Kategorie

Jakie błędy można popełnić w ocenie kandydata w wywiadzie i jak ich uniknąć?

Kamila Gołacka
Podobno wszyscy jesteśmy narażeni na błędy w postrzeganiu i ocenie podczas prowadzenia wywiadów z kandydatami do pracy. Jako osobie rekrutującej zależy mi na tym, by ich uniknąć, i by moja ocena kandydata była naprawdę obiektywna. Jak to zrobić?

Błędy w ocenie innych są naturalnym mechanizmem znanym w psychologii społecznej – nasze mózgi przetwarzając informacje, mają tendencję do chodzenia na skróty, co oznacza, że zupełnie nieświadomie opieramy się na pewnych wrażeniach i automatycznych skojarzeniach, a pamięć płata nam figle, pomijając fakty. Znajomość tych mechanizmów jest bardzo ważna, jeśli zależy nam na maksymalnie obiektywnym, sprawiedliwym i profesjonalnym procesie oceny kandydatów w rekrutacji i selekcji – innymi słowy, na trafnych decyzjach.

Rozpoznaj i wyłącz automatycznego pilota

Przede wszystkim przed błędami chroni już wiedza na ich temat i świadome dokonywanie oceny – nie pozwalając na to, by umysł przestawił się na, jak się to popularnie określa w psychologii, automatycznego pilota, który nagminnie się myli. A zatem potrzebna jest ciągła czujność i zadawanie sobie pytań typu „Dlaczego tak pomyślałem/am o tej osobie?”, „Co mogło wpłynąć na to wrażenie?”, „Dlaczego właściwie wydaje się, że ten kandydat wypadł lepiej, niż tamten?”, „Jakie błędy mogły mi się przytrafić?”

No właśnie, jakie? Najpowszechniejsze i najlepiej zbadane to:

  • Podstawowy błąd atrybucji: tłumaczenie sobie zachowań kandydata jego cechami, a niedocenianie roli czynników sytuacyjnych. Badania wykazują, że mamy silną tendencję do szukania związku między zachowaniem danej osoby lub jej wypowiedziami a tym, co faktycznie myśli lub czuje (jaką jest osobą), i to nawet wówczas, gdy jak na dłoni widać, że odpowiada za to specyficzna sytuacja (np. zachowanie rekrutera).
  • Efekt pierwszeństwa: pierwsze wrażenie dotyczące kandydata wpływa na to, jak interpretujemy informacje pojawiające się później, przy czym trudno jest zmienić zarówno wrażenie pozytywne, jak i negatywne. Człowiek opisany jako inteligentny – przedsiębiorczy – impulsywny – krytyczny – uparty – zazdrosny jest oceniany wyżej niż człowiek opisany w odwrotnej kolejności. Ponadto najlepiej zapamiętamy i silniej na nas wpłynie pierwszy i ostatni kandydat (o tym ostatnim z kolei decyduje efekt świeżości).
  • Efekt kontrastu, czyli wpływ porównań: na tle bardzo słabego kandydata kandydat przeciętny wyda się bardzo dobry. Często dokonujemy porównań do samych siebie, co też zaburza obiektywizm („Świetny kandydat! Ja bym na to nie wpadł, ja bym tak nie umiał” – lub wręcz odwrotnie: „Co za fatalny kandydat. Przecież każdy powinien potrafić x, to takie proste”).
  • Efekt hallo (aureoli): dopisywanie komuś w sposób tendencyjny kolejnych cech na podstawie jednej zaobserwowanej, np. okazuje się, że powszechnie i całkowicie nieświadomie mamy tendencję oceniać osoby dobrze wyglądające jako bardziej kompetentne.
  • Błąd tendencji centralnej – instynktowne unikanie ocen skrajnych. Nawet gdy wszelkie dane pozwalają przyznać kandydatowi w zakresie danego kryterium ocenę maksymalną (lub minimalną), bezpieczniej czujemy się, stawiając ocenę bliższą środkowi.

  • Wnioskowanie z prób niereprezentatywnych: dokonywanie nieuzasadnionych uogólnień (pozytywnych bądź negatywnych) na podstawie niewystarczającej ilości danych. Na przykład formułowanie ogólnych sądów o kandydatach – absolwentach danego kierunku na podstawie kilku spotkań z takimi osobami.
  • Heurystyka reprezentatywności: kategoryzowanie osób na podstawie ich podobieństwa do tego, co uważamy za typowe (a zatem na podstawie tego, w jakim stopniu odpowiadają naszemu wyobrażeniu, np. ktoś poprzez swoje gesty, ubranie i słowa odpowiada powszechnemu wyobrażeniu skutecznego lidera, więc za takiego go bierzemy lub wręcz przeciwnie: „Coś mi on nie wygląda na lidera”).
  • Korelacje pozorne, czyli błędne przewidywanie jednej cechy na podstawie innej, np. płeć a umiejętności przywódcze („Kobiety/mężczyźni są lepszymi/gorszymi szefami”).
  • Błędy oceny związane ze stereotypami i uprzedzeniami: większość z opisanych tu błędów wiąże się często ze stereotypami i uprzedzeniami, czyli nieuzasadnionymi przekonaniami bądź odczuciami wobec osób z danej grupy społecznej (uzasadnionymi wyłącznie tym, że są jej członkami), np. wobec osób danej płci, pochodzenia, wieku, orientacji. Powszechny jest błąd tzw. stronniczości wobec grupy własnej. Polega on na przychylniejszym traktowaniu i odczuciach wobec osób, które zaliczamy do „swoich” niż wobec osób zaliczanych do grupy nam obcej (kulturowo, światopoglądowo, wiekowo itd.).
  • Liczne eksperymenty pokazują, że mamy niewiarygodnie silną tendencję do utrzymywania i potwierdzania własnych opinii. W obliczu poglądu na czyjś temat z dużym prawdopodobieństwem będziemy poszukiwali i dostrzegali informacje potwierdzające ów pogląd, a zlekceważymy inne – co gorsza, nie zdając sobie z tego sprawy („Przecież mam tu listę faktów”). W sytuacjach gotowej listy plusów lub minusów danego kandydata warto zabawić się zatem w adwokata diabła i postawić sobie pytanie „A co może świadczyć o czymś przeciwnym?”.

Osiągnij mistrzostwo w obsłudze manualnej

Czujność umysłu i zadawanie sobie kontrolnych pytań nie wystarczą. Wyłączą może „automatycznego pilota”, ale co dalej? Trzeba samodzielnie poradzić sobie z machiną, jaką jest rozmowa z kandydatem i pokierować wywiadem bez opierania się na intuicji, „zdrowym rozsądku” i spontanicznie nasuwających się pytaniach. Służą temu oczywiście konkretne metodologie i narzędzia do prowadzenia wywiadów. Dostarcza ich wywiad ustrukturyzowany, oparty na kryteriach, behawioralny. Odpowiedzi powinny podlegać ocenie opartej na konkretnych kryteriach, opisanych na skali, a także powinny być dokonywane na formularzu ocen. Wiedzy i praktyki dostarczą rzetelna literatura przedmiotu i szkolenia.

Korzystaj z różnych metod

Reklama

Należy pamiętać o tym, że nawet najlepszy wywiad nie osiągnie obiektywizmu prawidłowo skonstruowanych testów zdolności ani trafności prawidłowo przygotowanego i przeprowadzonego assessment centre. Wywiad powinien być jedną z kilku metod oceny i warto wesprzeć się innymi (dobranymi odpowiednio do etapów procesu rekrutacji i selekcji oraz celu): centrum oceny, testami i kwestionariuszami osobowości – oczywiście tymi spełniającymi standardy psychometrii.

Ostatecznie, warto pamiętać o ostrzeżeniu Sherlocka Holmesa, „Kardynalnym błędem jest teoretyzowanie przed zebraniem wszystkich faktów. Wypacza to sąd”. Jak najskuteczniej zbierajmy więc fakty.

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - zlecenie 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów zlecenie w 2022 r. - jak Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto przy zleceniu?

    IOSKU: ile masz na koncie w ZUS?

    IOSKU czyli informacja o tym, ile masz na koncie w ZUS. Jak sprawdzić? Ile wyniesie przyszła emerytura?

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS otrzymują wsparcie z ZUS. Mogą liczyć na postojowe i zwolnienie z opłacania składek. Do kiedy można składać wnioski?

    Minimalna płaca w 2022 r. brutto netto

    Minimalna płaca w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Emerytura brutto netto - kalkulator

    Emerytura brutto - ile to netto? Kalkulator emerytalny pozwala ustalić wysokość emerytury. Oblicz.

    Ochrona przedemerytalna - ile lat?

    Ochrona przedemerytalna - ile lat trwa ochrona przed zwolnieniem? Od ilu lat pracownika zaczyna obowiązywać pracodawcę?