Sporadyczna aktywność chorego pracownika uprawnia do zasiłku

Sąd okręgowy wyrokiem oddalił odwołanie Zdzisława P. od decyzji ZUS odmawiającej wnioskodawcy prawa do zasiłku chorobowego za okres od 13 lipca do 10 września oraz od 11 października do 31 października 1999 r. Sąd ustalił, że wnioskodawca w tych okresach przebywał na zwolnieniu lekarskim.

W tym czasie pełnił funkcję prezesa zarządu i świadczył pracę „w szczególności w zakresie akceptowania rachunków, dokumentacji w związku z brakiem odpowiednich uprawnień budowlanych pozostałych pracowników”. Podpisywał również dokumentację finansową, korespondencję i dokumentację związaną z kontraktem z zakładem energetycznym, a także uczestniczył w okresie zwolnienia lekarskiego w niektórych rozmowach dotyczących umów i sposobu ich finansowania. Wymienione czynności wykonywał przez cały okres niezdolności do pracy.

Sąd rejonowy wskazał, iż ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za okres tego zwolnienia, jeżeli wykonuje w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystuje zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z jego przeznaczeniem. Zdaniem sądu, wnioskodawca w okresie zwolnienia lekarskiego świadczył pracę na rzecz firmy, w której pracował, i tym samym wykorzystywał zwolnienie lekarskie w sposób niezgodny z jego przeznaczeniem.

Sąd apelacyjny wyrokiem uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i przyznał wnioskodawcy prawo do zasiłku chorobowego za okresy od 13 lipca do 10 września oraz od 11 października do 31 października 1999 r. Sąd uznał, że istota sporu w sprawie sprowadzała się do ustalenia, czy wnioskodawca wykorzystywał zwolnienia z pracy w sposób niezgodny z ich przeznaczeniem. Zdaniem tego sądu, za wykorzystanie zwolnienia od pracy niezgodnie z jego celem uważa się nieprzestrzeganie wskazań lekarskich lub wykorzystywanie tego zwolnienia dla innych celów niż leczenie. Ponadto sąd uznał, że przy ocenie zachowania wnioskodawcy (prezesa spółki zatrudniającej 50 pracowników) należy uwzględnić nie tylko fakt wykonywania pracy, lecz również charakter wykonywanych czynności.

Poza sporem było, że wnioskodawca przebywał na zwolnieniach lekarskich w związku ze złamaniem lewej ręki w stawie łokciowym. Lekarz wystawiający zwolnienie zaznaczył, że wnioskodawca może chodzić. W okresie zwolnień w paru przypadkach wnioskodawca podpisał dokumenty spółki. Zdaniem sądu, wykonywanie dotychczasowej pracy przez pracownika może pozbawić go prawa do zasiłku w przypadku, gdy praca stanowi uciążliwe czynności mogące przedłużyć okres niezdolności do pracy albo jest niezgodna z celem zwolnienia. Incydentalne podpisanie przez wnioskodawcę (jako pracodawcę) w trakcie zwolnienia lekarskiego dokumentów finansowych lub personalnych spółki, sporządzonych przez inną osobę (w jego miejscu zamieszkania), nie może być traktowane jako wykonywanie dotychczasowej pracy stanowiącej podstawę pozbawienia zasiłku chorobowego.

Zasiłek chorobowy jest świadczeniem z ubezpieczenia społecznego rekompensującym utratę zarobków na skutek choroby. Ryzyko ubezpieczeniowe objęte ubezpieczeniem z tytułu choroby i macierzyństwa odnosi się do niemożliwości uzyskiwania dochodów w razie jego spełnienia. Zasiłek chorobowy należy się zatem tylko wówczas, gdy choroba uniemożliwia uzyskiwanie dochodu z pracy. Zasadą jest, że wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną. Stąd też zasiłek nie przysługuje za okresy świadczenia pracy. Należy się w nich bowiem nie zasiłek, lecz wynagrodzenie. Taka reguła wynika z art. 17 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (j.t. Dz.U. z 2005 r. Nr 31, poz. 267).

Nie inaczej – mimo różnic w szczegółach – przedstawiała się zasada przysługiwania prawa do zasiłku w świetle art. 18 poprzednio obowiązującej ustawy z 17 grudnia 1974 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (j.t. Dz.U. z 1983 r. Nr 30, poz. 143 z późn.zm.). W rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie oba te przepisy z uwagi na to, że do pierwszego ze spornych okresów objętych zaskarżoną decyzją organu rentowego ma zastosowanie ustawa z 1974 r., a do drugiego ustawa z 1999 r.

Nie jest sporne w rozpoznawanej sprawie, że ubezpieczony w okresie stwierdzonej przez lekarza niezdolności do pracy z powodu złamania lewej ręki nie powstrzymał się od aktywności pracowniczej. Spór sprowadza się do tego, czy ta aktywność była wykorzystywaniem zwolnienia lekarskiego niezgodnie z jego celem (lub też wykonywaniem innej pracy zarobkowej) w rozumieniu art. 18 ustawy z 17 grudnia 1974 r. lub podejmowaniem pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ustawy z 25 czerwca 1999 r. Sąd Apelacyjny – udzielając przeczącej odpowiedzi na tak postawione pytania – poczynił w istocie ustalenia odmienne od stanowiących podstawę wyroku sądu okręgowego, w ważnych szczegółach nie podając ich podstawy. Dotyczy to zwłaszcza ustalenia, że podjęte przez ubezpieczonego czynności miały charakter incydentalny i polegały wyłącznie na podpisaniu dokumentów spółki.

Tymczasem ustalona przez sąd okręgowy aktywność ubezpieczonego nie ograniczała się do takich czynności, obejmowała ponadto udział w rozmowach z kontrahentami i nie została oceniona jako incydentalna. Dodać przy tym trzeba, że ubezpieczony jest leworęczny. Dla prawidłowego zastosowania prawa konieczne jest ustalenie, jakie czynności wykonywał ubezpieczony, czy wymagały one używania złamanej ręki, czy polegały tylko na złożeniu podpisu, czy też pracy nad dokumentami, czy uczestniczył on w spotkaniach zawodowych i jaka była częstotliwość tych działań.

Po dokonaniu tych ustaleń możliwe będzie dokonanie oceny charakteru aktywności ubezpieczonego pod kątem jego prawa do zasiłku. Nie można przy tym pominąć, że tylko naprawdę sporadyczna, wymuszona okolicznościami, aktywność może usprawiedliwiać zachowanie prawa do zasiłku. W innych przypadkach za sporny okres nie należy się zasiłek, lecz wynagrodzenie za wykonaną pracę.