Kategorie

Pozorna umowa o pracę

Katarzyna Sarek-Sadurska
Radca prawny w kancelarii Raczkowski Paruch sp.k. Posiada bogate doświadczenie we wszystkich obszarach indywidualnego i zbiorowego prawa pracy, w tym doświadczenie procesowe. Doradza klientom m.in. w procesach restrukturyzacyjnych, zwolnień grupowych oraz w sprawach związanych z zatrudnianiem i zwalnianiem pracowników, w tym w szczególności wyższej kadry menadżerskiej. Jest absolwentką Uniwersytetu Warszawskiego oraz Uniwersytetu Pantheon-Assas (Paris II). Laureatka nagrody Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za pracę magisterską. Związana z Kancelarią od 2007 r. Autorka publikacji w zakresie prawa pracy i prawa cywilnego m.in. w pracach pod redakcją prof. dr hab. M. Safjana i prof. dr hab. K. Pietrzykowskiego.
Zdarza się, że strony, zawierając umowę o pracę, nie mają na celu jej wykonywania, a jedynie objęcie pracownika ubezpieczeniami społecznymi. Taka umowa może być uznana za umowę pozorną.

Oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru jest nieważne.

Z pozornością mamy do czynienia, jeżeli:

  • osoba składająca oświadczenie woli nie chce wywołać skutków prawnych z niego płynących,
  • druga strona wie o tym zamiarze oraz godzi się na to.

Sankcja nieważności jest bardzo dotkliwa. Na nieważność oświadczenia woli może powołać się każdy, w każdym czasie, a w razie sporu sąd ma obowiązek brać nieważność pod rozwagę nawet, jeżeli nikt nie zgłosi takiego zarzutu.

Jak rozumieć pozorność

Reklama

Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą z pozorną umową o pracę mamy do czynienia, jeżeli strony przy jej zawarciu przewidują, że pracownik nie będzie świadczył pracy, a pracodawca nie ma zamiaru z tej pracy korzystać. Jedynym celem stron jest umożliwienie pracownikowi korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego (wyrok SN z 23 lutego 2005 r., III UK 200/04).

Okolicznościami, które mogą wskazywać na pozorność złożonych oświadczeń woli, są np. zły stan zdrowia pracownika uniemożliwiający mu podjęcie jakiejkolwiek pracy, nieokreślenie w umowie o pracę zakresu jego obowiązków lub obiektywny brak zapotrzebowania na jego pracę ze względu na brak zamówień (wyrok SN z 2 lutego 2000 r., II UKN 359/99).

W praktyce pozorne umowy o pracę najczęściej zawierane są między osobami bliskimi. Należy jednak zauważyć, że samo zatrudnienie przez osobę bliską nie stanowi podstawy do uznania, że umowa jest pozorna (wyrok SN z 13 maja 2004 r., II UK 365/03).

Przykład

Joanna K. została zatrudniona przez swojego teścia na stanowisku księgowej. W dniu zawarcia umowy o pracę była w ciąży. Po zawarciu umowy nie wykonywała ona pracy, lecz korzystała ze zwolnień lekarskich. Obowiązki związane z księgowością wykonywała na podstawie umowy cywilnoprawnej zewnętrzna firma. Joanna K. wykonywała jednak na rzecz firmy teścia drobne czynności porządkowe. ZUS uznał, że umowa o pracę została zawarta dla pozoru i odmówił wypłacenia zasiłku chorobowego oraz macierzyńskiego. Wskazuje na to niewykonywanie przez Joannę K. swoich obowiązków oraz trwałe przekazanie obowiązków związanych z jej stanowiskiem zewnętrznej firmie rachunkowej. Nie zmienia również tej interpretacji to, że Joanna K. wykonywała drobne prace na rzecz firmy. Nie były one związane ze stosunkiem pracy i stanowiskiem wskazanym w umowie o pracę (wyrok SN z 10 lutego 2006 r., I UK 186/05).


Wykonywanie pracy

Umowa nie jest pozorna, jeżeli na jej podstawie praca jest rzeczywiście wykonywana. Nie zmienia tego nawet ustalenie, że głównym celem jej zawarcia było objęcie pracownika ubezpieczeniem społecznym (wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku z 21 stycznia 2005 r., I U 3919/04). Jest to bowiem jeden z legalnych celów zawierania umowy o pracę (wyrok SN z 10 lutego 2006 r., I UK 186/05).

Przykład

Anna M. prowadziła zakład fryzjerski. W tym samym budynku zakład fryzjerski prowadziła jej matka Maria Z. Obie panie zatrudniły się nawzajem i zgłosiły się do ubezpieczenia społecznego. Obie też w rzeczywistości świadczyły usługi fryzjerskie zarówno w swoim zakładzie, jak i w sąsiadującym zakładzie fryzjerskim. Oba zakłady otwarte były w tych samych godzinach i wykonywanie wzajemnie usług uzależnione było od zwiększonej w danej chwili liczby klientów. Przeprowadzona kontrola ZUS wykazała, że żadna z pań nie prowadziła ewidencji czasu pracy, brak było dokumentacji pracowniczej oraz określenia zakresu obowiązków pracowniczych. Mimo że każda z pań wykonywała usługi fryzjerskie w zakładzie fryzjerskim drugiej, umowy o pracę były wadliwe. Wskazywał na to brak podstawowych elementów stosunku pracy między obiema paniami, tj. podporządkowania organizacyjnego i służbowego, wykonywania pracy w miejscu i czasie wskazanym przez pracodawcę, w stałych godzinach pracy. Nie zmienia tego ustalenia to, że praca była wykonywana, ponieważ jej wykonywanie miało inną niż stosunek pracy podstawę. Należy wspomnieć, że sąd w podanym wyżej stanie faktycznym ustalił, iż obie panie łączyła nienazwana umowa cywilnoprawna, na podstawie której współpracowały w ramach prowadzonej przez nie działalności gospodarczej (wyrok SN z 5 października 2006 r., I UK 120/06).

Zatrudnianie kobiet w ciąży

Reklama

W orzecznictwie słusznie zauważono, że nie można automatycznie domniemywać pozorności umów o pracę zawieranych z kobietami w ciąży. Doprowadziłoby to bowiem do praktycznego zakazu zawierania z nimi umów o pracę. W konsekwencji doszłoby do naruszenia w sposób zasadniczy podstawowych regulacji antydyskryminacyjnych.

Jeżeli zatem kobieta w ciąży zawiera umowę o pracę i w rzeczywistości ją wykonuje, to umowa taka nie może zostać uznana za pozorną nawet, jeżeli głównym celem jej zawarcia było objęcie pracownicy ubezpieczeniem społecznym. W praktyce jednak zdarza się, że w takich sytuacjach kwestionowana jest wysokość wynagrodzenia pracownicy stanowiąca podstawę wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych (wyrok SN z 6 lutego 2006 r., III UK 156/05).

Konsekwencje zawarcia umowy dla pozoru

Jak już wskazano powyżej, pozorna umowa o pracę jest nieważna. W konsekwencji wadliwe jest również zgłoszenie na jej podstawie pracownika do ubezpieczenia. Jakiekolwiek świadczenia otrzymane przez pracownika będą tzw. świadczeniami nienależnie pobranymi. Będzie on zobowiązany zwrócić je wraz z odsetkami.

Poważne konsekwencje grożą również pracodawcy. Zgłoszenie pracownika do ubezpieczeń społecznych na podstawie pozornej umowy o pracę jest zgłoszeniem nieprawidłowym. Jeżeli na tej podstawie pracownik uzyskał świadczenie z ubezpieczenia, a działanie pracodawcy miało na celu osiągnięcie korzyści majątkowej, wyczerpuje ono znamiona przestępstwa oszustwa. Zagrożone jest ono karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

Podstawa prawna:

  • art. 286 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (DzU nr 88, poz. 553 ze zm.),
  • orzecznictwo sądowe:

– wyrok SN z 2 lutego 2000 r. (II UKN 359/99, OSNP 2001/13/447),

– wyrok SN z 13 maja 2004 r. (II UK 365/03,Mon.Prawn. 2006/5/260),

– wyrok SN z 23 lutego 2005 r. (III UK 200/04, OSNP 2005/18/292),

– wyrok SN z 6 lutego 2006 r. (III UK 156/05, niepubl.),

– wyrok SN z 10 lutego 2006 r. (I UK 186/05, niepubl.),

– wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku z 21 stycznia 2005 r. (V U 3919/04, OSAB 2005/3/65).

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Niedziela handlowa - lipiec 2021

    Niedziela handlowa - lipiec 2021 r. ma 4 niedziele. Czy 4 lipca, 11 lipca, 18 lipca albo 25 lipca to niedziela handlowa? Kiedy jest najbliższa niedziela handlowa?

    System kadrowo-płacowy - o co pytać dostawcę

    System kadrowo-płacowy - o co należy pytać dostawcę przy wyborze oprogramowania HR?

    Praca zdalna - Kodeks pracy [PROJEKT]

    Praca zdalna - Kodeks pracy będzie zawierał przepisy dotyczące pracy zdalnej. Jakie regulacje przewiduje projekt?

    Prace sezonowe a bezpieczeństwo pracowników

    Prace sezonowe zalewają portale z ofertami pracy. Co z bezpieczeństwem pracowników?

    Zmiana warunków pracy cudzoziemca a zezwolenie na pracę

    Czy zmiana warunków pracy cudzoziemca wiąże się z koniecznością zmiany zezwolenia na pracę lub uzyskania nowego?

    Ochrona danych przy pracy zdalnej - 5 wskazówek na wakacje

    Ochrona danych przy pracy zdalnej czyli jak nie narazić firmy na kradzież wrażliwych danych. Oto 5 wskazówek na wakacje dla pracowników zdalnych.

    Wyższe wynagrodzenia lekarzy rezydentów od 1 lipca 2021 r.

    Wyższe wynagrodzenia lekarzy rezydentów od 1 lipca 2021 r. przewiduje projekt rozporządzenia ministra zdrowia o zasadniczych wynagrodzeniach dla rezydentów. Ile wyniosą?

    "Blaski i cienie PPK" - niezależne badanie naukowe

    PPK - jakie są opinie o programie? Poznaj wyniki niezależnego badania naukowego "Blaski i cienie PPK".

    Tata wybiera urlop ojcowski

    Urlop ojcowski to urlop najczęściej wykorzystywany przez ojców urlop po narodzinach dziecka. Najrzadziej korzystają z urlopu rodzicielskiego.

    Monitoring poczty elektronicznej pracownika a przepisy

    Monitoring poczty elektronicznej pracownika - jakie są przepisy prawne? Czy to nie narusza dóbr osobistych pracownika?

    Zasiłek macierzyński i opiekuńczy - będzie okres wyczekiwania?

    Okres wyczekiwania przy zasiłku macierzyńskim i opiekuńczym? To propozycja ZUS mająca zapobiegać nadużyciom.

    Zwolnienie z ZUS - do kiedy wniosek?

    Zwolnienie z ZUS - do kiedy można złożyć wniosek o zwolnienie ze składek za grudzień 2020, styczeń, luty, marzec i kwiecień 2021 r. z tarczy 9.0?

    Pracownik niepełnosprawny – jakie prawa?

    Pracownik niepełnosprawny - jakie prawa przyznaje Kodeks pracy i ustawa o rehabilitacji zawodowej? Jaki jest wymiar czasu pracy i urlopu?

    Elektroniczne wypowiedzenie umowy o pracę - jak przechowywać?

    Elektroniczne wypowiedzenie umowy o pracę polega na złożeniu oświadczenia woli w postaci elektronicznej i opatrzeniu go kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Jak je przechowywać?

    Czas wolny za nadgodziny a odpoczynek tygodniowy

    Czas wolny za nadgodziny może zostać zaliczony do 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego. To stanowisko MRPiT z dnia 5 maja 2021 r.

    PIP kontroluje małe budowy

    Kontrole PIP - mała budowa to miejsce, gdzie najczęściej w budownictwie występują wypadki przy pracy. PIP rozpoczęła więc akcję "Kontrole na małych budowach".

    Przeciętne wynagrodzenie 2021

    Przeciętne wynagrodzenie w 2021 r. wzrosło o 10% w stosunku do roku poprzedniego. Ile wynosi?

    Amerykański pracodawca wymarzony dla Polaków

    Amerykański pracodawca jest pracodawcą wymarzonym dla Polaków. Najchętniej pracowaliby dla korporacji z zagranicznym kapitałem, przede wszystkim z USA.

    Praca na magazynie - ile zarabia pracownik i kierownik magazynu

    Praca na magazynie - jakie są zarobki? Ile zarabia pracownik, a ile kierownik magazynu?

    Pandemia lekcją dla HR-owców

    Pandemia jest dla HR-owców lekcją, która wpłynie na przyszłość tego zawodu

    Stawka godzinowa 2022 – netto, zlecenie

    Stawka godzinowa 2022 i umowa zlecenie – kwota netto i brutto? Ile wynosi minimalne wynagrodzenie na umowach cywilnoprawnych, a ile na umowie o pracę?

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl - nowa ustawa

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl to ułatwienie dla mikroprzedsiębiorcy, rolnika i osoby fizycznej. Za pomocą systemu będzie można zawrzeć umowę o pracę i zlecenia. Automatycznie dokona zgłoszenia do ZUS i KAS, wyliczy wynagrodzenie, składki, podatki i rozliczy urlopy.

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia 2022 a inne świadczenia

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia w 2022 r. wpłynie na wysokość innych świadczeń, np. odprawy, odszkodowania, wynagrodzenia za czas gotowości do pracy i przestój, dodatek za pracę w nocy. Ile wyniosą?

    Praca w upały - zalecenia GIP

    Praca w upały - GIP wydał zalecenia dla pracodawców w związku z wysokimi temperaturami. Jakie obowiązki bhp mają pracodawcy względem pracowników?

    Staż z urzędu pracy 2021 - wynagrodzenie, urlop, L4, ciąża

    Staż z urzędu pracy odbywa osoba bezrobotna. Jakie wynagrodzenie za staż należy się w 2021 r.? Czy stażysta ma prawo do L4 i urlopu? Co w przypadku ciąży?