Kategorie

Jak słodko zostać świrem, czyli wpływ kryzysu na absencję chorobową polskich pracowników

Paweł Dziechciarz
W Polsce zapanowała moda na depresję. Pracownicy w strachu przed redukcjami uciekają na zwolnienia lekarskie niepodważalne dla ZUS-u i dające swobodne możliwości elastycznego wydłużania lub skracania czasu zwolnienia. Dzięki kryzysowi odkryli i coraz powszechniej stosują nowy, skuteczniejszy niż wszystkie dotychczasowe, wybieg chroniący ich przed zwolnieniem z pracy – choroby psychiczne. Według oficjalnych statystyk ZUS liczba dni absencji spowodowanych chorobami psychicznymi w ciągu ostatnich dwóch lat wzrosła w Polsce prawie o 30 proc.
Reklama

Przygotowując się do tegorocznej edycji badania efektywności polityki personalnej („PwC Saratoga HC Benchmarking”), zapytaliśmy kilkudziesięciu dyrektorów personalnych liczących się międzynarodowych koncernów i dużych polskich firm, jak według ich opinii kryzys wpłynie na poziom absencji chorobowej. Wszyscy jednogłośnie twierdzili, że wzrośnie. I faktycznie: w 2009 roku, roku spowolnienia gospodarczego, poziom absencji wśród uczestniczących w badaniu Saratoga HC Benchmarking firm wzrósł z 5 proc. do rekordowych 5,5 proc.

Wskaźnik absencji liczony jest jako suma dni absencji chorobowych w firmie podzielona przez liczbę dni roboczych przemnożonych przez liczbę etatów. Polskie firmy w latach poprzednich z wynikiem ok. 5 proc. i tak miały najwyższą absencję wśród przedsiębiorstw europejskich. W badaniu widać ciekawą prawidłowość: pracownicy Europy Środkowej i Wschodniej chorują rzadziej niż ich odpowiednicy w Europie Zachodniej. Podczas gdy w naszej części kontynentu absencja wahała się w granicach 2–3 proc., na Zachodzie ok. 4 proc., Polska z wynikiem 5 proc. stanowiła niechlubny wyjątek. Rok 2009 przyniósł nam jeszcze zwiększenie dystansu do pozostałych krajów europejskich, choć trzeba tu sprawiedliwie zauważyć, że poziom absencji chorobowej wzrósł wszędzie.

Strach ma wielkie oczy

Konsultanci Saratogi zauważyli wiele korelacji statystycznych pomiędzy różnymi, czasem, wydawać by się mogło, niepowiązanymi ze sobą wskaźnikami. Jedna z tych korelacji pokazuje związek między poziomem absencji chorobowej a liczbą rezygnacji z pracy. Otóż w firmach, w których poziom absencji chorobowej gwałtownie rośnie, po 6–12 miesiącach rośnie także poziom rezygnacji (choć ta prawidłowość działa na zdrowym rynku pracy, w czasie kryzysu pracownicy pomimo frustracji nie odchodzą z firm). A to już oznacza dla firmy poważne wydatki.


Reklama

Absencja chorobowa jest zatem rodzajem barometru, lampki alarmowej diagnozującej poziom frustracji pracowników. Jeśli firma tej frustracji nie dostrzeże i nad nią nie zapanuje, pracownicy zaczną odchodzić. Czy po tak poważnym wzroście absencji w 2009 roku należy spodziewać się, że rok 2010 lub 2011 przyniesie nam fale odejść z firm? Dyrektorzy personalni prognozują, że po zakończeniu kryzysu będziemy mieli do czynienia z masowym przepływem pracowników pomiędzy firmami. Pracownicy są zmęczeni, sfrustrowani ciągłym napięciem, wciąż mają świeże wspomnienia zwolnień z pracy ich kolegów, zwolnień, które nie zawsze były absolutnie niezbędne do przetrwania firmy. Kryzys bardzo popsuł relacje na linii przełożony–podwładny. Menedżerowie z jednej strony sami naciskani na lepsze wyniki, efektywniejszą pracę mimo ekstremalnie trudnego rynku, z drugiej strony z poczuciem kontrolowanej bezkarności, często pozwalali sobie na zachowania, które w sytuacji równowagi rynkowej kończyłyby się odejściem pracownika z firmy.

Wielu pracowników z tęsknotą wypatruje momentu poprawy koniunktury, żeby jak najszybciej odejść ze swoich macierzystych przedsiębiorstw. Na razie jednak pracodawcy mogą być spokojni, wahadło rynku pracy wciąż jest po ich stronie, poza tym nie tylko frustracja i zniechęcenie spowodowały wzrost absencji. Pracownicy uciekali na absencje ze strachu przed zwolnieniami. Podczas formalnie potwierdzonej choroby pracodawca nie może prawomocnie nikogo zwolnić, więc L4 stanowi doskonały, od wielu lat wypróbowany, sposób ucieczki przed zwolnieniem z pracy. Dyrektorzy personalni nieoficjalnie przyznają, że wielu pracowników rozchorowuje się pod koniec miesiąca, natomiast na początku kolejnego następują masowe cudowne ozdrowienia. Unikanie redukcji weszło pracownikom w krew i stanowi rodzaj rywalizacji między nimi a firmą. Ten scenariusz powtarza się cyklicznie przy każdym kryzysie na rynku pracy. Uciekanie w chorobę ma w sobie coś ze sportu – uważne oko pracodawcy i kontrole ZUS są w stanie znacząco pokrzyżować plany niektórych pracowników. Następny kryzys, który z pewnością nas czeka za lat kilka lub kilkanaście, znowu przyniesie wzrost absencji chorobowej i próby ucieczki przed ostatnią wizytą w dziale kadr. To, co jest nietypowe dla obecnego kryzysu, to nowa, niezwykle skuteczna broń w rękach pracowników – niewykrywalne dla czujnych radarów ZUS choroby psychiczne.

Do załamania jeden krok

Wszyscy pracujemy w coraz bardziej stresogennym środowisku, świat pędzi coraz szybciej, normy są śrubowane, jesteśmy poddawani coraz większej presji psychicznej. Stąd tylko krok do załamań lub nawet depresji.

Jednak depresję stosunkowo nietrudno symulować, objawy zewnętrzne może rozpoznać tylko wykwalifikowany specjalista, ale nie laik. Dojście do odpowiednio uprzejmego zaprzyjaźnionego lekarza psychiatry daje pracownikowi nieograniczone możliwości manipulacji swoim zwolnieniem chorobowym. Po raz pierwszy ryzyko podważenia zasadności absencji praktycznie nie istnieje. Inspektorzy ZUS nie są w stanie obalić diagnozy dyplomowanego psychiatry. Kontrola w domu też jest w zasadzie prosta do uniknięcia – pracownik może z domu wyjść w każdej chwili, choćby po zakupy, nie jest przykuty do łóżka. Zmiana otoczenia, spacery są nawet wskazane. Wyjazd za granicę? Jak najbardziej – oczywiście w celach terapeutycznych.


W powodach absencji chorobowej występują cykliczne mody. Kilka lat temu hitem był skrzywiony kręgosłup. Większość z nas ma mniej lub bardziej rozwiniętą formę skoliozy, przypisując ją głównie latom spędzonym w niewygodnych szkolnych ławkach, choć wiadomo już, że zła postawa czy noszenie tornistra w jednym ręku nie ma wpływu na skoliozę, a w jej profilaktyce skuteczne jest m.in. intensywne uprawianie sportu, i to nawet tak urazowego jak karate i taekwon-do. Skolioza ma jednak dwie solidne wady: po pierwsze, należy ją poddać odpowiedniej rehabilitacji, po drugie – ma wyraźne, łatwe do skontrolowania parametry. Choroba psychiczna daje dużo większą swobodę. I powoduje pełną bezbronność pracodawców. Firma nie ma wyjścia – musi pokornie czekać, aż pracownik odchoruje swoją depresję. Na nic zdadzą się kontrole ZUS.

Choroby psychiczne mają jeszcze jedną kolosalną przewagę nad innymi. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 27 lipca 1999 roku, zwolnienie lekarskie z powodu choroby psychicznej działa nie trzy dni wstecz, jak w przypadku pozostałych chorób, ale bez żadnych ograniczeń! Pracownik może więc w sytuacji potencjalnego zagrożenia niezapowiedzianie zniknąć i dopiero po tygodniu lub dwóch przynieść zwolnienie lekarskie.

Liczba zwolnień z powodu chorób psychicznych rośnie lawinowo. Według oficjalnych danych ZUS jeszcze w roku 2007 było ich 588,5 tys., rok później liczba ta wzrosła o 6 proc., by w 2009 roku wzrosnąć o kolejne ponad 13 proc. i osiągnąć poziom 705,8 tys. W ciągu dwóch lat liczba zwolnień z powodu chorób psychicznych wzrosła o 20 proc.!

Rośnie też przeciętna długość zwolnienia lekarskiego – w ciągu tych samych dwóch lat liczba dni absencji spowodowanych chorobami psychicznymi wzrosła o 29 proc.

Coraz więcej pracowników decyduje się na sięgnięcie po ten typ zwolnienia, co jest negatywnym efektem pozytywnego zjawiska społecznego. Jeszcze kilkanaście lat temu depresja była synonimem słabości, w najlepszym razie rodzajem melancholii właściwej podlotkom i ofermom. Tymczasem poziom wiedzy o tej groźnej chorobie z roku na rok niepostrzeżenie rośnie, depresja przestała być lekceważona i stała się społecznie akceptowanym rodzajem schorzenia, na równi z innymi chorobami. Efektem ubocznym wzrostu społecznej świadomości tej choroby psychicznej jest też coraz bardziej masowe wykorzystywanie depresji jako metody ucieczki przez redukcją. Metodą tym bardziej skuteczną, że lekarze pozostają w tym przypadku poza jakąkolwiek kontrolą.


Psychiatra jak żona Cezara

Pracodawcy są bezradni, ZUS podobnie. Brakuje też skutecznego sposobu kontroli lekarzy, którzy wypisują zwolnienia lekarskie. Jak podaje tygodnik „Wprost”, w ciągu ostatnich 10 lat odebrano prawo wypisywania zwolnień zaledwie niespełna 100 lekarzom. Centralny Rejestr Lekarzy prowadzony przez Naczelną Izbę Lekarską podaje, że obecnie czynnych lekarzy wykonujących swój zawód jest ponad 150 tys., zatem w ciągu 10 lat prawo wypisywania zwolnień utraciło mniej niż 0,1 proc. wszystkich lekarzy. Nawet jednak zmasowana kontrola ZUS-u skierowana na zwolnienia z powodu chorób psychicznych nie stanowi zagrożenia dla psychiatrów – przebieg depresji jest indywidualny, trudny do jednoznacznego skwantyfikowania. Z kolei metod symulacji jest wiele, a spora część z nich jest intuicyjna, łatwa do odegrania przed kontrolerem, zatem podważenie diagnozy depresji jest niemal niemożliwe. Ryzyko po stronie lekarza w tym przypadku praktycznie nie istnieje. Po stronie pacjenta tym bardziej, symulowanie choroby, a w najgorszym razie ucieczka przed inspektorem ZUS skutecznie eliminują możliwości podważenia zwolnienia z powodu choroby psychicznej. Wszystko wskazuje na to, że spowolnienie gospodarcze wyzwoliło wśród pracowników nowy trend ucieczki przed zwolnieniem z pracy: sposób na depresję.

I nie ma mocnych

Wzrost świadomości społecznej dotyczącej groźnej choroby, jaką jest depresja, a co za tym idzie, coraz bardziej powszechna akceptacja i zrozumienie problemów osób cierpiących na to zaburzenie psychiczne, z całą pewnością ułatwiło osobom rzeczywiście chorym decyzję o diagnostyce i leczeniu, co w pewnym stopniu wpłynęło na wzrost liczby absencji z powodu depresji. Jednak możliwości, jakie daje stosunkowo nietrudny dostęp do zwolnień z tego powodu, wielu pracowników wykorzystuje jako możliwość łatwego i pozbawionego ryzyka uniknięcia – lub przynajmniej odroczenia – zwolnienia z pracy. Wobec bezsilności państwa, pracodawców i ZUS jesteśmy świadkami narodzin nowego, niezwykle skutecznego i niemożliwego do podważenia narzędzia unikania zwolnienia z pracy. Obecnie nie ma żadnych skutecznych metod obrony przed tym zjawiskiem i nie zanosi się, żeby w najbliższym czasie takie powstały.

UWAGA

Przyjmuje się, że koszt rezygnacji dobrego specjalisty równy jest kosztowi jego rocznego wynagrodzenia – wliczane są tu koszty poszukiwania nowej osoby na jego miejsce, szkolenia, adaptacji, dojścia do pełnej wydajności poprzednika, koszty korzyści utraconych przez cały czas od momentu rezygnacji do uzyskania pełnej wydajności przez następcę.

UWAGA

Depresja jest bardzo poważną jednostką chorobową, szacuje się, że ok. 10 proc. Polaków cierpi na różne rodzaje depresji. Nieleczona lub źle zdiagnozowana może prowadzić do zgonu – nigdy nie należy lekceważyć objawów zaburzeń nastroju, utraty chęci życia.

@RY1@i13/2011/001/i13.2011.001.000.0028.001.jpg@RY2@

@RY1@i13/2011/001/i13.2011.001.000.0028.002.jpg@RY2@

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Urlopy wypoczynkowe – udzielanie i rozliczanie w dobie COVID-19 (PDF)
Urlopy wypoczynkowe – udzielanie i rozliczanie w dobie COVID-19 (PDF)
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - umowa o dzieło 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów o dzieło - czy Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto w 2022 r.?

    PIP przeprowadzi kontrolę bez zapowiedzi

    Kontrola PIP już niedługo będzie mogła odbyć się bez zapowiedzi. Przewidziano to w nowelizacji ustawy Prawo przedsiębiorców.

    Lodołamacze 2021 - zgłoszenia do 15 sierpnia!

    Lodołamacze 2021 - zapraszamy do udziału w 16 edycji konkursu! Patronem medialnym wydarzenia jest portal Infor.pl.

    Zasiłek macierzyński - jakie zmiany?

    Zasiłek macierzyński - jakie zmiany chce wprowadzić ZUS? Czym jest okres wyczekiwania?

    Podatki i składka zdrowotna - zmiany od 1 stycznia 2022 r.

    Podatki i składka zdrowotna - jakie zmiany wprowadza Polski Ład? Co zmieni się od 1 stycznia 2022 r.?

    Planner kadrowo-płacowy na sierpień 2021 r.

    Planner kadrowo-płacowy na sierpień 2021 r. wymienia wszystkie obowiązki miesięczne. Jaki jest wymiar czasu pracy w sierpniu? Ile wynosi dodatek nocny?

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych?

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych może wejść w życie?

    Pracownicy punktów szczepień jak funkcjonariusze publiczni

    Pracownicy punktów szczepień będą traktowani jak funkcjonariusze publiczni. Co to oznacza?

    Zaświadczenie z ZUS ściągniesz z Internetu

    Zaświadczenie o wysokości emerytury lub zasiłku z ZUS można ściągnąć z Internetu. Jak stworzyć elektroniczne potwierdzenie?

    PIP - coraz częstsze kontrole i decyzje

    Kontrole PIP odbywają się coraz częściej. Gdzie jest ich najwięcej? Jakie branże są najczęściej kontrolowane?

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - zlecenie 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów zlecenie w 2022 r. - jak Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto przy zleceniu?

    IOSKU: ile masz na koncie w ZUS?

    IOSKU czyli informacja o tym, ile masz na koncie w ZUS. Jak sprawdzić? Ile wyniesie przyszła emerytura?

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.