Podjęcie i utrzymanie pracy w Polsce przez osobę niepełnosprawną – program 45+

Niepełnosprawni w Polsce

W Polsce jest prawie 5 mln osób niepełnosprawnych (z prawnym orzeczeniem niepełnosprawności), z czego 2 mln to osoby w wieku produkcyjnym. Większość z nich, przy odpowiednim przygotowaniu, jest w stanie pracować na otwartym rynku pracy. Aby wyobrazić sobie znaczenie podjęcia i utrzymania pracy przez osobę niepełnosprawną warto przyjrzeć się wynikom prostej kalkulacji i odnieść je do okresu 10 lat.

Prognozy demograficzne dla Europy i zadania

Prognozy demograficzne dla Europy są niekorzystne: do 2025 r. ponad 20% Europejczyków będzie miało 65 lat lub więcej, gwałtownie wzrośnie też liczba osób po 80 roku życia. Zmienią się proporcje wielkości grupy pracującej do grupy otrzymującej świadczenia. Największym wyzwaniem, jakie w tej chwili demografia stawia przed Europą i Polską (Polską szczególnie) jest jak najlepsze przygotowanie się na nadchodzące zmiany z punktu widzenia ekonomicznego. Jednym z działań, jakie koniecznie należy podjąć jest aktywizacja wszystkich grup społecznych zagrożonych opuszczeniem rynku pracy przy czym za szczególnie niebezpieczne należy uznać długotrwałe pozostawanie bez zatrudnienia. Osoby niepełnosprawne, zwłaszcza po 45 roku życia, z niepełnosprawnościami rzadko występującymi lub sprzężonymi są szczególnie narażone na bezrobocie. 

Polecamy także serwis: Młodociani, niepełnosprawni, bezrobotni

Systemowe rozwiązanie - program 45+

Kompleksowym programem aktywizującym przeznaczonym właśnie dla osób niepełnosprawnych po 45 roku życia jest finansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego oraz ze środków PFRON program „Wsparcie osób z rzadko występującymi niepełnosprawnościami i niektórymi niepełnosprawnościami sprzężonymi w wieku 45+ na rynku pracy”. Partnerem projektu jest Fundacja Aktywnej Rehabilitacji, ogólnopolska organizacja non-profit od 25. lat zajmująca się kompleksowym wsparciem osób poruszających się na wózkach inwalidzkich.

Głównym założeniem programu jest kompleksowa, indywidualnie dobierana do potrzeb każdego  z uczestników pomoc, pozwalając w efekcie powrócić na rynek pracy i utrzymać zatrudnienie. Poszczególne etapy zakładają:

1. objęcie wsparciem (zindywidualizowana, kompleksowa usługa) 375 osób niepełnosprawnych z rzadko występującymi niepełnosprawnościami i niektórymi niepełnosprawnościami sprzężonymi, w wieku 45+;
2. opracowanie indywidualnych planów działania dla 375 osób niepełnosprawnych;
3. ukończenie przez 250 uczestników integracyjnych wyjazdowych warsztatów aktywizacji społeczno-zawodowej (zajęcia integracyjne, socjoterapeutyczne, rozwoju osobistego i zawodowego);
4. odbycie staży rehabilitacyjnych przez 175 osób;
5. odbycie praktyk zawodowych przez 175 osób;
6. ukończenie szkoleń podnoszących kwalifikacje podstawowe przez 250 osób (nabycie umiejętności niezbędnych na wielu stanowiskach pracy, np. warsztaty informatyczne, kursy językowe);
7. 300 osób skorzysta ze wsparcia w zakresie poradnictwa i doradztwa zawodowego;
8. ukończenie szkoleń zawodowych przez 300 osób;
9. ukończenie przez 250 osób warsztatów dla rodzin i opiekunów osób niepełnosprawnych (tematyka warsztatów jest określana z uwzględnieniem problemów jakie wynikają m.in. z indywidualnych planów działania beneficjentów. Ponadto, rodzaj wsparcia jest uzależniony od tego, kto konkretnie zostanie wskazany przez osobę niepełnosprawną do udziału w warsztatach. Warsztaty dla rodzin i opiekunów polegają głównie na wsparciu psychologicznym i prawnym);
10. 300 osób skorzysta z usług pośrednictwa pracy;
11. podjęcie pracy przez 75 osób;
12. ukończenie przez 25 osób zajęć z zakresu przedsiębiorczości i zakładania działalności gospodarczej oraz spółdzielczości socjalnej.

Zobacz również: Zwrot kosztów przystosowania stanowiska dla osoby niepełnosprawnej

Kilka argumentów

Szczególnie potrzebne i cenne – jako pomost do zatrudnienia – są staże rehabilitacyjne i praktyki zawodowe. Aby je zrealizować, potrzeba jest wiedza i odpowiednie nastawienie pracodawców: osoby niepełnosprawne mogą być tak samo dobrymi pracownikami, jak osoby pełnosprawne, i - co stanowi dodatkową zachętę - zatrudniając osobę niepełnosprawną pracodawca proporcjonalnie zmniejsza (lub wręcz likwiduje) obowiązek przekazywania wpłat na PFRON, korzysta też z atrakcyjnego systemu dopłat do wynagrodzenia osoby niepełnosprawnej oraz zwrotu kosztów związanych z ewentualnym dostosowaniem jej stanowiska pracy.

Przekonanie pracodawcy do zatrudnienia osoby niepełnosprawnej może być obecnie o tyle łatwiejsze, że w latach 2008-2012 o niemal połowę wzrosła liczba osób niepełnosprawnych z wyższym wykształceniem (2008- 5,4%; 2012 – 9,5%) . To efekt programów aktywizacyjnych, zmian w dostępie do przestrzeni publicznej (komunikacja miejska, projektowanie uniwersalne) a także – może przede wszystkim – zmian w mentalności samych osób niepełnosprawnych.

Poruszając tematykę opłacalności zatrudnia osób niepełnosprawnych, należy także obowiązkowo przywołać kwestię nowoczesnej techniki i jej wpływu na niwelowanie skutków niepełnosprawności: komputery czy telefony zamieniające tekst na mowę dla osób niewidzących, videotłumacze dla osób głuchych, tzw. wózki aktywne dla osób z dysfunkcją narządu ruchu to narzędzia, które, zwłaszcza w pracy, niemal całkowicie usuwają konsekwencje niepełnosprawności.

Mimo tych zmian celowość podejmowania działań aktywizacyjnych dobitnie potwierdzają dane: w drugim kwartale 2013 r. współczynnik aktywności zawodowej w grupie osób niepełnosprawnych 45+ wynosił 14,5%, a wskaźnik zatrudnienia i stopa bezrobocia odpowiednio 12,4% i 14,1% (dla porównania, w tym samym okresie dane dla osób pełnosprawnych wynosiły 77,5; 69,4 i 10,4) .

Zadaj pytanie: Forum Kadry

Niepełnosprawność w Polsce nadal generuje ogromne koszty. Cytując prof. Stanisławę Golinowską i jedno z jej ostatnich opracowań : Oszacowanie bezpośrednich kosztów niepełnosprawności w Polsce w ostatnich kilku latkach, jak też próba uwzględnienia kosztów pośrednich wskazuje na ich wysoki poziom finansowy (70 mld zł) i duże znaczenie ekonomiczne (4,9% PKB). Jest to skala porównywalna z publicznymi wydatkami na ochronę zdrowia.

Ogromna jest także kwota dopłat do wynagrodzeń niepełnosprawnych pracowników – w roku 2012 PFRON przeznaczył na to kwotę prawie 3 mld zł. Biorąc pod uwagę skalę tych działań, należy mieć pewność, że tworzone miejsca pracy są obopólnie i realnie korzystne – i dla osoby niepełnosprawnej i dla pracodawcy. Jakie są korzyści finansowe z zatrudnienia osób niepełnosprawnych?

Przykład

Roczna renta z tytułu niezdolności do pracy to ok. 9.500 zł. W ciągu 10 lat 95.000 zł. To koszty. Jeśli w tym okresie dana osoba nie pobiera renty, ale pracuje – i przyjmijmy w zaokrągleniu średnie wynagrodzenie za rok 2011: 3.400 – to zamiast 95.000 kosztów w ciągu 10 lat otrzymujemy kwotę 408.000 przychodu. Czy jest różnica? Owszem. Wszyscy ponosimy jej koszt.

Polecamy również: Reformy systemu zabezpieczeń socjalnych w Wielkiej Brytanii

Źródło:

Konferencja „Niepełnosprawność i praca – nowe perspektywy, nowe rozwiązania”
Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego