Czy zarobki osiągane w czasie trwania sprawy w sądzie o przyznanie renty mają wpływ na jej wypłatę

Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z lipca 2004 r. przyznał Piotrowi S. rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy za okres od grudnia 2002 r. do lutego 2004 r., oraz od lutego 2004 r. na okres 3 lat - z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Apelacja ZUS została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w G. Wyrok ten uprawomocnił się, a decyzję w sprawie wypłaty renty ZUS wydał 21 lutego 2006 r.

Jednak w okresie od początku 2003 r. do listopada 2004 r. Piotr S. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w jednym z urzędów na niepełny etat. Otrzymał wynagrodzenie za pracę łącznie w 2003 r. ponad 20 tys. zł, a w 2004 r. prawie 18,3 tys. zł.

W związku z tym po rozliczeniu renty i przychodów ZUS zdecydował o obniżeniu uzyskanego świadczenia za 2003 r. i 2004 r. oraz wypłaceniu - na podstawie decyzji z lutego 2006 r. - renty w obniżonej kwocie. Piotr S. odwołał się od tej decyzji do sądu, wskazując, że organ rentowy bezzasadnie obniżył jego świadczenie rentowe, gdyż nie otrzymywał go w latach, za które zostało wypłacone (2003-2004). Ponadto Piotr S. w listopadzie 2004 r. ukończył 65 lat i od tej daty otrzymywał świadczenia emerytalno-rentowe stosownie do art. 103 ust. 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU z 2004 r. nr 39, poz. 353 ze zm.).

Rozpatrujący sprawę Sąd Okręgowy w S. również przyznał rację Piotrowi S. i zasądził na jego rzecz rentę w pełnej wysokości. Uzasadniając rozstrzygnięcie wskazał, że ubezpieczony w latach 2003-2004 nie otrzymywał renty. Nie ma więc podstaw do rozliczenia świadczenia z tytułu przekroczenia kwot granicznych za te lata.

Apelację złożył ZUS. Rozpatrujący sprawę Sąd Apelacyjny nie był już tak kategoryczny i uznał, że w sprawie istnieje złożony problem prawny. Skierował więc do Sądu Najwyższego pytanie prawne:

„Czy świadczenie rentowe, do którego prawo ustalono mocą wyroku sądowego, a które wypłacono po uprawomocnieniu się tego orzeczenia, winno być rozliczane w trybie art. 104 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przy uwzględnieniu przychodu w latach, za jakie zostało przyznane, czy z roku jego (świadczenia rentowego) wypłaty?”

Sąd Najwyższy, odpowiadając na powyższe pytanie, wydał 7 maja 2008 r. uchwałę (II UZP 2/08) stwierdzającą, że świadczenie rentowe, do którego prawo zostało ustalone wyrokiem sądu i wypłacone po uprawomocnieniu się tego orzeczenia, podlega zmniejszeniu z tytułu osiągania przychodu, o którym stanowi art. 104 ust. 8 ustawy o emeryturach i rentach z FUS za okres następujący po ustaleniu prawa do tego świadczenia.

Uzasadniając rozstrzygnięcie wskazał, że art. 104 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nakazuje zawieszenie lub zmniejszenie prawa do emerytury lub renty w razie osiągania przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego. Przepis ten nie odnosi się zatem do przychodu z tytułu renty, ale do prawa. Stąd należy uznać, że stanowisko sądu I instancji było błędne.

Przepisy posługują się pojęciem emeryta lub rencisty. Rencistą jest osoba, która ma ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy lub do renty rodzinnej. Prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa (art. 100 ust. 1 ustawy emerytalnej). Prawo do wypłaty świadczenia łączy się z uzyskaniem przychodów, które nie przekraczają określonych limitów. Prawo do renty Piotr S. uzyskał na podstawie wyroku z lipca 2004 r. ale to nie był wyrok prawomocny.

„Apelacja ZUS została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w G. Wyrok ten uprawomocnił się, a decyzję w sprawie wypłaty renty ZUS wydał 21 lutego 2006 r.” - podstawą więc będzie wyrok sądu okręgowego, skoro nie został on zmieniony w wyniku apelacji, a skoro istniało prawo do renty, gdy uprawniony uzyskiwał przychody z tytułu stosunku pracy, to renta powinna być rozliczona z uwzględnieniem tych przychodów. Wynagrodzenie uzyskane przez Piotra S. przekroczyło obowiązujące limity, dlatego wypłacona renta powinna zostać obniżona, jednak wyłącznie za okres po ustaleniu prawa do renty. Dopiero od momentu ustalenia prawa do renty wnioskodawca staje się rencistą i ma prawo wyboru, czy nadal chce równocześnie być osobą zatrudnioną, czy wyłącznie otrzymywać rentę wypłacaną przez ZUS.

Michał Culepa