4806 zł za dyskryminację, 28 836 zł za mobbing - czy to nierówne traktowanie? Krytyka zmian w kodeksie pracy

• Tabela: zadośćuczynienie – dyskryminacja a mobbing po zmianach w kodeksie pracy planowanych jeszcze na 2026 rok
• Dyskryminacja "przez założenie" i "przez skojarzenie" – RPO grzmi: to są złe nazwy
• Dyskryminacja wielokrotna: projekt myli częstotliwość z liczbą cech
• Molestowanie seksualne: definicja obejmuje "odnoszenie się do płci". A co z resztą rodzajów molestowania?
• 4806 zł za dyskryminację, 28 836 zł za mobbing – dlaczego w ogóle jakaś różnica? I dlaczego aż taka?
• Brak spójności z ustawą o równym traktowaniu - kolejny gwóźdź do nowelizacji wbijany przez RPO
• W skrócie - o co chodzi z krytyką zmian antydyskryminacyjnych przez RPO w nowelizacji kodeksu pracy?
• Pytania i odpowiedzi o mobbing i dyskryminację po nowemu w kodeksie pracy (FAQ)

Tabela: zadośćuczynienie – dyskryminacja a mobbing po zmianach w kodeksie pracy planowanych jeszcze na 2026 rok

Przyjrzyjmy się, co takiego wyłapał Rzecznik Praw Obywatelskich w projektowanych zmianach kodeksu pracy z zakresu dyskryminacji i mobbingu, że zgłosił w tym zakresie zastrzeżenia w swojej opinii do nowelizacji.

Problem według RPO: ustawodawca traktuje mobbing jako bardziej szkodliwy niż dyskryminację, mimo że oba zjawiska powinny spotykać się z jednakową oceną i sankcją. Ale najpierw przyjrzyjmy się, jak nowelizacja odnosi się w ogóle do mobbingu i dyskryminacji - co przez to będzie rozumiane? Są istotne zmiany.

Dyskryminacja "przez założenie" i "przez skojarzenie" – RPO grzmi: to są złe nazwy

Projekt wprowadza do Kodeksu pracy dwie nowe formy dyskryminacji:

• Dyskryminacja przez założenie
• Dyskryminacja przez skojarzenie

Problem zdaniem RPO jest z tym taki: te pojęcia - póki co - nie funkcjonują w języku prawniczym ani powszechnym. W judykaturze i doktrynie (zarówno unijnej, jak polskiej) używa się pojęć:

• Dyskryminacja przez asumpcję (gdy ktoś zakłada, że masz daną cechę, np. orientację seksualną).
• Dyskryminacja przez asocjację (gdy jesteś dyskryminowany z powodu związku z osobą mającą chronioną cechę, np. niepełnosprawne dziecko).

Dyskryminacja wielokrotna: projekt myli częstotliwość z liczbą cech

Projekt definiuje dyskryminację wielokrotną jako:

• Naruszenia powtarzalne z tej samej przyczyny LUB
• Naruszenia powtarzalne z wielu przyczyn LUB
• Naruszenie jednokrotne z wielu przyczyn jednocześnie.

Jaki problem dostrzegł RPO? W prawie UE dyskryminacja wielokrotna to dyskryminacja ze względu na więcej niż jedną cechę chronioną (np. płeć + wiek, rasa + niepełnosprawność), a nie częstotliwość naruszeń.

Jakie skutki? Brak jasności, czy comiesięczna dyskryminacja w wynagrodzeniu to naruszenie jednokrotne czy wielokrotne. Definicja nie spełnia wymogu precyzji prawnej. Ponadto ponownie, pozostaje niespójna z już wypracowanymi i funkcjonującymi sposobami rozumienia zachowań dyskryminacyjnych.

Molestowanie seksualne: definicja obejmuje "odnoszenie się do płci". A co z resztą rodzajów molestowania?

Obecna (i projektowana) definicja molestowania seksualnego w Kodeksie pracy obejmuje:

• Zachowania o charakterze seksualnym,
• Zachowania odnoszące się do płci,

Jaki jest problem? Dyrektywy UE rozróżniają:

• Molestowanie ( w domyśle: ze względu na płeć) – niepożądane zachowania związane z płcią;
• Molestowanie seksualne – niepożądane zachowania o charakterze seksualnym.

Można pomyśleć, że to tylko drobna albo żadna różnica. Ale to jednak nie tak wygląda. Co to zmieni, gdyby posłuchano RPO?

• Molestowanie seksualne nie będzie ograniczone do dyskryminacji ze względu na płeć.
• Ochrona rozszerzy się na inne cechy (np. orientacja seksualna) – osoby LGBT będą lepiej chronione.

4806 zł za dyskryminację, 28 836 zł za mobbing – dlaczego w ogóle jakaś różnica? I dlaczego aż taka?

Projekt przewiduje ponadto konkrety finansowe, do których RPO także zgłasza poważne zastrzeżenia:

• Dyskryminacja: zadośćuczynienie nie niższe niż minimalne wynagrodzenie (4806 zł w 2026).
• Mobbing: zadośćuczynienie nie niższe niż sześciokrotność minimalnego wynagrodzenia (28836 zł).

Stanowisko RPO:

Różnica w kwotach sugeruje, że mobbing jest traktowany jako poważniejszy problem niż dyskryminacja. Tymczasem oba naruszenia powinny być sankcjonowane podobnie. Dodatkowy problem jest taki: w mediach i debacie publicznej dominuje temat mobbingu, a dyskryminacja schodzi na dalszy plan – mimo że odsetek uwzględnionych pozwów o dyskryminację (5,8% w 2024, 8,4% w 2025) jest nadal niższy niż przy mobbingu. To pokazuje, że ludzie wnoszą pozwy o dyskryminację i przegrywają sprawy, bo temat nie jest wystarczając wytłumaczony społecznie.

Brak spójności z ustawą o równym traktowaniu - kolejny gwóźdź do nowelizacji wbijany przez RPO

Projekt nowelizuje tylko Kodeks pracy, nie wprowadza zmian w ustawie o równym traktowaniu (która chroni przed dyskryminacją w zatrudnieniu niepracowniczym i innych obszarach). Efekt to pogłębienie rozdźwięku między dwoma aktami – inna ochrona dla pracowników, inna dla zleceniobiorców. RPO postuluje pilną nowelizację ustawy o równym traktowaniu, aby zapewnić spójność prawa antydyskryminacyjnego.

W skrócie - o co chodzi z krytyką zmian antydyskryminacyjnych przez RPO w nowelizacji kodeksu pracy?

RPO skrytykował projekt nowelizacji Kodeksu pracy w zakresie ochrony przed dyskryminacją. Główne zastrzeżenia dotyczą spójności aktu, a nie samej idei: błędne nazwy nowych form dyskryminacji ("przez założenie/skojarzenie" zamiast "przez asumpcję/asocjację"), definicja dyskryminacji wielokrotnej skupia się na częstotliwości zamiast liczby cech, molestowanie seksualne obejmuje "odnoszenie się do płci" (powinno tylko zachowania seksualne), minimalne zadośćuczynienie za dyskryminację (4806 zł) jest 6 razy niższe niż za mobbing (28 836 zł) – co sugeruje nierówne traktowanie obu zjawisk. RPO postuluje też nowelizację ustawy o równym traktowaniu dla spójności prawa.

Pytania i odpowiedzi o mobbing i dyskryminację po nowemu w kodeksie pracy (FAQ)

Kiedy wejdą w życie zmiany w Kodeksie pracy?

Projekt jest w Komisji Nadzwyczajnej ds. zmian w kodyfikacjach. Brak daty wejścia w życie, ale można się spodziewać jeszcze 2026 roku.

Czy zadośćuczynienie 4806 zł za dyskryminację to kwota ostateczna?

To minimum. Sąd może zasądzić więcej, w zależności od rozmiaru krzywdy.

Dlaczego mobbing ma 6 razy wyższe zadośćuczynienie niż dyskryminacja?

Projekt nie wyjaśnia. RPO krytykuje to jako sygnał, że mobbing jest traktowany poważniej przez ustawodawcę niż dyskryminacja – mimo równej szkodliwości.

Co to jest dyskryminacja przez asumpcję?

Gdy jesteś dyskryminowany, bo pracodawca zakłada, że masz daną cechę (niekoniecznie słusznie).

Co to jest dyskryminacja przez asocjację?

Gdy jesteś dyskryminowany z powodu związku z osobą mającą chronioną cechę (np. masz niepełnosprawne dziecko, więc pracodawca Cię nie zatrudnia).

Źródło: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich