Raport ZUS: Umowy o dzieło – coraz rzadsze, krótsze i zgłaszane elektronicznie

• Co jest lepsze, umowa zlecenie czy umowa o dzieło?
• Raport ZUS: Umowy o dzieło – coraz rzadsze, krótsze i zgłaszane elektronicznie
• Umowy o dzieło: elektroniczne zgłoszenia przeważają
• Najczęstszy scenariusz to umowy na jeden dzień
• W jakich branżach najczęściej zawiera się umowę o dzieło?
• Umowy o dzieło: mazowsze zdecydowanym liderem
• Wśród wykonawców nieznacznie przeważają mężczyźni
• Cudzoziemcy – głównie z Ukrainy i Białorusi
• To małe firmy najczęściej korzystają z tej formy współpracy
• Umowy o dzieło, raport ZUS. Stabilny obraz rynku

Co jest lepsze, umowa zlecenie czy umowa o dzieło?

Prawnicy, pracownicy działu kadr często słyszą pytanie: co jest lepsze, umowa zlecenie czy umowa o dzieło? Odpowiedź brzmi - to zależy. Nie da się bezpośrednio porównać tych umów, ponieważ się tożsame, trudno więc mówić o różnicach nieporównywalnych umów. Jedna jest umową starannego działania a druga rezultatu. Umowy te mają inne formy opodatkowania, w przypadku umowy o dzieło można często odliczyć koszty uzyskania przychodu, więc sumarycznie netto będzie więcej zwykle przy umowie o dzieło. Inne są reżimy prawne - chociaż dwie umowy podlegają pod kodeks cywilny, to zakres odpowiedzialności, prawa i obowiązki strony umów są całkowicie inne. Odmienny jest też zakres podlegania ubezpieczeniom społecznym w przypadku tych umów. Co najważniejsze należy rozeznać jaki jest przedmiot umowy i w ramach tego dostosować rodzaj umowy - ale pamiętajmy na gruncie prawa cywilnego obowiązuje swoboda umów - więc jeśli wola stron, zakres umowy i przedmiot się zgadzają - można zawrzeć dowolny rodzaj umowy. Poniżej przedstawiony jest RAPORT ZUS odnoszący się do umów o dzieło - należy więc pamiętać o pewnych prawnych warunkach, które trzeba spełnić przy tego typu kontrakcie.

Raport ZUS: Umowy o dzieło – coraz rzadsze, krótsze i zgłaszane elektronicznie

W 2025 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgłoszono blisko 1,3 mln umów o dzieło. Dane z rejestru ZUS pokazują, że umowy te są najczęściej zawierane na bardzo krótko – często tylko na jeden dzień – a zdecydowana większość zgłoszeń trafia do ZUS drogą elektroniczną.

Umowy o dzieło: elektroniczne zgłoszenia przeważają

Coraz wyraźniej widać postępującą cyfryzację kontaktów przedsiębiorców z ZUS. W 2025 r. aż 92,46 proc. formularzy RUD przekazano przez portal eZUS. To największy udział tego sposobu dostarczenia dokumentów od początku funkcjonowania rejestru. Dla porównania: jeszcze w 2021 r. pocztą ZUS otrzymał ponad 148 tys. zgłoszeń, natomiast w 2025 r. było ich już tylko ok. 74 tys., czyli niemal o połowę mniej. Osobiste składanie dokumentów w placówkach ZUS zdarza się obecnie bardzo rzadko.

Najczęstszy scenariusz to umowy na jeden dzień

Z rejestru ZUS wynika, że umowy o dzieło przedsiębiorcy wykorzystują przede wszystkim do realizacji krótkich projektów. Najczęściej zawierali je na jeden dzień – to aż 29 proc. wszystkich umów. Kolejne 7 proc. trwało dwa dni. Połowa wszystkich umów kończy się przed upływem około tygodnia, ponieważ mediana długości umowy wynosi 5 dni. Średni czas trwania umowy jest jednak znacznie dłuższy i wynosi 34 dni, co pokazuje, że obok bardzo krótkich czynności do wykonania pojawiają się także bardziej rozbudowane projekty.

W jakich branżach najczęściej zawiera się umowę o dzieło?

Najwięcej umów o dzieło zawiera się w branżach kreatywnych i technologicznych. Ponad połowa wykonawców umów o dzieło pracowała w trzech sektorach gospodarki:

• informacja i komunikacja – 20,5 proc. wykonawców,
• działalność profesjonalna, naukowa i techniczna – 17,5 proc.,
• działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją – 14,6 proc.

W porównaniu z rokiem poprzednim w 2025 r. najbardziej zwiększyła się liczba osób wykonujących umowy o dzieło w sektorze usług administrowania i działalności wspierającej (wzrost o 10,2 proc). Największy spadek widoczny jest w sekcji przetwórstwo przemysłowe (o 8 proc).

Umowy o dzieło: mazowsze zdecydowanym liderem

Najwięcej zgłoszeń pochodziło z województwa mazowieckiego. Na 10 tys. płatników składek zgłoszono tam ponad 13 tys. umów o dzieło – prawie dziewięć razy więcej niż w województwie warmińsko-mazurskim, gdzie ten wskaźnik był najniższy. Mazowsze, Śląsk i Małopolska skupiają łącznie prawie połowę wszystkich podmiotów zgłaszających umowy o dzieło oraz niemal połowę wykonawców tych umów.

Wśród wykonawców nieznacznie przeważają mężczyźni

Mężczyźni stanowią 51,3 proc. wszystkich zgłoszonych osób. Najliczniejszą grupą – prawie jedną czwartą wykonawców – są osoby w wieku 30–39 lat. Osoby między 20. a 59. rokiem życia to ponad 80 proc. wszystkich wykonawców umów o dzieło.

Cudzoziemcy – głównie z Ukrainy i Białorusi

W 2025 r. około 6 proc. wykonawców umów o dzieło stanowili cudzoziemcy. Najliczniejszą grupą byli obywatele Ukrainy (43,6 proc. wszystkich cudzoziemców), a następnie Białorusi (30,5 proc.). W dalszej kolejności są to m.in. obywatele Rosji, Wielkiej Brytanii, Niemiec czy Indii.

To małe firmy najczęściej korzystają z tej formy współpracy

Największą grupę podmiotów zgłaszających umowy o dzieło stanowiły małe firmy. Prawie 60 proc. z nich zgłaszało do ubezpieczeń nie więcej niż dziewięciu ubezpieczonych. Z kolei duże podmioty zatrudniające ponad 250 osób stanowiły tylko 3,3 proc. wszystkich płatników zgłaszających takie umowy.

Umowy o dzieło, raport ZUS. Stabilny obraz rynku

Po pięciu latach funkcjonowania rejestru można zauważyć stabilność głównych trendów. Umowy o dzieło są najczęściej wykorzystywane przez niewielkie firmy, szczególnie w branżach kreatywnych i technologicznych, i są to umowy krótkoterminowe. Raport „Rejestr umów o dzieło. Analiza danych z formularzy RUD przekazanych od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r.” jest dostępny na stronie zus.pl w sekcji analizy i raporty.

ŹRÓDŁO: RAPORT ZUS „Rejestr umów o dzieło. Analiza danych z formularzy RUD przekazanych od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r.”