Problemy migracyjne w UE

• Europa się starzeje - emerytów przybywa a dzieci nie
• Wysoko wykwalifikowani pracują przy pracach wymagających niskich kwalifikacji
• Niebieska karta UE: przyciąganie wysoko wykwalifikowanych pracowników do UE
• Do czego uprawnia niebieska karta UE?
• Czy z niebieską kartą można wyjechać za granicę?
• Gdzie jest uznawana niebieska karta UE?
• Jedno zezwolenie: tymczasowe pozwolenie na pracę w danym kraju
• Kogo obejmuje jedno zezwolenie a kogo nie?
• Kim jest rezydent długoterminowy UE
• Kto nie kwalifikuje się do statusu rezydenta długoterminowego UE?

Europa się starzeje - emerytów przybywa a dzieci nie

Aktualne zmiany demograficzne w Europie pokazują, że społeczeństwo w szybkim tempie się starzeje. Jest duży problem z niskim wskaźnikiem urodzeń, co powoduje, że do 2050 r. emeryci będą stanowić około jedną trzecią ludności UE. Szacuje się, że do 2070 r. populacja UE w wieku produkcyjnym spadnie do 292 mln osób (z 333 mln w 2016 r.), co będzie miało poważne konsekwencje dla siły roboczej.

Taka sytuacja wywoła poważne konsekwencje społeczne i gospodarcze, np. zwiększony popyt na opiekę zdrowotną i usługi społeczne, niższa produktywność czy wyższe wydatki publiczne i podatki. Rodzi się pytanie, kto będzie pracował na pokolenie dzisiejszych 20-30-latów. Odpowiedzi jednak brak. Dane z wielu krajów UE pokazują, że różnego rodzaju programy społeczne wspierające rodzicielstwo, np. polskie 500+ wcale nie przynoszą oczekiwanego rezultatu i dużego wzrostu urodzeń.

Wysoko wykwalifikowani pracują przy pracach wymagających niskich kwalifikacji

Dane UE pokazują, że w 2019 r. ok. 48% wysoko wykwalifikowanych migrantów pracowało na stanowiskach wymagających niskich lub średnich kwalifikacji, w porównaniu z 20% obywateli UE. Okazuje się, że najbardziej powszechną formą zatrudnienia jest praca jako osoba sprzątająca lub pomoc domowa. 

Paradoksalnie przedsiębiorcy, szczególnie z branży budowlanej(aż 43%) czy branży IT (62%), potrzebują doświadczonych, z wiedzą i doświadczeniem - wysoko wykwalifikowanych pracowników. Przedsiębiorcy zgłaszają braki kadrowe, bo pracownicy się przebranżawiają - nawet kosztem wykonywania prac niżej sytuowanych, ale za granicą i lepiej wynagradzanych. Czy na tym polega współczesna migracja zarobkowa w ramach UE i poza nią?

Aby zaradzić niedoborom siły roboczej, wypełnić luki w umiejętnościach i pobudzić wzrost gospodarczy, Unia Europejska wprowadza zachęty dla legalnej migracji. Jakie? Poniżej opis najważniejszych propozycji.

Niebieska karta UE: przyciąganie wysoko wykwalifikowanych pracowników do UE

Unia Europejska wprowadza zachęty dla legalnej migracji, jedną z nich jest niebieska karta UE, której celem jest ułatwienie dostępu do europejskiego rynku pracy i przyciągnięcie wysoko wykwalifikowanych pracowników spoza Europy.

Do czego uprawnia niebieska karta UE?

Niebieska karta UE to zezwolenie na pracę i pobyt. Umożliwia obywatelom spoza UE pracę i zamieszkanie w kraju UE, pod warunkiem, że posiadają stopień naukowy lub równoważne kwalifikacje oraz ofertę pracy z minimalnym wynagrodzeniem wymaganym do ubiegania się o kartę.

Znowelizowane przepisy wejdą w życie do końca 2023 roku. Ustanawiają okres obowiązywania oferty pracy na minimum sześć miesięcy i obniżają próg wymaganego wynagrodzenia - ma stanowić co najmniej 100% przeciętnego rocznego wynagrodzenia brutto w kraju zatrudnienia.

Czy z niebieską kartą można wyjechać za granicę?

Gdzie jest uznawana niebieska karta UE?

Niebieska karta UE jest uznawana we wszystkich krajach UE, oprócz Danii i Irlandii oraz Wielkiej Brytanii. 

Jedno zezwolenie: tymczasowe pozwolenie na pracę w danym kraju

Dla osób, które nie kwalifikują się do niebieskiej karty UE, istnieje możliwość uzyskania tzw. jednego zezwolenia. Jest to połączone zezwolenie na pracę i pobyt, wydawane na okres do dwóch lat przez kraj UE, w którym obywatel spoza UE będzie pracować i mieszkać.

Dyrektywa w sprawie jednego zezwolenia z 2011 r. jest obecnie poddawana przeglądowi, aby UE stała się bardziej atrakcyjna dla potencjalnych pracowników. Przegląd ma skrócić proces składania wniosku z czterech miesięcy do 90 dni. W przypadku osób już posiadających zezwolenie lub wybranych w ramach unijnego partnerstwa w zakresie talentów, proces ten może zostać skrócony do 45 dni. Przepisy mogą się więc zmienić.

Zezwolenie nie będzie już powiązane z konkretnym pracodawcą, co umożliwi pracownikom zmianę pracy, ułatwi dopasowywanie umiejętności do potrzeb rynku pracy i zmniejszy ryzyko wyzysku pracowników. Pracownicy będą również mogli zachować jedno zezwolenie, nawet gdy będą bezrobotni (do dziewięciu miesięcy).

Parlament zatwierdził swoje stanowisko w tej sprawie w kwietniu 2023 r., otwierając drogę do rozpoczęcia rozmów między negocjatorami Parlamentu a Radą nad ostatecznym kształtem przepisów.

Kogo obejmuje jedno zezwolenie a kogo nie?

Zaktualizowane jedno zezwolenie obejmuje prawie wszystkich pracowników spoza UE i ich rodziny, pracujących studentów, pracowników sezonowych i uchodźców. Jednak nie mogą się o nie ubiegać osoby oczekujące na rozpatrzenie wniosku o azyl. Nie jest również przeznaczone dla osób prowadzących działalność na własny rachunek.

Kim jest rezydent długoterminowy UE

Status rezydenta długoterminowego UE umożliwia osobom spoza UE pobyt i pracę w UE na czas nieokreślony. Został wprowadzony w 2003 r. jako środek wspierania legalnej migracji i integracji obywateli spoza UE. Po przyznaniu statusu, pracownik może swobodnie przemieszczać się i pracować w UE.

Zasady uzyskiwania statusu rezydenta jendak się zmienią. Parlament chce zmniejszenia wymogu długości zamieszkania niezbędnego do zakwalifikowania się z pięciu do trzech lat oraz uwzględnienia uchodźców i innych grup napotykających bariery. Nowe przepisy zapewniłyby im takie samo traktowanie jak obywateli UE jeśli chodzi o zatrudnienie, edukację i świadczenia socjalne.

Kto nie kwalifikuje się do statusu rezydenta długoterminowego UE?

Status rezydenta długoterminowego UE nie przysługuje obywatelom spoza UE, którzy:

• studiują lub odbywają szkolenie zawodowe;
• złożyli wniosek o udzielenie ochrony tymczasowej lub międzynarodowej;
• przebywają w UE wyłącznie tymczasowo np. jako au pair, pracownicy delegowani przez usługodawcę w celu transgranicznego świadczenia usług lub jako transgraniczni usługodawcy.