8 lipca weszły ważne zmiany w kontrolach PIP. Czy to oznacza, że pracodawca dowie się, kto zgłosił?

• Pracodawca nie powinien poznać autora skargi
• Kontrola może pojawić się bez zapowiedzi
• Od 8 lipca 2026 r. PIP otrzymała nowe uprawnienia
• Najpierw polecenie, później decyzja
• Nowelizacja przewiduje znacznie dalej idące konsekwencje
• Anonimowość zgłaszającego do PIP pozostaje chroniona

Osoby zatrudnione na zleceniu, umowie o świadczenie usług czy prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą często boją się zgłosić sprawę do Państwowej Inspekcji Pracy. Ich obawy wynikają m.in. z obawy o to, czy pracodawca dowie się, kto zawiadomił PIP? Odpowiedź na to pytanie brzmi: nie – co do zasady nie pozna ani autora skargi, ani nawet tego, że kontrola została wszczęta właśnie na skutek zgłoszenia.

Pracodawca nie powinien poznać autora skargi

Ochronę osoby zgłaszającej naruszenia zapewnia art. 44 ust. 3 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy. Przepis stanowi, że inspektor pracy nie ujawni faktu, że kontrola została przeprowadzona w następstwie skargi, chyba że zgłaszający wyrazi na to pisemną zgodę. Oznacza to, że podczas kontroli pracodawca nie otrzymuje informacji kto złożył zawiadomienie ani że kontrola została wszczęta właśnie wskutek skargi.

Kontrola może pojawić się bez zapowiedzi

Kontrole PIP należą do najbardziej skutecznych instrumentów nadzoru nad przestrzeganiem prawa pracy. W praktyce są one najczęściej przeprowadzane bez wcześniejszego uprzedzenia pracodawcy. Dzięki temu inspektorzy mogą zweryfikować rzeczywiste warunki wykonywania pracy i sprawdzić, czy osoby zatrudnione na podstawie umów cywilnoprawnych faktycznie nie wykonują pracy na warunkach właściwych dla stosunku pracy.

Od 8 lipca 2026 r. PIP otrzymała nowe uprawnienia

Już 8 lipca 2026 r. weszła w życie ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw. Nowelizacja znacząco wzmocniła kompetencje PIP wobec pracodawców, którzy zawierają umowy cywilnoprawne w sytuacjach, gdy – zgodnie z art. 22 § 1 Kodeksu pracy – powinna zostać zawarta umowa o pracę.

Najpierw polecenie, później decyzja

Nowe przepisy przewidują dwuetapową procedurę. W pierwszej kolejności inspektor pracy będzie mógł wydać polecenie usunięcia naruszeń dotyczących funkcjonowania umowy cywilnoprawnej albo niezawarcia umowy o pracę. Taką możliwość przewiduje art. 11 ust. 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy w brzmieniu obowiązującym od 8 lipca 2026 r. Jednocześnie zgodnie z art. 34 ust. 1c ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy inspektor będzie musiał wyznaczyć termin wykonania polecenia.

Nowelizacja przewiduje znacznie dalej idące konsekwencje

Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, jeżeli pracodawca nie wykona polecenia dotyczącego zawarcia umowy o pracę lub usunięcia naruszeń, będzie mogło zostać wszczęte postępowanie administracyjne. Następnie okręgowy inspektor pracy, działając na podstawie art. 33a ust. 1–3 ustawy, będzie mógł:

1) wydać decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy, albo

2) skierować sprawę do sądu z powództwem o ustalenie istnienia lub treści stosunku pracy.

Anonimowość zgłaszającego do PIP pozostaje chroniona

Choć od 8 lipca 2026 r. inspektorzy otrzymali znacznie większe możliwości działania wobec pracodawców, nie zmieniły się przepisy dotyczące ochrony osób zgłaszających naruszenia. W praktyce oznacza to, że pracownik lub osoba wykonująca pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej nadal może zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy bez obawy, że pracodawca zostanie poinformowany o tym, kto zainicjował kontrolę.