Jak często i na jak długo można zobowiązać pracownika do pełnienia dyżuru

RADA
Wyznaczając pracownikowi dyżur, należy pamiętać o tym, że czas jego pełnienia nie może naruszać zarówno prawa pracownika do nieprzerwanego 11-godzinnego odpoczynku dobowego, jak i 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego (art. 151⁵ § 2 k.p.). Dyżurów nie można więc zaplanować dowolnie. Zgodnie z powyższą zasadą na pełnienie dyżuru pracownikowi zostaje pięć godzin - jeśli pracuje w systemie podstawowego czasu pracy, jedna godzina - w przypadku równoważnego czasu pracy.

UZASADNIENIE
Dyżur to czas pozostawania przez pracownika poza normalnymi godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy wynikającej z umowy o pracę w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym przez pracodawcę. Stąd podział dyżuru na zakładowy i domowy.

Za czas pierwszego z nich pracownikowi przysługuje w pierwszej kolejności czas wolny w wymiarze odpowiadającym długości trwania dyżuru. Przepis nie precyzuje, w jakim terminie pracodawca musi udzielić pracownikowi czasu wolnego. Kwestia ta powinna zostać uregulowana w aktach wewnątrzzakładowego prawa pracy. Należy jednak pamiętać, że czas wolny ma umożliwić pracownikowi wypoczynek po dyżurze. Biorąc to pod uwagę, nie może być to termin zbyt odległy.

Natomiast w przypadku gdy pracodawca nie ma możliwości "oddania" godzin dyżuru w tej formie, pracownik może domagać się rekompensaty w postaci wynagrodzenia wynikającego z jego osobistego zaszeregowania według stawki godzinowej lub miesięcznej. Jeżeli taki składnik nie został wyodrębniony przy określeniu warunków wynagradzania - pracownikowi należy się 60% wynagrodzenia.

Do wyodrębnienia stawki godzinowej z wynagrodzenia określonego procentowo trzeba zastosować zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop (§ 4 rozporządzenia z 29 maja 1996 roku w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy - DzU nr 62, poz. 289 ze zm.).

Natomiast za czas dyżuru domowego nie należy się żadna rekompensata, jeśli pracownik nie wykonywał wtedy pracy. Dopiero świadczenie pracy powoduje po stronie pracodawcy obowiązek jej wynagrodzenia tak jak za pracę w godzinach nadliczbowych.

Artykuł 151⁵ § 4 k.p. wprowadza jeden wyjątek od powyższych zasad. Nie dotyczą one pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy zakładem pracy, czyli pracowników kierujących jednoosobowo zakładem pracy i ich zastępców lub pracowników wchodzących w skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem pracy oraz głównych księgowych. Przy wyznaczaniu im dyżuru nie obowiązują zatem ograniczenia wynikające z obowiązku zapewnienia pracownikom odpoczynku. Bez względu na miejsce pełnienia dyżuru ta kategoria pracowników nie ma w zamian prawa do czasu wolnego ani dodatkowego wynagrodzenia.