Umowa cywilnoprawna na wystawianie pozytywnych opinii o firmie

PROBLEM

Chcemy podpisać umowę cywilnoprawną na tworzenie na forach internetowych wyłącznie pozytywnych komentarzy dla naszej firmy dotyczących prowadzonej przez nas działalności. Czy dopuszczalne będzie zawarcie umowy, której przedmiotem będą takie czynności?

RADA

Mogą Państwo zawrzeć umowę cywilnoprawną, której przedmiotem będzie tworzenie komentarzy (tzw. postów) na forach internetowych. Taka forma marketingu internetowego nie jest zakazana przez prawo. Szczegóły w uzasadnieniu.

UZASADNIENIE

Zgodnie z zasadą swobody umów, strony mogą w dowolny sposób kształtować swoje prawa i obowiązki, jakie wynikają z zawieranej przez nie umowy. Warunkiem jest jednak, aby treść lub cel tego stosunku prawnego nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Kwestią, którą trzeba rozstrzygnąć – biorąc pod uwagę przedmiot zobowiązania – jest ustalenie właściwego rodzaju umowy, którą należy zawrzeć w takim przypadku. Należy przyjąć, że najbardziej odpowiednia jest umowa o świadczenie usług.

W praktyce obrotu prawnego większość zawieranych umów, nawet nazywanych przez strony umowami zlecenia , ma charakter umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu.

Zobacz również: Forum Kadry

Wynika to z faktu, że zgodnie z art. 734 Kodeksu cywilnego (dalej k.c.) zlecenie dotyczy zobowiązania do dokonania określonej czynności prawnej. Rzadko zdarza się, aby przedmiotem umowy było jedynie dokonywanie czynności prawnych. Zazwyczaj jej przedmiotem będzie dokonywanie jeszcze czynności faktycznych – np. wykonywanie określonych prac fizycznych, jak np. sprzątanie, ale również prowadzenie przedsiębiorstwa, świadczenie usług marketingowych, obsługa prawna. Dlatego do umów o świadczenie usług, na podstawie art. 750 k.c., stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, choć nie są one umowami zlecenia w ścisłym znaczeniu.

Przy kształtowaniu treści umowy o świadczenie usług strony, zgodnie z własnymi potrzebami, określają rodzaj czynności, które mają być wykonywane oraz ogólne ramy organizacyjne, w jakich praca ma przebiegać.

Przykład zapisów w umowie dotyczących tworzenia komentarzy na forach internetowych

(...)

§ 2

1. Wykonawca zobowiązuje się do regularnego tworzenia pozytywnych komentarzy (postów) na forach internetowych dotyczących prowadzonej przez Zamawiającego działalności, w liczbie minimum 100 postów miesięcznie, począwszy od 1 kwietnia 2013 r.

2. Tworząc posty Wykonawca zobowiązuje się do poprawnego ich redagowania zgodnie z zasadami kultury, merytorycznej poprawności oraz bez błędów ortograficznych i gramatycznych.

3. W celu umożliwienia prawidłowego wykonania przedmiotu umowy Zamawiający przekaże Wykonawcy materiały niezbędne do realizacji umowy, a w szczególności odpowiednio przygotowane informacje handlowe w formacie plików programu MsWord, w terminie 1 tygodnia od zawarcia niniejszej umowy.

(...)

W umowie strony muszą określić zasady wynagradzania wykonawcy. Umowa o świadczenie usług może bowiem mieć charakter nieodpłatny. Brak wynagrodzenia musi jednak wynikać albo z samej umowy, albo z okoliczności sprawy (art. 735 § 1 k.c.). Jeśli strony chcą nawiązać stosunek nieodpłatny, najlepiej wprowadzić takie postanowienie do treści umowy. W przypadku gdy nie ma takiego zapisu i jeśli nic innego nie wynika z okoliczności sprawy, umowa będzie miała charakter odpłatny. Wówczas należy wyraźnie określić wysokość wynagrodzenia przysługującego wykonawcy.

Przykładowy zapis dotyczący wynagrodzenia przysługującego Wykonawcy

(...)

§ 3

1. Wykonawcy przysługuje z tytułu niniejszej umowy wynagrodzenie w wysokości 200 zł netto (słownie: dwieście złotych) za każde 100 postów dodanych na forach internetowych. Za każde następne 100 komentarzy Wykonawcy wypłacane będzie wynagrodzenie w wysokości 200 zł netto (słownie: dwieście złotych).

2. Zapłata będzie dokonywana miesięcznie na podstawie faktur wystawianych przez Wykonawcę, płatnych w terminie 10 dni.

3. Zapłata wynagrodzenia następuje przez wpłatę na rachunek bankowy wskazany przez Wykonawcę.

(...)

Jeżeli kwestia zapłaty za usługi nie zostanie rozstrzygnięta w umowie w wyraźny sposób, wykonawcy będzie przysługiwać wynagrodzenie odpowiadające wykonanej przez niego pracy. Warto przy tym zauważyć, że jeśli w umowie nie znajdzie się inne postanowienie, wynagrodzenie będzie przysługiwać po wykonaniu usługi. W przypadku gdy strony są zainteresowane periodycznym przekazywaniem części wynagrodzenia, odpowiednia klauzula również powinna znaleźć się w treści umowy.

W umowie o świadczenie usług można zamieścić klauzulę o dopuszczalności zastępstwa, na podstawie której wykonawca będzie mógł powierzyć osobie trzeciej wykonanie wszystkich lub określonych czynności. Jeśli umowa nie zawiera takiej klauzuli, powierzenie wykonania umowy osobie trzeciej będzie mogło nastąpić jedynie wówczas, gdy wynika to z obowiązującego w danym zakresie zwyczaju albo gdy wykonawca jest do tego zmuszony okolicznościami. W takim przypadku musi on niezwłocznie zawiadomić zamawiającego o zastępcy i jego miejscu zamieszkania.

Zobacz również: Umowa cywilnoprawna - obniżenie i brak wynagrodzenia

PRZYKŁAD

Adam K. świadczy usługi na podstawie umowy zawartej z Adrianem C. Wobec konieczności nagłego wyjazdu Adam K. powierzył wykonanie zlecenia innej osobie – Stefanowi O., ale nie zawiadomił o tym kontrahenta. W tej sytuacji Adam K. i Stefan O. odpowiadają solidarnie za ewentualną szkodę wyrządzoną Adrianowi C.

Strony mogą wprowadzić również inne postanowienia, które są dla nich istotne. W wyroku z 9 grudnia 1999 r. (sygn. akt I PKN 434/99, OSNP 2001/9/311) Sąd Najwyższy dopuścił w umowie o świadczenie usług ukształtowanie zakresu odpowiedzialności usługodawcy przez odesłanie do przepisów Kodeksu pracy o odpowiedzialności materialnej za mienie powierzone z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się (art. 124 k.p.).

Kwestią bardzo istotną z punktu widzenia zamawiającego jest fakt, że rozwiązanie umowy o świadczenie usług nie napotyka na ograniczenia, jakie dotyczą umowy o pracę. Zgodnie bowiem z art. 746 § 1 k.c., umowę można wypowiedzieć w każdym czasie.

Wypowiedzenie umowy nie musi być zatem uzasadnione, nie występują również okresy ochronne, w czasie których z prawa do wypowiedzenia w ogóle nie można skorzystać. Nieograniczona dopuszczalność wypowiedzenia jest zasadą, od której wyjątki wprowadzić mogą same strony. Jednak, zgodnie z art. 746 § 3 k.c., nie można zrzec się uprawnienia do wypowiedzenia umowy jedynie z ważnych powodów.

Strony mogą również, w sposób odpowiadający własnym potrzebom, ukształtować długość okresów wypowiedzenia. Większa swoboda w wypowiadaniu umów o świadczenie usług nie oznacza jednak całkowitej dowolności.

Wypowiadając taką umowę, zamawiający powinien zwrócić wykonawcy wydatki, które ten poczynił w celu należytego wykonania zlecenia. W razie odpłatnego zlecenia zobowiązany jest uiścić wykonawcy część wynagrodzenia odpowiadającą jego dotychczasowym czynnościom. Należy przy tym podkreślić, że jeśli wypowiedzenie nastąpiło bez ważnego powodu, zamawiający powinien także naprawić szkodę. Chodzi m.in. o takie okoliczności, jak: choroba zamawiającego, zmiana miejsca zamieszkania czy utrata zaufania do kontrahenta, oparta na okolicznościach natury obiektywnej.

Zobacz również: Umowa o dzieło z własnym pracownikiem

Tworzenie komentarzy może być również przedmiotem umowy o dzieło. Należy jednak pamiętać, że w tym przypadku celem takiej umowy i treścią zobowiązania przyjmującego zamówienie nie jest działanie, które ma doprowadzić do uzyskania uzgodnionego rezultatu, lecz samo jego osiągnięcie w postaci wykonania dzieła. Umowa o świadczenie usług jest bowiem umową starannego działania, zatem jej celem jest wykonywanie określonych czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu. Jednym z kryteriów pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 26 stycznia 2006 r., sygn. akt III AUa 1700/05, OSA 2008/3/5).

Jeżeli zatem tworzenie postów miałoby być objęte umową o dzieło, to inaczej niż przy umowie o świadczenie usług powinien być określony przedmiot zobowiązania. W takim przypadku konieczne byłoby dokładne określenie dzieła. W tej bowiem umowie istotny jest jej rezultat. Mniejszy nacisk położony jest natomiast na jakość i ilość wykonanej pracy. Przedmiotem umowy o dzieło może być zatem wykonanie określonych przedmiotów, przeprowadzenie jednorazowej naprawy (raczej nie realizacja stałego serwisu), jak również sporządzenie opinii, ekspertyzy czy opracowania.

Przykład zapisów umowy o dzieło w części dotyczącej przedmiotu umowy

§ 4

(...) Wykonawca zobowiązuje się do stworzenia do 30 kwietnia 2013 r. 100 pozytywnych komentarzy (postów) na forach internetowych dotyczących działalności prowadzonej przez Zamawiającego (...).

Umowa o dzieło nie może być zawarta na czas określony (np. na 6 miesięcy), w której wykonawca będzie zobowiązany do tworzenia komentarzy. Ważne jest bowiem, tak jak w powyższym przykładzie, stworzenie np. 100 pozytywnych komentarzy do 30 kwietnia 2013 r. Jeżeli zatem strony miałyby się umówić na kolejną liczbę postów, musiałyby zawrzeć następną umowę. Należy podkreślić, że umowy o dzieło nie można wypowiedzieć. Możliwe jest jedynie odstąpienie od takiej umowy.

W przeciwieństwie do umowy o świadczenie usług, umowa o dzieło nie prowadzi do nawiązania trwałej więzi prawnej między jej stronami. Tego rodzaju umowa ma zazwyczaj charakter jednorazowy, zmierzający do osiągnięcia konkretnego efektu.

Zawierając umowę cywilną należy pamiętać, że o tym, z jaką czynnością mamy do czynienia, decyduje jej istota, a nie nazwa. Dotyczy to także umów o pracę i umów cywilnoprawnych. Zasadniczo to strony decydują o wyborze formy zatrudnienia (wyrok SN z 7 marca 2006 r., sygn. akt I PK 146/05, M.P.Pr. 2006/9/474). Przy ustalaniu treści umowy cywilnoprawnej należy uważać, aby nie nabrała ona cech umowy o pracę, gdyż wówczas zawarcie takiej umowy może zostać potraktowane jako próba obejścia prawa.

Zgodnie bowiem z art. 22 § 12 k.p. niedopuszczalne jest zastępowanie umów o pracę innymi umowami cywilnoprawnymi, jeżeli jednocześnie zachowane są warunki wykonywania pracy określone przez przepisy dla stosunku pracy.

Zobacz także serwis: Zatrudnianie i zwalnianie

Analizując zatem cechy stosunku pracy określone w art. 22 § 1 k.p. należy stwierdzić, że w razie nawiązania przez strony umowy, na mocy której osoba fizyczna zobowiązuje się do wykonywania osobiście pracy w sposób ciągły i podporządkowany poleceniom pracodawcy lub przełożonego, oraz gdy praca ta ma być wykonywana w miejscu i czasie określonym przez pracodawcę, to umowa ta ma cechy umowy o pracę, choćby strony nadały jej inną nazwę.

Często w przypadkach spornych o fakcie, czy mamy do czynienia ze stosunkiem pracy, czy jest to stosunek cywilnoprawny, decydują cechy nadane umowie łączącej strony. Jeżeli bowiem zawiera ona postanowienia charakterystyczne dla stosunku pracy, np. zapisy o godzinach nadliczbowych lub urlopach wypoczynkowych, wskazuje to, że strony łączyła umowa o pracę. Zwracał na to uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z 4 grudnia 1998 r. (sygn. akt I PKN 484/98, OSNP 2000/2/62).

Zapisy świadczące o cechach wyraźnie odmiennych od cech stosunku pracy przemawiają za uznaniem, że strony łączyła umowa cywilnoprawna. Byłoby tak wówczas, gdyby strony postanowiły, że np. wykonanie określonych prac (np. naprawa sprzętu komputerowego) nie musi być realizowana tylko przez drugą stronę umowy, ale może być powierzona innej wskazanej przez nią osobie. Taki zapis świadczyłby o braku obowiązku osobistego świadczenia pracy, co jest jedną z istotnych cech stosunku pracy. Również okoliczność, że dana umowa zawierałaby na przykład konieczność odpracowania udzielonego urlopu, przemawiałaby przeciwko uznaniu pracowniczego charakteru zatrudnienia, gdzie taki obowiązek nie istnieje. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 12 stycznia 1999 r. (sygn. akt I PKN 535/98, OSNP 2000/5/175).

UWAGA!

W przypadku zawarcia umowy o świadczenie usług zamawiającego nie wiążą ochronne przepisy prawa pracy dotyczące takich kwestii, jak urlopy wypoczynkowe, czas pracy, minimalne wynagrodzenie za pracę czy ograniczona odpowiedzialność materialna.

Podstawa prawna:

● art. 3531, art. 627–646, art. 734–751 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny – Dz.U. Nr 16, poz. 93; ost.zm. Dz.U. z 2011 r. Nr 230, poz. 1370

● art. 22 § 1 i § 12 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy – j.t. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94; ost.zm. Dz.U. z 2013 r. poz. 2