Współczesna edukacja - e-learning jako nowoczesna forma kształcenia studentów

• Trend czy konieczność
• Ułatwienie dla nieśmiałych
• Skuteczność e-learningu
• Kontrola jakości

E-learning ma zatem wiele zalet. Student zdobywający wiedzę na odległość może dostosować tempo nauki do własnych umiejętności, może ponownie odtworzyć materiał. Ma zapewnioną interaktywność i za każdym razem tak samo wysoki poziom prowadzonych zajęć. Ten sposób nauki daje szansę osobom nieśmiałym, mniej aktywnym, bojącym się publicznych wystąpień. Na zajęciach nie muszą siedzieć ze ściśniętym gardłem i obwiniać się, że po raz kolejny miały coś do powiedzenia, lecz głosu nie zabrały. Dla takich ludzi ważna jest też świadomość, że będą sprawiedliwie ocenieni. W systemie e-learningowym żaden wykładowca nie kieruje się sympatiami lub antypatiami. Przeciwnie – dokładnie śledzi zaangażowanie i postępy studenta, wspiera go i motywuje do poszukiwania niestandardowych rozwiązań omawianych problemów. E-learning umożliwia studiowanie także osobom przebywającym za granicą, wychowującym dzieci i niepełnosprawnym.

System zdobywania wiedzy na odległość sprawdza się nie tylko wśród studentów. W ten sposób coraz częściej pracodawcy szkolą swoich pracowników. I zyskują wszyscy – pracownicy, bo nie muszą tracić czasu na dojazdy, firma, bo pracownik, by zdobyć wiedzę, nie musi opuszczać swojego stanowiska pracy. Wielka więc szkoda, że nauczaniu na odległość opinię psują nazywane „e-learningiem” eksternistyczne kursy korespondencyjne realizowane zdalnie – bez możliwości bieżącego sprawdzania postępów w nauce (możliwe zazwyczaj dopiero podczas egzaminu), bez zajęć na żywo, które dają możliwość natychmiastowego kontaktowania się i interakcji z wykładowcą i pozostałymi uczestnikami oraz bez odpowiedniego zaangażowania, którego wymaga skuteczny proces kształcenia.

Trend czy konieczność

Każdego dnia bombardowani jesteśmy tysiącem informacji. Umysł w naturalny sposób wytwarza mechanizm obronny – filtruje ten szum informacyjny i szybko zapomina, co niepotrzebne. Przedstawicieli pokolenia Y wychowanych na internecie i telefonie komórkowym coraz trudniej czymkolwiek zainteresować, skupić na dłużej ich uwagę. Dlatego współczesna edukacja musi aktywizować młodych ludzi i uczyć ich krytycznego myślenia. Przy takim podejściu do nauczania większego znaczenia nabiera sposób podawania wiedzy.

Gdy do tego obrazka dorzucimy fakt, że wiedza specjalistyczna szybko idzie naprzód i równie szybko dezaktualizuje się, nauka z użyciem nowoczesnych technologii, jak internet, jest koniecznością. Wiedzę zawodową czy techniczną należy bowiem nieustannie uzupełniać. Ważniejsze zatem od suchych faktów jest nauczenie młodych ludzi, jak wiedzę zdobywać i jak można ją wykorzystać do rozwiązywania problemów współczesności.

Ułatwienie dla nieśmiałych

Mimo wielu zalet nauczanie, które zbyt mocno opiera się na nowych technologiach, budzi wiele wątpliwości. Na przykład, jak utrzymać zainteresowanie uczestników przez dłuższy czas? Przecież studenta w trakcie zajęć poza salą wykładową może rozpraszać wiele spraw. System nauki przez internet powinien więc być tak zaprojektowany, by student był maksymalnie skoncentrowany przez cały wykład. Wykładowca powinien więc zadawać krótkie pytania sprawdzające dotyczące omówionego materiału. Dzięki temu może na bieżąco śledzić postępy wszystkich studentów.

A jak uniknąć problemów związanych z utrudnionym nadzorem nad zaangażowaniem osób biorących udział w zajęciach prowadzonych za pomocą e-learningu? Przecież komunikacji przez internet towarzyszy poczucie anonimowości. Dla osób nieśmiałych, o których była mowa, może to być ułatwienie. Dla innych zaś ograniczenie bezpośredniego kontaktu z innymi uczestnikami zajęć może stać się problemem.

Źle skonstruowany system kształcenia na odległość może ograniczyć uczącego się do biernego uczestnictwa w zajęciach. Skoncentruje się on jedynie na zapamiętywaniu treści, które potem jak automat odtworzy na egzaminie. Do kształcenia na odległość należałoby więc przenieść pewne elementy z kształcenia tradycyjnego. W czasie zajęć studenci powinni mieć możliwość bezpośredniego kontaktu z innymi uczestnikami zajęć i z wykładowcą. Dzięki temu wywiąże się dyskusja, wymiana poglądów, doświadczeń, zadawanie pytań. Prowadzący powinni odgrywać rolę moderatorów dyskusji, udzielać wsparcia, śledzić przebieg zajęć i dbać o aktywizowanie wszystkich uczestników.

---

Skuteczność e-learningu

Platforma e-learningowa powinna być zaprojektowana tak, by angażować różne zmysły. Na zajęciach mogą być wykorzystywane rozmaite animacje ilustrujące omawiane treści: filmy, grafiki, wykresy, wyliczenia itp. E-learning może być zatem tak samo skuteczny, jak stacjonarny tryb nauki i odpowiadać na wyzwania współczesności. Pod warunkiem jednak, że sam proces kształcenia jest dobrze skonstruowany i przygotowany, a pewne tradycyjne narzędzia zostaną zgrabnie przycięte do nowych technologii. Nie wystarczy bowiem proste przeniesienie do internetu lub na platformę tych samych treści, które są realizowane w trybie stacjonarnym.

Właściwie skonstruowany system e-learning przede wszystkim aktywizuje studenta, uwzględnia różne ograniczenia i eliminuje je. Wspiera osobę kształcącą się, by miała poczucie, że nie jest pozostawiona sama sobie. W każdej chwili powinna mieć możliwość zwrócenia się o pomoc do prowadzącego, podzielenia się swoimi przemyśleniami ze współuczestnikami zajęć. Dobry system e-learning ponadto nie powinien stawiać uczestnikom zajęć wygórowanych wymagań co do sprzętu. Barierą nie powinno stać się oprogramowanie czy system (MAC, Windows czy Linux). Platforma musi być przyjazna i funkcjonalna.

Kontrola jakości

Jeśli organizator studiów podejdzie do kształcenia na odległość poważnie, musi liczyć się z tym, że skonstruowanie dobrego systemu wymagać będzie wielkiego wysiłku. Powinien przewidzieć trudności, ograniczenia i opracować system, który je przezwycięży. A co najważniejsze, musi stworzyć system kontroli jakości i wdrożyć go jeszcze na etapie projektowania programów. Taki system jest konieczny z punktu widzenia przejrzystości kryteriów, np. jednolite kryteria ocen dla wszystkich studentów, wdrożenie procedury podwójnego sprawdzania prac, a także monitoring uczelni dokonywany przez zewnętrzną instytucję weryfikującą poziom kształcenia i wszystkie jego etapy. Wobec studentów uczelnia musi wprowadzić jasne oczekiwania. Wymaga to praktycznie stworzenia od nowa systemu kształcenia, który będzie skuteczny. Uczelnia musi się mocno angażować w dopracowanie najdrobniejszych szczegółów. Ale taka postawa popłaca, bo studentom zagwarantuje przejrzystość kryteriów. Z pewnością to docenią. Ich opinia zaś jest najważniejsza.

Zanim powstaną poszczególne programy studiów, uczelnia powinna odpowiedzieć sobie na pytania: jaki ma być efekt kształcenia na poszczególnych poziomach, z jaką wiedzą, umiejętnościami oraz osobistymi kompetencjami (umiejętnościami interpersonalnymi) ma opuścić uczelnię student po ukończeniu studiów. Słowem, uczelnia powinna stworzyć profil kompetencji studenta, które ten zdobędzie po ukończeniu programu. Dopiero na podstawie takiego profilu opracowane powinny być programy zgodne z wymogami kształcenia akademickiego. Tylko takie podejście gwarantuje wysokie standardy nauczania.

Całość systemu powinna podlegać nadzorowi wykładowcy. Na poziomie poszczególnych zajęć weryfikuje on zaangażowanie uczestników, mobilizuje i aktywizuje. Tylko tak skonstruowany e-learning może konkurować z tradycyjnym modelem kształcenia. Mało tego, może stać się interesującym uzupełnieniem dla osób nieprzekonanych do wykorzystywania nowoczesnych technologii w nauczaniu. Już dziś widać wzrost zainteresowania tą formą zdobywania wiedzy. Z pewnością więc z semestru na semestr będzie przybywać studentów zainteresowanych zdobywaniem wiedzy dzięki e-learningowi.

---

Paweł Lenkiewicz

asystent w Katedrze Baz Danych – Wydział Informatyki PJWSTK

W Polsko-Japońskiej Wyższej Szkole Technik Komputerowych od 2002 roku prowadzone są zaoczne studia internetowe na stopień inżyniera informatyki. Od niedawna oferowane są również prowadzone w trybie internetowym uzupełniające studia magisterskie oraz podyplomowe. Nauka odbywa się poprzez stworzony na uczelni portal zawierający moduły udostępniające studentom materiały dydaktyczne, ułatwiające kontakt z wykładowcą oraz umożliwiające weryfikowanie wiedzy studentów. Na terenie uczelni odbywają się wyłącznie egzaminy końcowe oraz zajęcia, które wymagają specjalistycznego sprzętu lub oprogramowania. Tego typu studia są bardzo dobrą formą zdobywania wiedzy dla osób, które z różnych względów nie mogą regularnie uczęszczać na tradycyjne zajęcia. Nie jest to jednak forma studiów dobra dla każdego. Wymaga ona bardzo dużej samodyscypliny i systematyczności ze strony studenta, przez co wiele osób nie radzi sobie na studiach internetowych. Z drugiej strony studenci, którzy przejdą przez pierwsze semestry i nauczą się studiować on-line, osiągają wyniki nie gorsze od studentów studiów stacjonarnych. Wprowadzenie studiów przez Internet niesie ze sobą wiele korzyści dla uczelni. Platforma e-learningowa jest coraz częściej wykorzystywana również w celu wspomagania tradycyjnych zajęć. Znacznie poprawiła się jakość różnego rodzaju materiałów dydaktycznych, gdyż materiały przygotowane pod kątem studiów internetowych z powodzeniem są wykorzystywane również na studiach stacjonarnych.

Ryszard Groszak

dziekan Wydziału Zarządzania i Marketingu WSZiB w Poznaniu

Znaczenie elektronicznej edukacji (e-edukacji) wynika z istoty przemian, których jesteśmy współuczestnikami. Jednym z ich symptomów jest konieczność zaspokajania różnorodnych, szybko zmieniających się potrzeb informacyjnych, angażowania się nie tylko w proces ciągłego uczenia się, poszukiwania, przekazywania, przyswajania wiedzy, jej rozumienia oraz kształtowania umiejętności jej wykorzystania, lecz także w jej tworzenie i doskonalenie.

W Wyższej Szkole Zarządzania i Bankowości w Poznaniu i w jej filii we Wrocławiu dla potrzeb kształcenia studentów w trybie niestacjonarnym (za pomocą metod i technik kształcenia na odległość) korzystamy z platformy Moodle.

Lekcje umożliwiają zaprezentowanie materiału (wykładów lub ćwiczeń) w postaci multimedialnej i hipertekstowej. Zadania pozwalają na przekazanie studentom do wykonania określonych prac, których w semestrze, w zależności od potrzeb, może być kilka i które można oceniać oraz komentować. Sprawdzenie wiedzy odbywa się m.in. za pomocą quizów, których wyniki mogą stanowić jeden ze składników oceny pracy studentów. Słowniki pojęć pozwalają na stworzenie zbioru wyjaśnień i definicji, które są związane z tematyką zajęć, przy czym ich opracowanie może być zainicjowane przez wykładowców, a rozwijane przez studentów. Wiki stanowią podstawę współtworzenia przez uczestników kursu wspólnych treści związanych z tematyką wykładów lub ćwiczeń.

Do pozostałych pożytecznych narzędzi można zaliczyć: wewnętrzny system wymiany wiadomości, głosowania, ankiety, pogawędki (rozmowy na żywo), fora dyskusyjne, blogi, notatnik, kalendarz oraz instrumenty kontroli, monitoringu i administrowania.

Praca z platformą Moodle w naturalny sposób sprzyja rozwojowi takich umiejętności, jak: komunikowanie się i współdziałanie w grupie oraz wyszukiwanie informacji, ich analizowanie, testowanie i kreowanie. Możliwe stają się: standaryzacja wiedzy i wymogów jej weryfikacji, powtarzalna jakość kształcenia, łatwość dystrybucji materiałów i modyfikacji ich treści.

---

Agnieszka Łądkowska

studentka ostatniego semestru studiów na kierunku Zarządzanie

Przez sześć lat pracowałam jako administrative assistant w firmie żeglugowej w Singapurze. Obecnie mieszkam w Niemczech. Studiowanie metodą e-learning umożliwiło mi kontynuację nauki i zdobycie dalszych kwalifikacji, pomimo że nie mam możliwości regularnych dojazdów na uczelnię.

Materiały dydaktyczne i sposób prowadzenia zajęć bardzo mi odpowiadają, gdyż oprócz wiadomości teoretycznych opierają się w ogromnym stopniu na praktycznym rozwiązywaniu rzeczywistych i aktualnych problemów. Metodę tę polecam wszystkim, którzy pragną zdobyć rzetelną i głęboką wiedzę oraz preferują elastyczną, wygodną i nowoczesną formę studiowania.

Justyna Berniak-Woźny

wykładowca w Wyższej Szkole Zarządzania/Polish Open University

Przedmiot studiowany w systemie e-learning w POU składa się zwykle z dziewięciu trzygodzinnych sesji warsztatowych, których terminy wyznaczone są w stałym harmonogramie zajęć. W skład każdych zajęć warsztatowych wchodzą dwie części: multimedialna prezentacja oraz część poświęcona pracy własnej studenta. Wykorzystanie multimediów nie oznacza jednak przerostu formy nad treścią. To rozsądny i zrównoważony sposób wykorzystania nowych technologii.

Przekazywana podczas zajęć wiedza jest uzupełniana przez liczne dodatkowe materiały dydaktyczne wykorzystywane podczas zajęć (case study, artykuły, raporty, analizy itp.) pomocne podczas pisania sprawdzianu i w procesie przygotowania do egzaminu. Platforma e-edusystems umożliwia również korzystanie z pomocy dydaktycznych, takich jak: syllabus, słownik kluczowych dla danego modułu pojęć, forum i wiele innych.

Jako wykładowca mam możliwość ciągłego monitorowania postępów studenta. Mogę obserwować, jak sobie radzi podczas prezentacji, mogę wspierać pracę nad zadaniami, mogę również na bieżąco odpowiadać na pytania zadawane podczas dyskusji czatowej oraz te przesyłane na mój adres e-mail. Bardzo często zdarza się, że dyskusje rozpoczęte z grupą podczas zajęć są kontynuowane przez kolejne tygodnie – wymiana e-maili, rozmowy telefoniczne, skype, gg.

Jedną z wielu zalet systemu e-learning w POU jest jego elastyczność – możliwość powrotu do odbytych już zajęć. Często doradzam swoim studentom, by korzystali z możliwości zajęć powtórkowych, nawet jeśli brali w nich udział na żywo. Jest to bowiem doskonała forma utrwalania materiału i duże ułatwienie podczas pisania sprawdzianu oraz uczenia się do egzaminu.