Siła wyższa 2026 r. W tych sytuacjach pracodawca ma obowiązek zwolnić Cię z pracy. Warunki 2026

• Siła wyższa: podstawa prawna
• Siła wyższa 2026 r. W tych sytuacjach pracodawca ma obowiązek zwolnić Cię z pracy. Czym jest siła wyższa?
• Siła wyższa 2026: na co można wziąć urlop i ile?
• Siła wyższa 2026 r. W tych sytuacjach pracodawca ma obowiązek zwolnić Cię z pracy. Czy pracownik musi podać powód siły wyższej?
• Siła wyższa 2026: nie pełny wymiar czasu pracy
• Siła wyższa 2026: wzór wniosku o zwolnienie z powodu siły wyższej
• Czy pracodawca może odmówić urlopu z powodu siły wyższej?
• Siła wyższa 2026: wykorzystanie zwolnienia z powodu siły wyższej u dwóch pracodawców
• Siła wyższa a wzór świadectwa pracy
• Czy wizyta u lekarza to siła wyższa?
• Siła wyższa 2026: urlop z powodu siły wyższej dla nauczycieli
• Siła wyższa 2026: czy zwolnienie z pracy z powodu siły wyższej jest płatne?
• Czy w regulaminie pracy powinny zostać dodane postanowienia o dodatkowych dniach wolnego z powodu siły wyższej (2 dodatkowe dni wolne lub 16 godzin w ciągu roku kalendarzowego)?
• Siła wyższa 2026: zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej a sytuacja osób z niepełnosprawnością

Dla wielu zatrudnionych zagadnienia związane z siłą wyższą wciąż nie są jasne. W Internecie wciąż pada wiele podstawowych pytań, przykładowo: Co to jest urlop z powodu siły wyższej? Czy pracownik musi podać powód siły wyższej? Co się zalicza do siły wyższej? Ile płatna jest siła wyższa? Chociaż regulacja dot. zwolnienia od pracy z powodu siły wyższej wprowadzona w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 277, dalej jako: KP) obowiązuje już kilka lat - jej stosowanie w praktyce nie jest tak powszechne jakby się wydawało.

Może dzieje się tak, bo w przekonaniu Polaków zawsze można wziąć urlop na żądanie, z którego też można skorzystać z dnia na dzień. Owszem, jednak różnica między zwolnieniem od pracy z powodu siły wyższej a urlopem na żądanie jest zasadnicza - bo w pierwszy przypadku są to 2 dodatkowe dni wolne od pracy, a w drugim 4 dni wolne od pracy w roku kalendarzowym - ale z puli urlopu wypoczynkowego. Po co więc tracić te 4 dni? Fakt faktem, że siła wyższa jest płatna tylko 50% a urlop na żądanie 100%, ale wydaje się, że w skali 2 dni w całym roku, nie robi to większej różnicy w wynagrodzeniu.

Siła wyższa: podstawa prawna

Podstawą prawną do skorzystania ze zwolnienia z pracy z powodu siły wyższej jest przepis art. 148 zn. 1 KP. Przepis ten został wdrożony do polskiego porządku prawnego w tym do KP przepisami ustawy z 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy - KP oraz niektórych innych ustaw. Doszło do transpozycji:

• dyrektywy PE i Rady (UE) 2019/1152 z 20.6.2019 r. w sprawie przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy w UE (tzw. informacyjnej) (Dz.Urz. UE L Nr 186 z 11.7.2019 r., s. 105) oraz
• dyrektywy PE i Rady (UE) 2019/1158 z 20.6.2019 r. w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów (Dz.Urz. UE L Nr 188 z 12.7.2019 r., s. 79) (tzw. work-life balance).

Siła wyższa 2026 r. W tych sytuacjach pracodawca ma obowiązek zwolnić Cię z pracy. Czym jest siła wyższa?

Jak wskazuje się w orzecznictwie w zakresie koncepcji obiektywnej siły wyższej, należy uznawać, że jest to wyłącznie zdarzenie charakteryzujące się trzema następującymi cechami:

• zewnętrznością (zdarzenie jest zewnętrzne wówczas gdy następuje poza strukturą przedsiębiorstwa)
• niemożliwością jego przewidzenia (niemożliwość przewidzenia, że dane zdarzenie nastąpi, należy pojmować jako jego nadzwyczajność i nagłość)
• niemożliwością zapobieżenia jego skutkom (niemożliwość zapobieżenia skutkom zdarzenia jest tłumaczona jako jego przemożność, a więc niezdolność do odparcia nadchodzącego niebezpieczeństwa).

Problem z dokładnym zdefiniowanie siły wyższej jest tym większy, że dyrektywa 2019/1158/UE nie określa pojęcia siły wyższej, a tym bardziej kodeks pracy nie zawiera jej definicji. Dlatego też przyjmuje się, de lege lata, że pojęcie to należy zdefiniować tak, jak było ono dotychczas definiowane w orzecznictwie, czyli właśnie jako zdarzenie, które jest zewnętrzne, niemożliwe do przewidzenia i któremu nie można było zapobiec.

Jak podaje Magdalena B. Rycak w komentarzu do przepisu, [w:] K. Walczak (red.), Kodeks pracy. Komentarz, wyd. 34, 2025: "Za siłę wyższą uważa się jedynie zdarzenia zewnętrzne w stosunku do uprawnionego, a zarazem nadzwyczajne i w konsekwencji nieuchronne oraz w danym układzie stosunków niemożliwe do przewidzenia, czyli o "przemożnej" mocy oddziaływania, przed którego skutkami nie było żadnej obrony (zob.m.in. uchw. SN z 13.12.2007 r., III CZP 100/07, OSNC 2008, Nr 12, poz. 139 i przywołane tam orzecznictwo; post. SN: z 16.9.2011 r., IV CSK 77/11, Legalis; z 8.3.2012 r., V CSK 165/11, Legalis). Jej źródłem mogą być - w określonych uwarunkowaniach politycznych - akty władzy publicznej (vis imperii), przybierające postać zarówno aktów normatywnych, jak i rozstrzygnięć indywidualnych (decyzje administracyjne, orzeczenia sądu) bądź też działań faktycznych (zob. uchw. SN z 26.10.2007 r., III CZP 30/07, OSNC 2007, Nr 5, poz. 43; post. SN z 29.8.2013 r., I CSK 716/12, OSNC-ZD 2014, Nr 4, poz. 66; wyr. SN z 29.9.2017 r., V CSK 642/16, Legalis).".

Siła wyższa 2026: na co można wziąć urlop i ile?

Tutaj warto zaznaczyć, że prawidłowe nazewnictwo to: zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej, jednak przyjęło się mówić o urlopie z powodu siły wyższej. Pracownikowi przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy, w wymiarze 2 dni albo 16 godzin, z powodu działania siły wyższej:

• w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem,
• jeżeli jest niezbędna natychmiastowa obecność pracownika.

O sposobie wykorzystania w danym roku kalendarzowym zwolnienia od pracy decyduje pracownik w pierwszym wniosku o udzielenie takiego zwolnienia złożonym w danym roku kalendarzowym.

Siła wyższa 2026 r. W tych sytuacjach pracodawca ma obowiązek zwolnić Cię z pracy. Czy pracownik musi podać powód siły wyższej?

Generalnie pracownik nie musi podawać powodu siły wyższej, ale pracodawca może wymagać od pracownika chcącego skorzystać ze zwolnienia od pracy z powodu siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem – umotywowania swojego wniosku i ewentualnego potwierdzenia, że faktycznie miało ono miejsce. Ocena tych okoliczności należy do pracodawcy.

Siła wyższa 2026: nie pełny wymiar czasu pracy

Zwolnienie od pracy udzielane w wymiarze godzinowym, dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Niepełną godzinę zwolnienia od pracy zaokrągla się w górę do pełnej godziny. Jeżeli dobowa norma czasu pracy pracownika wynosi mniej niż 8 godzin również ma prawo do zwolnienia od pracy.

Siła wyższa 2026: wzór wniosku o zwolnienie z powodu siły wyższej

We wniosku o zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej należy oczywiście wskazać swoje dane (oznaczenie pracownika), dane pracodawcy (oznaczenie pracodawcy), określić miejscowość, datę.

Wniosek pracownika o udzielenie zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej

Na podstawie art. 148 zn. 1 KP składam wniosek o udzielenie mi zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej w terminie …………………………………… w wymiarze ………………………………………….…… dni/godzin (do wyboru).

Uzasadnienie (opcjonalnie, nie jest wymagane): ………………………………………… (tutaj można określić np. że zwolnienie dot. pilnej sprawy rodzinnej spowodowanej chorobą lub wypadkiem oraz, że jest niezbędna natychmiastowa obecność pracownika.

Jednocześnie w związku z art. 148 zn. 1 § 2 KP informuję, że zwolnienie od pracy z powodu działania siły wyższej w roku kalendarzowym 20…. wykorzystam w wymiarze dziennym/godzinowym* (dotyczy wyłącznie pierwszego wniosku w danym roku kalendarzowym).

…………………….. (podpis pracownika)

Tak mniej więcej może wyglądać przykładowy wzór wniosku, nie ma bowiem ścisłych wytycznych co do tego.

Czy pracodawca może odmówić urlopu z powodu siły wyższej?

Nie, pracodawca nie ma możliwości odmówić udzielenia zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej. Pracodawca jest obowiązany udzielić zwolnienia od pracy na wniosek zgłoszony przez pracownika najpóźniej w dniu korzystania z tego zwolnienia.

Siła wyższa 2026: wykorzystanie zwolnienia z powodu siły wyższej u dwóch pracodawców

Pracownik zatrudniony w nowym zakładzie pracy nie może wykorzystać zwolnienia z powodu siły wyższej, jeśli u poprzedniego pracodawcy wykorzystał już dwa dni tego zwolnienia. Uprawnienie związane ze zwolnieniem od pracy z powodu siły wyższej dotyczy tylko tego samego roku kalendarzowego. Dwa dni zwolnienia czy 16 godzin, przysługują więc na cały rok, niezależnie od liczby pracodawców, u których pracownik świadczy pracę w ciągu roku.

Siła wyższa a wzór świadectwa pracy

W pkt 6 ppkt 1 wzoru świadectwa pracy należy wskazać, czy pracownik wykorzystał zwolnienie od pracy przewidziane w art. 148 zn. 1 § 1 KP. Należy podać liczbę dni lub godzin zwolnienia wykorzystanego w roku kalendarzowym, w którym ustał stosunek pracy.

Czy wizyta u lekarza to siła wyższa?

Czy urlop z tytułu siły wyższej można wykorzystywać na np. załatwianie spraw prywatnych typu lekarz, urząd, rehabilitacja czy tylko w nagłych przypadkach spowodowanych chorobą lub wypadkiem? Zwolnienie z powodu siły wyższej przysługuje jedynie w sprawach nagłych i niespodziewanych, na które pracownik nie ma wpływu. Nie może to więc być umówiona wizyta lekarska czy załatwienie sprawy urzędowej, gdyż pracownik ma wpływ na ich ustalenie lub zna wcześniej ich termin.

Siła wyższa 2026: urlop z powodu siły wyższej dla nauczycieli

W stosunku do nauczycieli obowiązują inne zasady. Nauczyciel ma prawo do zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli jest niezbędna natychmiastowa obecność nauczyciela, w wymiarze 2 dni w roku kalendarzowym, z zachowaniem prawa do połowy wynagrodzenia. Wykluczone zostało więc w stosunku do nich zwolnienie w wymiarze 16 godzin. Być może wynika to ze specyfiki pracy nauczyciela i 45 minutowych godzin lekcyjnych. Dyrektor szkoły jest obowiązany udzielić zwolnienia od pracy na wniosek zgłoszony w postaci papierowej lub elektronicznej najpóźniej w dniu korzystania z tego zwolnienia. Co ciekawe ustawodawca wprost określa w stosunku do nauczycieli, że wniosek może być złożony elektronicznie.

Siła wyższa 2026: czy zwolnienie z pracy z powodu siły wyższej jest płatne?

Tak, urlop z powodu siły wyższej jest płatny, ale nie 100%. W okresie tego zwolnienia od pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia. Przy ustalaniu wynagrodzenia za czas zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia za urlop, z tym że składniki wynagrodzenia ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy lub okres niewykonywania pracy.

Jeżeli w okresie, za który wynagrodzenie uwzględnia się w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego, pracownik nie osiągnął pełnego wynagrodzenia wskutek nieobecności w pracy z przyczyn usprawiedliwionych, przy obliczaniu podstawy wymiaru: wyłącza się wynagrodzenie za miesiące, w których pracownik przepracował mniej niż połowę obowiązującego go w danym miesiącu czasu pracy, przyjmuje się, po uzupełnieniu, według zasad określonych w art. 37 ust. 2 powołanej ustawy, wynagrodzenie za miesiące, w których pracownik przepracował co najmniej połowę obowiązującego go w tym miesiącu czasu pracy.

Zatem, w sytuacji gdy w miesiącu, za który wynagrodzenie wymaga uzupełnienia pracownik otrzymał wynagrodzenie stałe i zmienne podlegające uzupełnieniu oraz wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy obliczone łącznie ze zmiennymi składnikami wynagrodzenia, należy je w całości potraktować jako wynagrodzenie zmienne. Oznacza to, że należy je uzupełnić za dni usprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy.

Czy w regulaminie pracy powinny zostać dodane postanowienia o dodatkowych dniach wolnego z powodu siły wyższej (2 dodatkowe dni wolne lub 16 godzin w ciągu roku kalendarzowego)?

Nie, nie ma konieczności podawania w regulaminie pracy informacji o tym uprawnieniu. Regulamin pracy, określając prawa i obowiązki pracodawcy i pracowników związane z porządkiem w zakładzie pracy, powinien ustalać w szczególności to, co wymienia ustawodawca w art. 104 zn.1 KP. Ani te przepisy, ani regulacje dotyczące zwolnienia z powodu siły wyższej nie nakazują wskazywanie na prawo do zwolnienia z powodu siły wyższej w regulaminie. Regulamin nie musi informować o wszystkich prawach pracowników wynikających wprost z przepisów.

Siła wyższa 2026: zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej a sytuacja osób z niepełnosprawnością

W przypadku pracownika objętego niższą dobową normą czasu pracy (np. pracownik z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności albo pracownik zatrudniony w służbie zdrowia) wymiar godzinowy zwolnienia należy ustalić mnożąc tę normę przez 2.