Rynek pracy branży IT. Nie przyznajemy się do uzależnienia od smartfonu, ale dostrzegamy je u znajomych. Jak oceniamy swoją cyfrową równowagę?

• Brak równowagi – prywatnie i w pracy
• Cyfrowa równowaga – szczególne wyzwanie IT
• Cyfrowe uzależnienie – stały element otoczenia
• Sami o sobie. W jaki sposób nadużywamy technologii?
• Metody na cyfrowy detoks

Najważniejsze wyniki badania „Cyfrowy ślad technologii” przeprowadzonego przez ARC Rynek i Opinia na zlecenie the:protocol:

• 20% badanych specjalistów IT opisuje swoje problemy z zachowaniem umiaru jako „częste” lub „bardzo częste”.
• 50% kobiet wskazuje na posiadanie w najbliższym otoczeniu osoby nadużywającej mediów społecznościowych.
• 51% respondentów z Generacji Z (18–24 lata) identyfikuje wśród znajomych osoby uzależnione od gier online.
• 33% badanych osób uznaje, że za często używa social mediów i smartfonów.
• 40% pracowników IT do najczęściej wymienianych sposobów osiągania cyfrowej równowagi zalicza (mniej więcej po równo): życie rodzinne, spotkania z przyjaciółmi, uprawianie sportu, czytanie książek lub prasy, a także uprawianie hobby. 
• 57% osób spoza świata technologii spędza czas wolny z rodziną i na „analogowym” czytaniu (44%), ale nieco mniej chętnie uprawiają sport (31%) czy hobby (26%).

Według szacunków CISCO średnia liczba urządzeń podłączonych do sieci wzrosła z 2,4 w 2018 roku do 3,6 w 2023 roku (na osobę). Co ciekawe, coraz częściej styczność z urządzeniami cyfrowymi mają najmłodsze osoby – są one reprezentantami tzw. iGen, a nawet Generacji Smartfona, czyli osób dorastających z urządzeniami niemal od kołyski. W raporcie Pew Research Center około 44% badanych rodziców dzieci poniżej 11 roku życia twierdzi, że ich dziecko regularnie korzysta ze smartfonu, komputera, tabletu lub konsoli do gier.

Brak równowagi – prywatnie i w pracy

Cyfrowa równowaga jest definiowana w badaniu theprotocol.it jako „umiejętność i częstotliwość korzystania z technologii w sposób, który ogranicza jej negatywny wpływ na nasze zdrowie psychiczne i fizyczne, a także relacje międzyludzkie”. I choć o cyfrowym dobrostanie mówi się w Polsce coraz częściej, to kwestie problemów z utrzymaniem technologicznej równowagi są zbyt często sprowadzane głównie do najmłodszych pokoleń.

Tymczasem ponad dwie trzecie badanych ocenia, że rozwiązania cyfrowe mają coraz większy wpływ na zdrowie psychiczne dorosłych Polek i Polaków. Co więcej, tylko nieco ponad połowa respondentów uważa, że wystarczająco dbają o odpowiedni umiar i równowagę w korzystaniu z technologii w życiu prywatnym. Nieco lepsze, ale wciąż alarmujące, są opinie o digital wellbeingu w pracy. O swojej odpowiedniej dbałości o cyforwy dobrostan podczas wykonywania obowiązków jest przekonanych 55% pytanych osób. Zagrożenia związane z utratą równowagi cyfrowej dotyczą nas więc zarówno w czasie prywatnym, jak i przy wykonywaniu obowiązków służbowych.

Cyfrowa równowaga – szczególne wyzwanie IT

Jak pokazuje raport „Cyfrowy ślad ekologii”, wyzwania związane z wpływem technologii na dobrostan dotyczą szczególnie specjalistek i specjalistów IT. Problemy z zachowaniem umiaru jako „częste” lub „bardzo częste” opisuje 20% badanych. W innych zawodach to 18%. Utrzymanie cyfrowej równowagi jako kłopot występujący „czasem” ocenia odpowiednio 64% i 56% respondentów. Trudno ocenić, jak bardzo surowi są dla siebie ludzie pracujący w branży, ponieważ towarzyszy im niewątpliwie wysoka świadomość w tym obszarze. Z drugiej strony nie wiemy, na ile praca etatowa przed komputerem, a następnie spędzanie czasu wolnego przed ekranem, nie wypacza w jakimś stopniu oceny w gronie tak bardzo zanurzonym w świat cyfrowy, jak osoby pracujące z technologiami. Aż 49% badanych z tej grupy przyznaje, że w czasie wolnym większość czasu relaksuje się, wykorzystując komputer czy smartfon. Jednocześnie identyczny odsetek deklaruje, że stara się ograniczać wykorzystanie urządzeń w czasie prywatnym. Ot, paradoks.

To właśnie ta rozbieżność – między innymi – pokazuje, że praca w IT może narażać na dodatkowe zagrożenia w digital wellbeingu. Jest istotnym sygnałem zarówno dla pracowników, jak i pracodawców, ponieważ przeciążenie technologiami może negatywnie wpływać m.in. na zadowolenie z pracy i stan psychiczny. Świadomość problemu zdaje się wykazywać z resztą znacząca grupa osób pracujących w IT. 

Cyfrowe uzależnienie – stały element otoczenia

Pierwszym sygnałem jest obserwowane uzależnienie znajomych od technologii. W badaniu widać, że ta sytuacja staje się stałym elementem otoczenia większości badanych Polaków. Zaledwie co czwarta badana osoba spoza branży IT oraz co piąta specjalistka czy specjalista od technologii, nie zna nikogo uzależnionego od tych rozwiązań. Respondenci zdecydowanie najczęściej dopatrują się u znajomych uzależnienia od smartfonów oraz mediów społecznościowych – w obu grupach jest to blisko co druga osoba. W znacznym stopniu wskazywane były także gry online, nieco rzadziej – aplikacje mobilne, portale informacyjne i komunikatory. 

Warto zauważyć ciekawe różnice wśród grup. Badane przez the:protocol kobiety częściej od mężczyzn wskazywały na posiadanie w najbliższym otoczeniu osoby nadużywającej mediów społecznościowych (50%). Natomiast respondenci z Generacji Z (18–24 lata) wyraźnie najczęściej ze wszystkich grup identyfikują wśród znajomych osoby uzależnione od gier online (51%), aplikacji mobilnych (33%), wiadomości i portali online. 

Sami o sobie. W jaki sposób nadużywamy technologii?

O ile badani często doszukują się uzależnienia od technologii wśród znajomych, o tyle rzadziej są skłonni dostrzegać je u… siebie samych. Choć odsetki respondentów są w tym przypadku mniejsze, wciąż jednak w wielu dziedzinach jako nadużywających technologii określa siebie od jednej piątej do nawet jednej trzeciej pytanych.

Badane osoby uznają za urządzenia i rozwiązania cyfrowe, których używają za często: social media i smartfony (po 33% badanych) oraz aplikacje mobilne (30%). Na kolejnych miejscach znalazły się laptopy (24%) i komunikatory (20%). Tylko mniej niż co czwarta badana osoba uważa, że nie grozi jej przedawkowanie żadnego urządzenia czy rozwiązania. 

Także w tym aspekcie grupa IT wyróżnia się pod paroma względami. O ile odsetek nadużywających w przypadku social mediów jest identyczny, jak dla ogółu, a od smartfonów czują się rzadziej uzależnieni niż reszty badanych, o tyle w przypadku wszystkich innych urządzeń i rozwiązań cyfrowych odsetek nadużywających jest w tej grupie wyższy.

Metody na cyfrowy detoks

Narzekania na nadmiar cyfrowych rozwiązań i ich zbyt dużą rolę w codziennym życiu to często jednak tylko deklaracja. Nie da się ukryć, że wzrost wykorzystania technologii w codziennym życiu to część naturalnych procesów związanych ze zmianami cyfrowymi. Z taką opinią zgadza się 63% respondentów. Co interesujące, najczęściej tego typu opinię wyrażały najstarsze przebadane osoby, czyli grupa wiekowa 45–65 (67%). Najrzadziej zaś reprezentanci Generacji Y, czyli między 25 i 34 rokiem życia (60%).

Skoro technologie stały się integralną częścią naszego życia, to jakie działania podejmują badane Polki i Polacy, by zachować cyfrową równowagę i odpocząć od wszechobecnych ekranów? Pod tym względem można zauważyć ciekawe różnice między różnymi grupami zawodowymi.

Wśród pracowników IT do najczęściej wymienianych sposobów osiągania cyfrowej równowagi należą: 

• życie rodzinne (41%), 
• spotkania z przyjaciółmi (37%), 
• uprawianie sportu (37%), 
• czytanie książek lub prasy (36%), a także 
• uprawianie hobby (35%). 

Wśród osób spoza świata technologii dużo bardziej popularne jest spędzanie czasu z rodziną (57%) i „analogowe” czytanie (44%), za to rzadziej od badanych w sektorze IT, deklarują oni uprawianie sportu (31%) czy hobby (26%). Warto zauważyć, że wśród przedstawicieli sektora IT wyraźnie częściej dostrzec można osoby, które dbają o cyfrową równowagę, inwestując czas w edukację i rozwój personalny (17%).

– Zachowanie cyfrowej równowagi jest wyzwaniem, o którym coraz częściej wspomina się w kontekście dbania o dobrobyt i zdrowie – zarówno psychiczne, jak i fizyczne. I jak widać po wynikach badania, mierzy się z tym aż 64% respondentek i respondentów. Żyjemy w czasach, w których wszystko zmienia się tak dynamicznie, jak nigdy dotychczas. Mamy instant dostęp do morza informacji, jedna myśl zastępowana jest w mig kolejną, a nowinki technologiczne wpływają na jakość naszego życia. Jednak ta masa impulsów i informacji, płynąca z cyfrowego świata, często przekłada się na uczucie przytłoczenia, przebodźcowania i FOMO (ang. fear of missing out). Co ciekawe, bywa tak, że większą stratę widzimy w tym, co omija nas w sieci, niż w byciu nieobecnym poza nią. Zamiast być tu i teraz, doceniać to, co dzieje się tuż obok, uciekamy do wirtualnych światów, do czyichś sztucznie wyidealizowanych żyć i karmimy się informacjami, które mają wywoływać w nas trudne emocje, jak strach czy złość. W konsekwencji osłabiamy relacje z bliskimi, nie jesteśmy zadowoleni z naszego życia, porównujemy się do innych, zagłuszamy siebie i żyjemy z nieustannym poczuciem lęku. Dlatego kluczem do znalezienia równowagi pomiędzy tymi dwoma światami (które przecież tak trudno od siebie oddzielić) jest po pierwsze zauważenie, jaki wpływ świat cyfrowy ma na nasze życie poza nim, a po drugie wyeliminowanie tego, co nam nie służy. Warto być świadomym, że spędzając czas w darmowych social mediach, na przeglądaniu informacji czy w aplikacjach mobilnych, płacimy za to naszą uwagą i czasem – wyjaśnia Joanna Toboła-Pieńczak, współzałożycielka i autorka na SlowTalks.pl. 

***