaje się, aby miała być uchylona czy znowelizowana. Na ten moment można więc stwierdzić, że przepisy będą więc obowiązywały również w 2026 r. i w kolejnych latach.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach premier może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Przepis budzi wątpliwości. Z jednej strony jest tak elastycznie sformułowany, aby dawał dużą swobodę decyzyjną, a drugiej strony tak ogólne stwierdzenie jak: "w uzasadnionych przypadkach" daje duże pole do potencjalnych nadużyć w zakresie ubiegania się i przyznawania świadczeń. Czym bowiem są uzasadnione przypadki? Z pewnością jest to pojęcie niedookreślone, klauzula generalna. W prawie pracy czy ubezpieczeń społecznych są potrzebne takie generalne przepisy. Aby renta lub emerytura mogła być przyznana w tym trybie i niewątpliwie nakłada to na organ obowiązek wnikliwego rozpatrzenia i oceny każdego wniosku pod kątem występowania okoliczności, mogących uzasadniać przyznanie świadczenia. Warto sięgnąć do judykatury i zweryfikować co sądy mają do powiedzenia na ten temat.

Dla kogo świadczenie specjalne?

W dość aktualnym orzeczeniu, bo z tamtego roku, w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2024 r., III OSK 1175/23 czytamy, że: świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej, czy też politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Należy przy tym wskazać, że przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie świadczenia specjalnego sytuacja bytowa wnioskodawcy brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium oceny. W przeciwnym wypadku świadczenia specjalne zastępowałyby świadczenia, przyznawane w ramach pomocy społecznej, a to nie było zamiarem ustawodawcy przy stanowieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Szczególny dorobek artystyczny jako przesłanka przyznania świadczenia specjalnego

W też aktualnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 października 2023 r., III OSK 2417/22, sąd podkreślił, że sposobem oceny organu czy wnioskodawca jest osobą, która dokonała szczególnych osiągnieć na określonym polu, są takie czynniki jak wyróżnienia, udziały w wystawach, najlepiej spektakularnych, posiadanie jego dzieł przez prestiżowe instytucje muzealne oraz wystawiennicze. Organ nie ma uprawnień do powoływania np. grupy ekspertów, którzy oceniliby dorobek artystyczny wnioskodawcy. Skoro celem art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest przede wszystkim stworzenie możliwości uhonorowania osób zasłużonych dla społeczeństwa, to nie sposób przyznać tego świadczenia osobie, której zasługi nie mają obiektywnie wymiaru ogólnospołecznego. Innymi słowy, o wybitności osiągnięć wnioskodawcy powinno świadczyć ich wykorzystanie w praktyce, przełożenie tych osiągnięć na korzyść dla społeczeństwa.

Do 31 stycznia 2026 r. informacja o przyznanych emeryturach i rentach

Jak stanowią wprost przepisy ustawy: Prezes Rady Ministrów przedstawia Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej w terminie do dnia 31 stycznia każdego roku kalendarzowego informację o przyznanych w roku poprzedzającym emeryturach i rentach w trybie szczególnym.

Gdyby świadczenie w jakiś sposób było zakwestionowane i trafiło na drogę sądową, to sąd administracyjny nie dokonuje oceny wydanego rozstrzygnięcia z punktu widzenia słuszności lub sprawiedliwości, lecz sprawdza tylko, czy organ w sposób prawidłowy przeprowadził proces wydania decyzji uznaniowej, czy uwzględnił wszystkie przepisy, czy materiał dowodowy został zebrany w całości, czy pojęcia nieostre zostały prawidłowo zinterpretowane, czy nie pominięto istotnych elementów przy ustalania stanu faktycznego oraz czy wybrał rozwiązanie przewidziane przepisem prawa materialnego.