Nowe terminy na zmianę ostatecznej decyzji ZUS

28 lutego 2012 r. Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok (K 5/11, DzU z 2012 r. poz. 251) w sprawie uznania przepisów ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (DzU z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm.) za niekonstytucyjne. W wydanym orzeczeniu sędziowie uznali, że art. 114 ust. 1a ustawy jest niezgodny z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą z art. 2 oraz z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP.

Zaskarżony przepis był stosowany w sytuacjach, w których po uprawomocnieniu się decyzji ZUS okazywało się, że przedłożone organowi dowody nie dawały podstaw do ustalenia prawa do emerytury lub renty albo ich wysokości. W takich przypadkach wznawiano postępowania przed organem rentowym i wzruszano prawomocne decyzje przyznające prawo do emerytury bądź renty (art. 114 ust. 1 ustawy).

Omawiana zasada przewidywała bowiem, że prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej albo z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub zostaną ujawnione okoliczności istniejące przed wydaniem takiej decyzji, mające wpływ na samo prawo do świadczeń bądź na ich wysokość.

Przepis zawarty w art. art. 114 ust. 1a pozwalający na stosowanie zakwestionowanej zasady przestał obowiązywać 8 marca 2012 r.

W konsekwencji decyzje wydane na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z FUS mogą być obecnie wzruszane jedynie wtedy, gdy w sprawie świadczeń przedłożone zostaną nowe dowody lub dojdzie do ujawnienia nowych okoliczności istniejących już przed wydaniem decyzji, a jednocześnie mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość (art. art. 114 ust. 1 oraz art. 114 ust. 2 ustawy).

W związku z wyrokiem Trybunału został opracowany projekt ustawy nowelizującej przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw w tym ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (druk senacki 192).

Projekt ma na celu uregulowanie problematyki wzruszalności ostatecznych decyzji ZUS. W szczególności zawiera przepisy dotyczące procedury pozwalającej na wznowienie postępowania. Projektodawcy proponują, aby wspomniane wyżej zagadnienia były regulowane przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.

Dlatego w myśl projektu do wznowienia postępowania w sprawach rozstrzygniętych decyzjami ZUS będzie mogło dojść w sytuacji, gdy dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okażą się fałszywe (art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a.), dana decyzja wydana została w wyniku przestępstwa (art. 145 § 1 pkt 2 k.p.a.) albo gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.).

W nowym stanie prawnym zastosowanie będą miały terminy ograniczające dopuszczalność wzruszania decyzji ostatecznych, o których mowa w art. 146 § 1 k.p.a. W odniesieniu do dwóch pierwszych z wyżej wskazanych podstaw (fałszerstwo, przestępstwo) wznowienia będzie to termin 10-letni, natomiast w przypadku wszystkich pozostałych, w tym podstawy w postaci nowych faktów lub dowodów – termin 5 lat.