Kategorie

Ograniczenia związane z dyżurowaniem

Ewa Martyna
Dyżur powinien być uzasadniony szczególnymi potrzebami pracodawcy i nie może stanowić stałego elementu pracy pracownika.

Rozmowa z Agnieszką Fedor, adwokatem, doradcą w kancelarii WKB Wierciński, Kwieciński, Baehr.

Jak często i na jak długo można zlecić pracownikowi pełnienie dyżurów?

- Kodeks pracy stanowi, że pełnienie dyżuru nie może naruszać prawa pracownika do 11-godzinnego dobowego oraz 35-godzinnego tygodniowego nieprzerwanego odpoczynku.

Oznacza to, że nawet dyżur pełniony w domu, podczas którego praca nie jest świadczona, musi zakończyć się na co najmniej 11 godzin przed ponownym rozpoczęciem pracy. Dyżur domowy nie jest traktowany jako czas odpoczynku, nawet jeśli pracownik ma w tym czasie faktyczną możliwość odpoczywania. Poza tym brak jest innych regulacji ograniczających możliwość zlecania dyżuru pracownikom. Należy jednak pamiętać, że jeśli pracownik w danym roku przepracował już maksymalną liczbę nadgodzin, to zlecanie dyżuru takiemu pracownikowi nie będzie możliwe, jeśli praca wykonywana w czasie dyżuru stanowiłaby nadgodziny w wyniku przekroczenia dobowej lub tygodniowej normy czasu pracy.

Dodatkowo zlecanie dyżurów nie powinno następować zbyt często, np. codziennie, bo choć nie wynika to wprost z Kodeksu pracy, przyjmuje się, że dyżur powinien być uzasadniony szczególnymi potrzebami pracodawcy i nie powinien stanowić stałego elementu pracy pracownika.

Czy pracownik może odmówić pełnienia dyżuru? Jakie sankcje grożą mu w razie odmowy?

- Pracownik w razie potrzeby i na polecenie pracodawcy obowiązany jest pełnić dyżur. Powinność ta wynika z obowiązku pracownika o dbałość o dobro zakładu pracy. Kodeks nie określa wprost przesłanek, które uzasadniają takie polecenie oraz nie wymienia sytuacji, w których pracownikowi wolno odmówić pełnienia dyżuru. Pracownikowi nie przysługuje prawo do poddawania swobodnej ocenie decyzji pracodawcy ze względu na jej racjonalność i konieczność. Nie oznacza to jednak, że odmowa pełnienia dyżuru nie będzie w pewnych sytuacjach uzasadniona. Z pewnością polecenie dyżuru musi być zgodne z zasadami współżycia społecznego i z gospodarczym przeznaczeniem tego prawa. W wyjątkowych sytuacjach takie polecenie może być sprzeczne z powyższymi zasadami, a pracownik odmawiający jego spełnienia nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji wynikających z odmowy. Będzie tak np. wtedy, gdy pracodawca zleci pełnienie dyżuru pracownikowi, który w danym czasie miał ważną uroczystość rodzinną, mimo że był o tej okoliczności wcześniej poinformowany, a dyżur mógł być zlecony innemu pracownikowi. Ponadto zlecanie dyżuru nie może naruszać obowiązku pracodawcy polegającego na ułatwianiu pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Dlatego też polecenie dyżuru w czasie, w którym pracownik miał wziąć udział w ważnych zajęciach lub egzaminach na studiach, może być uznane za bezprawne. Należy również pamiętać, że zbyt częste zlecanie dyżurów tylko jednemu z pracowników może zostać uznane za przejaw mobbingu. Pracodawcy, którzy w związku z taką uzasadnioną odmową stosują wobec pracownika jedną z kar porządkowych albo rozwiązują z pracownikami umowy o pracę za wypowiedzeniem czy też bez wypowiedzenia, powinni liczyć się z konsekwencjami, jeśli pracownicy odwołają się do sądu pracy.

Czy są jakieś kategorie pracowników, którym nie wolno polecać pełnienia dyżuru?

- Praca wykonywana w czasie dyżuru pracownika wliczana jest do jego czasu pracy. Jeśli więc praca podczas dyżuru miałaby stanowić pracę w godzinach nadliczbowych lub pracę w porze nocnej, to takie polecenie będzie bezprawne w stosunku do tych pracowników, którym zgodnie z przepisami Kodeksu pracy nie wolno zlecać pracy w nadgodzinach i porze nocnej. Są to pracownice w ciąży, pracownicy opiekujący się dzieckiem do 4. roku życia, chyba że wyrażą na to zgodę, oraz pracownicy młodociani.

Na czym polega tzw. dyżur pod telefonem? Co pracownik może robić w tym czasie, a czego mu nie wolno?

- Dyżur pod telefonem to potoczna nazwa dyżuru domowego, podczas którego pracownik musi pozostawać w dyspozycji pracodawcy, nie będąc jednocześnie zobowiązanym do przebywania w zakładzie pracy. Jego specyfika polega na tym, że w odróżnieniu od dyżuru w zakładzie pracy pracownikowi za czas jego pełnienia - jeśli nie świadczył podczas niego pracy - nie przysługuje czas wolny od pracy w wymiarze odpowiadającym długości dyżuru, a w razie braku możliwości udzielenia czasu wolnego - wynagrodzenie określone w art. 1515 § 3 Kodeksu pracy. Pomimo braku odpłatności na pracowniku ciążą, tym czasie określone powinności - przede wszystkim musi pozostawać w gotowości do pracy, tzn. być w stanie w rozsądnym czasie od wezwania pracodawcy stawić się w miejscu pracy w celu jej świadczenia. Katalog czynności, których pracownik nie może dokonywać w czasie dyżuru domowego, zależy od konkretnych okoliczności, tj. specyfiki wykonywanej pracy oraz od tego, jak dana czynność wpływa na zdolność do jej wykonywania oraz czas potrzebny do jej rozpoczęcia. Nie ma wątpliwości, że spożywanie alkoholu w czasie dyżuru domowego jest niedopuszczalne, ale na przykład wizyta na przyjęciu, na którym pracownik nie spożywa alkoholu, może być dopuszczalna, jeśli nie odbywa się ono zbyt daleko od zakładu pracy. Ucięcie sobie krótkiej drzemki także w większości przypadków jest dozwolone, jeżeli pracownik odpowie na telefon.

Czy można zwolnić pracownika, który podczas dyżuru w domu świadczył pracę na rzecz innej firmy?

- Sam fakt świadczenia pracy na rzecz innego pracodawcy w czasie dyżuru domowego nie stanowi zazwyczaj uzasadnionej podstawy do rozwiązania umowy o pracę, chyba że pracownik naruszał w ten sposób zakaz konkurencji. Jeśli pracownik, świadcząc taką pracę, pozostaje w pełni dyspozycyjny i jest w stanie na wezwanie pracodawcy zlecającego dyżur przystąpić niezwłocznie do wykonywania pracy na jego rzecz, to nie można mu zarzucić wadliwego wykonywania jego obowiązków pracowniczych. Dopiero, jeśli stwierdzi się, że wykonywanie dodatkowej pracy w czasie pełnienia dyżuru uniemożliwia podjęcie pracy lub chociażby obniża gotowość pracownika, np. zwiększa czas konieczny do jej przystąpienia lub obniża jego zdolności psychofizyczne do podjęcia pracy u pracodawcy zlecającego dyżur, można wobec takiego pracownika zastosować adekwatne sankcje.

Według jakich zasad należy rozliczyć dyżur, w czasie którego pracownik wykonywał pracę?

- Co do zasady czas dyżuru nie jest czasem pracy. Jednak, jeżeli pracownik w czasie dyżuru świadczył pracę, to ten czas świadczenia pracy jest traktowany jak czas pracy ze wszystkimi tego konsekwencjami. Przede wszystkim za taką pracę przysługuje pracownikowi pełne wynagrodzenie, a nie tylko czas wolny od pracy bądź wynagrodzenie za czas dyżuru w wysokości określonej w Kodeksie pracy, tj. wynagrodzenie wynikające z osobistego zaszeregowania pracownika, a jeżeli taki składnik wynagrodzenia nie został wyodrębniony przy określaniu warunków wynagradzania - 60% wynagrodzenia. Jeśli praca w czasie dyżuru przekracza jednocześnie normy czasu pracy pracownika, to należy mu się za ten czas dodatek za pracę w godzinach nadliczbowych. Poza tym zakwalifikowanie pracy w czasie dyżuru jako czas pracy ma wpływ na określenie dopuszczalności zlecania pełnienia dyżurów.

Dziękuję za rozmowę.

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Umowy o pracę – zawieranie i rozwiązywanie
Umowy o pracę – zawieranie i rozwiązywanie
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Potrącenie zaległości ZUS z emerytury od 2022 r.

    Potrącenie zaległości składkowych z emerytury, renty i zasiłku będzie możliwe od 2022 r. ZUS odliczy składkę zdrowotną, podatek i należności składkowe nieopłacone w terminie. Do jakiej wysokości?

    Niemcy: niezaszczepieni bez rekompensaty za czas kwarantanny

    Niezaszczepieni nie otrzymają rekompensaty za czas kwarantanny. Nowe przepisy w Niemczech zaczną obowiązywać od 1 listopada 2021 r.

    Praca zdalna a work-life balance

    Praca zdalna a work-life balance - za dużo work i za mało life? Z badania "Candidate Pulse" wynika, ze praca zdalna zachwiała balansem między życiem prywatnym i zawodowym. Pracownicy odczuwają również więcej presji ze strony pracodawców.

    Pracodawca sprawdzi certyfikat covid [VIDEO]

    Pracodawca sprawdzi certyfikat covid? Najpewniej tak, ale na zasadzie dobrowolności. Co to oznacza? Na to i inne pytania odpowiada Stanisław Szwed, wiceminister pracy, polityki społecznej i rodziny.

    Obniżenie wieku emerytalnego jako fatalna decyzja [VIDEO]

    Obniżenie wieku emerytalnego było fatalną decyzją. Ekonomiści negatywnie oceniają niższy i zróżnicowany dla kobiet i mężczyzn wiek emerytalny w Polsce.

    Co pandemia uświadomiła menadżerom? [VIDEO]

    Pandemia a zarządzanie - co kryzys wywołany pandemią uświadomił menadżerom? Okazało się, że kapitał ludzki jest niezwykle ważny. Duże znaczenie ma także zdolność do szybkich zmian.

    Kodeks pracy art. 30

    Kodeks pracy w art. 30 wylicza sposoby rozwiązania umowy o pracę: porozumienie stron, wypowiedzenie, dyscyplinarka i upływ czasu.

    Kontroferta dla pracownika - co to jest?

    Kontroferta dla pracownika - co to jest i w jakim celu się ją stosuje? Czy warto przyjąć kontrofertę?

    Jesienna rekrutacja w logistyce - jak zachęcić do pracy w firmie?

    Startuje jesienna rekrutacja w logistyce. Jakich pracowników brakuje? Jak zachęcić do pracy w danej firmie? Co przyciąga pracowników?

    Kontrole PIP na małych budowach 2021 - wyniki

    Kontrole PIP na małych budowach zostały wzmożone w 2021 r. Z danych statystycznych wynika, że to właśnie na małych budowach jest najwięcej wypadków przy pracy. Jakie są wyniki kontroli PIP?

    Praca sezonowa - prawa cudzoziemców przez cały rok

    Praca sezonowa - prawa cudzoziemców nie są sezonowe. Przypomina o tym PIP w kampanii "Prawa przez cały rok". Jak zatrudnić cudzoziemca na podstawie zezwolenia na pracę sezonową? Czym jest umowa o pomocy przy zbiorach?

    Europejskie Porozumienie dotyczące aktywnego starzenia się

    Europejskie Porozumienie podpisane w 2017 r. dotyczy aktywnego starzenia się i podejścia międzypokoleniowego w pracy. Realizując je, w Polsce powstało "Porozumienie strony pracowników oraz strony pracodawców RDS na rzecz aktywnego starzenia". Wypracowano w nim szereg rozwiązań na rzecz aktywnego starzenia się.

    Kiedy zmiana czasu na zimowy w 2021?

    Kiedy jest zmiana czasu na zimowy w 2021 r.? Czy ostatni raz przestawiamy zegarki jesienią? Jak zmiana czasu wpływa na czas pracy w nocy?

    Wypłata wynagrodzenia za pracę w sobotę, niedzielę

    Wypłata wynagrodzenia za pracę to podstawowy obowiązek pracodawcy. Co w przypadku, gdy dzień wypłaty wynagrodzenia wypada w sobotę lub niedzielę?

    Jak niemieccy pracodawcy przygotowują się na 4 falę covid?

    4 fala covid przewidywana jest na jesień 2021 r. Statystyki wskazują na tendencję wzrostową zakażeń. Jak niemieccy pracodawcy przygotowują się na ten trudny czas?

    Weryfikacja szczepień pracowników - projekt

    Weryfikacja szczepień pracowników - trwają prace nad projektem nowych przepisów. Czy pracodawcy będą mogli sprawdzić fakt zaszczepienia się przeciw COVID-19 przez pracowników?

    Umowa o dzieło - ZUS, zgłoszenie

    Umowa o dzieło - zgłoszenie do ZUS jest obowiązkowe od 2021 r. Jaki jest termin na zgłoszenie? Kto musi zgłosić umowę do ZUS?

    Zmiany w ubezpieczeniach społecznych od 18 września 2021 r.

    Najnowsze zmiany w ubezpieczeniach społecznych weszły w życie 18 września 2021 r. Sprawdź, co się zmieni.

    Wypalenie zawodowe podstawą zwolnienia lekarskiego od 2022 r.

    Wypalenie zawodowe od 2022 r. będzie podstawą do otrzymania zwolnienia lekarskiego (l4). Czym jest wypalenie? Jakie są objawy? Jak przeciwdziałać?

    Przeniesienie urlopu na kolejną umowę - wzór porozumienia

    Przeniesienie urlopu wypoczynkowego na kolejną umowę o pracę może nastąpić na mocy porozumienia stron. Jak je prawidłowo sporządzić? Oto wzór porozumienia.

    Ostatnie dni na wniosek o zwolnienie z ZUS!

    Wniosek o zwolnienie z ZUS - sklepiki szkolne i piloci muzealnych wycieczek mają ostatnie dni na ubieganie się o zwolnienie z obowiązku opłacania składek ZUS.

    Podwyższona kwota wolna od potrąceń - covid

    Podwyższona kwota wolna od potrąceń została przewidziana w tarczy na czas pandemii COVID-19. Kogo dotyczy? Ile wynosi?

    Usprawiedliwienie nieobecności w pracy - szczepienie

    Usprawiedliwienie nieobecności w pracy z powodu szczepienia - kiedy jest możliwe? Czy szczepienie dziecka uzasadnia zwolnienie od pracy?

    Kobiety najwięcej ucierpiały na pandemii

    Kobiety najwięcej straciły w czasie pandemii. To one częściej były zwalniane. Spadł na nie ciężar opieki nad dziećmi i pracy jednocześnie. Jak wpłynęło to na ich zdrowie?

    Płace rosną, bo firmy walczą o pracowników

    Płace rosną wszędzie. Wszystkie kody PKD odnotowały w sierpniu 2021 r. podwyżki wynagrodzeń. Firmy walczą w ten sposób o pracowników.