Dobrowolne ubezpieczenia emerytalne, rentowe i zdrowotne

Dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe

Osoba, która w związku z utratą pracy przestała podlegać obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, ma jednak prawo kontynuować je dobrowolnie. Takie prawo przyznaje jej art. 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Podstawa wymiaru składek

Kontynuacja dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych wiąże się z obowiązkiem opłacania składek na przedmiotowe ubezpieczenia, a ciężar finansowania tych składek w całości spoczywa na zainteresowanym. Z tego też względu istotne znaczenie ma wysokość przedmiotowych składek, na którą z kolei ma wpływ podstawa ich wymiaru. Podstawa wymiaru składek na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe, o których mowa w art. 10 tej ustawy, stanowi zadeklarowana przez ubezpieczonego kwota nie niższa jednak niż kwota minimalnego wynagrodzenia, w 2012 r. jest to kwota 1500 zł (art. 18 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Zgłoszenie do ubezpieczeń

Objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tymi ubezpieczeniami, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony. Wniosek o objęcie dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi ma charakter sformalizowany, gdyż osoba, chcąca kontynuować dobrowolnie te ubezpieczenia, musi złożyć w ZUS odpowiednio wypełniony formularz ZUS ZUA z kodem tytułu ubezpieczenia 19 00 XX. Istotne jest przy tym to, że osoby, które są obejmowane ubezpieczeniami społecznymi na zasadach dobrowolności, zgłaszają wniosek o objęcie ich ubezpieczeniem w terminie przez nie wybranym. Obecnie obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie określają więc terminu, którego upływ sprawiałby, że nie jest dopuszczalne dobrowolne kontynuowanie ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

Osoba, która dobrowolnie kontynuuje ubezpieczenia emerytalne i rentowe, w kontaktach z ZUS występuje w dwojakiej roli – ubezpieczonego i płatnika składek. Nie oznacza to jednak, że oprócz zgłoszenia się do ZUS jako ubezpieczony musi również zarejestrować się w ZUS jako płatnik składek, składając odpowiednio wypełniony formularz ZUS ZFA. Brzmienie art. 43 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie pozostawia bowiem wątpliwości, że zgłoszenie do ubezpieczeń, dokonywane przy wykorzystaniu formularza ZUS ZUA, jest równocześnie traktowane jak zgłoszenie płatnika składek.

Zmiana wprowadzona reformą emerytalną

Ustawa z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (DzU poz. 637) wprowadziła istotną zmianę w zakresie dobrowolnych ubezpieczeń emerytalno-rentowych. Zmiana wejdzie w życie od 1 stycznia 2013 r. Możliwość zgłoszenia się do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych będą miały wszystkie osoby, które nie posiadają tytułu do objęcia tymi ubezpieczeniami obowiązkowo (art. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych po nowelizacji). Ubezpieczyć się będą zatem mogły nie tylko osoby, dla których dobrowolne ubezpieczenia są kontynuacją ubezpieczeń obowiązkowych (np. po utracie pracy czy zakończeniu działalności gospodarczej), ale każda osoba, która nie ma tytułu do objęcia ubezpieczeniami (np. wykonująca pracę wyłącznie na podstawie umowy o dzieło).

Nie zmienią się dotychczasowe zasady wyłączenia z dobrowolnych ubezpieczeń w razie nieopłacania w terminie składek należnych na te ubezpieczenia, zasady ustalania podstawy wymiaru składek oraz ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek w danym roku kalendarzowym.

---

Rozliczanie składek

Pełnienie przez osobę dobrowolnie ubezpieczoną roli płatnika składek wiąże się przede wszystkim z koniecznością rozliczania i opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Rozliczenia składek na omawiane ubezpieczenia dokonuje się tylko w deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA. Należy przy tym pamiętać, że nie zawsze osoba dobrowolnie kontynuująca ubezpieczenia emerytalne i rentowe ma obowiązek składania wyżej wspomnianej deklaracji za każdy miesiąc podlegania tym ubezpieczeniom. Jeżeli taka osoba opłaca składki wyłącznie za siebie, jest zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowała do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne kwotę minimalnego wynagrodzenia (art. 47 ust. 2e ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Zwolnienie to dotyczy również przypadku, gdy zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego jest spowodowana wyłącznie zmianą minimalnego wynagrodzenia.

Składki na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe płatnik składek wpłaca na wskazany przez ZUS rachunek bankowy, przeznaczony dla dokonywania wpłat składek na ubezpieczenia społeczne. Wpłata składek może być dokonana zarówno w formie bezgotówkowej w drodze obciążenia rachunku bankowego płatnika składek, jak w formie gotówkowej przy wykorzystaniu bankowego dokumentu płatniczego.

Osoba kontynuująca dobrowolnie ubezpieczenia emerytalne i rentowe przekazuje do ZUS deklarację rozliczeniową ZUS DRA oraz opłaca składki w terminie do 10. dnia następnego miesiąca za dany miesiąc. Terminowe opłacanie składek na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe warunkuje pozostanie w tych ubezpieczeniach. Dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe – co wynika z art. 14 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń – ustają m.in. od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na te ubezpieczenia. Nie zawsze jednak nieterminowe opłacenie tych składek spowoduje ustanie dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. ZUS w uzasadnionych przypadkach, na wniosek ubezpieczonego, może wyrazić zgodę na opłacenie składek po terminie. Wniosek w tej sprawie kieruje się do dyrektora właściwego dla ubezpieczonego oddziału ZUS, wskazując przy tym okoliczności, które uzasadniają jego pozytywne rozpatrzenie (np. choroba ubezpieczonego). Wyrażenie przez ZUS zgody na opłacenie składek na dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe po terminie ma ten skutek, że mimo nieterminowego ich uiszczenia ubezpieczony pozostaje objęty tymi ubezpieczeniami.

Rezygnacja z ubezpieczeń

Osoba, która nie chce już kontynuować dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, może z nich zrezygnować, przekazując do ZUS odpowiednio wypełniony formularz ZUS ZWUA. Ustanie dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych w takim przypadku następuje od dnia wskazanego w formularzu ZUS ZWUA, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony. Ponadto przekazanie do ZUS formularza ZUS ZWUA jest konieczne, jeżeli ubezpieczony uzyska tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych bądź dobrowolne ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustaną w następstwie nieterminowego opłacenia składek.

Dobrowolne ubezpieczenie zdrowotne

Utracie pracy z reguły towarzyszą wątpliwości co do możliwości dalszego korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Przyjęte w ustawie z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, zwanej dalej „ustawą zdrowotną”, uregulowania prawne prowadzą jednak do wniosku, że osoby bezrobotne mogą, dopełniając pewnych formalności, zapewnić sobie prawo do leczenia na koszt NFZ. Do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych mają bowiem prawo osoby, które są objęte dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym, jak również bezrobotni zarejestrowani w powiatowym urzędzie pracy.

Więcej na ten temat znajdziesz w płatnej części serwisu w artykule: Dobrowolne ubezpieczenie w razie utraty pracy