Kategorie

Zwrot nienależnie pobranych świadczeń ZUS - nowy okres przedawnienia

Mariusz Pigulski
Zwrot nienależnie pobranych świadczeń ZUS - nowy okres przedawnienia/Fot. Fotolia
Zwrot nienależnie pobranych świadczeń ZUS - nowy okres przedawnienia/Fot. Fotolia
Fotolia
Na skutek zmiany przepisów, ZUS zobowiązany jest do wydawania decyzji nakazującej zwrócenie kwot niesłusznie otrzymanych należności nie później niż w terminie 5 lat od ostatniego dnia okresu, za który należność została pobrana.

W aktualnym stanie prawnym brak jest terminu, który ograniczałby ZUS w kwestii wydania decyzji zobowiązującej ubezpieczonego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń (np. zasiłków z ubezpieczenia społecznego). Na skutek zmiany przepisów ZUS będzie zobowiązany do wydawania decyzji nakazującej zwrócenie kwot niesłusznie otrzymanych należności nie później niż w terminie 5 lat od ostatniego dnia okresu, za który należność została pobrana. Nowe przepisy już obowiązują.

Reklama

Osoba, która otrzymała nienależne świadczenie, jest zobowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (art. 84 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych; dalej: ustawa systemowa). Należy jednak pamiętać, że ZUS w określonych przypadkach nie może żądać zwrócenia niesłusznie wypłaconych świadczeń za okresy dłuższe niż:

● ostatnie 12 miesięcy – jeżeli osoba pobierająca świadczenie zawiadomiła organ je wypłacający o zajściu okoliczności powodujących ustanie do niego prawa albo wstrzymanie jego wypłaty, a mimo to świadczenie było w dalszym ciągu wypłacane,
● 3 lata – w pozostałych przypadkach.

Polecamy produkt: Kodeks pracy 2017 Praktyczny komentarz z przykładami

Przepisy dotyczące okresu przedawnienia nienależnych świadczeń przed zmianą

Reklama

Obecnie nie funkcjonuje żaden przepis przewidujący okres, po upływie którego ZUS nie mógłby zgłaszać roszczenia o zwrot na jego rzecz bezzasadnie pobranego świadczenia. Co prawda z art. 84 ust. 7 ustawy systemowej wynika, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń przedawniają się po upływie 10 lat, jednakże bieg tego terminu rozpoczyna się dopiero od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te należności. W konsekwencji ZUS-u nie ogranicza żaden termin do wydania decyzji obligującej do zwrotu niesłusznie otrzymanych świadczeń.

Tę lukę w przepisach za niekonstytucyjną uznał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 5 lipca 2016 r., (sygn. akt P 131/ 15). Stwierdzono w nim, że w zakresie, w jakim art. 84 ust. 3 ustawy systemowej dopuszcza wydanie decyzji ustanawiającej nakaz zwrócenia nienależnie pobranego świadczenia, bez względu na upływ czasu od daty jego wypłaty, jest niezgodny z:

art. 2 Konstytucji, stanowiącym, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej,
● art. 32 ust. 1 Konstytucji, który stwierdza, że wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.

TK stanął na stanowisku, że celowe jest wprowadzenie czasowego ograniczenia możliwości żądania przez ZUS zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. ZUS jest bowiem dysponentem publicznych środków zgromadzonych w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz posiada konieczne instrumenty prawne, które pozwalają mu weryfikować m.in., kto powinien być uprawniony do konkretnych świadczeń społecznych. Tymczasem regulacje ustawy systemowej w aktualnym brzmieniu, usprawiedliwiają, a nawet sprzyjają opieszałości organu rentowego.

Warto też wskazać, że za nienależnie pobrane świadczenia uważa się te, które:

● wypłacono mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie do nich prawa albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba je otrzymująca była pouczona o braku uprawnienia do ich poboru,
● zostały przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu je wypłacającego.

Chodzi tu przykładowo o świadczenie rehabilitacyjne, zasiłki chorobowe, wypadkowe, macierzyńskie czy opiekuńcze.

Zmiana przepisów dotyczących okresu przedawnienia nienależnych świadczeń

W uzasadnieniu do nowelizacji ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych możemy przeczytać, że oczekiwanym efektem wejścia jej w życie ma być:

● ochrona pewności i stabilności porządku prawnego oraz
● wykluczenie roszczeń organu rentowego, które wobec upływu znacznego okresu od daty ich powstania, w chwili spełnienia byłyby oderwane od faktycznej sytuacji ubezpieczonego.

Istotę przewidzianych przez ustawodawcę zmian przedstawia poniższa tabela.

Obecny stan prawny

Stan prawny po zmianie

Przepisy ustanawiają jedynie okres, za który ZUS jest uprawniony do występowania o uzyskanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń od osoby, która to świadczenie otrzymała, tj. maksymalnie trzy lata wstecz od ostatniej wypłaty (pobrania) świadczenia. Ustawa systemowa nie zawiera natomiast regulacji ustanawiających okres, po upływie którego organ rentowy byłby pozbawiony możliwości ubiegania się o zwrot mu nienależnie pobranej należności z ubezpieczenia społecznego.

Wprawdzie niesłusznie wypłacone świadczenia ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, ale termin ten zaczyna się liczyć dopiero od dnia uprawomocnienia się decyzji ustalającej te świadczenia.

Po nowelizacji przepisów, decyzja zobowiązująca do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych nie będzie mogła być wydana później niż w terminie 5 lat od ostatniego dnia okresu, za który pobrano świadczenie, które w danych okolicznościach nie przysługiwało.

Znowelizowane przepisy obejmą zarówno świadczenia „krótko”, jak i „długoterminowe”, przysługujące m.in. na podstawie:

● ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa,
● ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych,
● ustawy z 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej,
ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych.

Okres przejściowy

Zgodnie z przepisem przejściowym, od momentu rozpoczęcia obowiązywania nowelizacji, ZUS nie wydaje decyzji ustalającej należności powstałe z racji niesłusznie przekazanych świadczeń, jeżeli od ostatniego dnia okresu, za który ubezpieczony pobrał takie świadczenie, upłynęło 5 lat. Nowe regulacje odnoszą się także do sytuacji, kiedy decyzja została już wydana, a świadczeniobiorca odwołał się do sądu. W takich przypadkach, znowelizowane przepisy będą miały zastosowanie do rozpoznawania odwołań od decyzji ustalających kwoty nienależnie pobranych świadczeń oraz kwot odsetek i kosztów upomnienia, wniesionych i nierozpatrzonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji ustawy systemowej.

Modyfikacje nie dla płatników składek

Omawiane zmiany nie obejmą płatników (np. pracodawców), którzy na skutek przekazania do ZUS nieprawdziwych danych (tj. niezgodnych ze stanem faktycznym) przyczynili się do wypłaty nienależnych świadczeń. Ma to swoje uzasadnienie w tym, że płatnik składek współdziałający z ubezpieczonym w celu uzyskania przez niego korzyści pod postacią nieprzysługujących mu świadczeń, nie powinien czuć się zwolniony z odpowiedzialności. W szczególności z tego powodu, że najczęściej forma takiego współdziałania sprowadza się do niezasadnego zgłoszenia do ubezpieczeń w ZUS lub podwyższenia podstawy wymiaru składki. W tego typu okolicznościach ZUS nie będzie ograniczony 5-letnim terminem na wydanie decyzji o odpowiedzialności płatnika składek.

Podstawa prawna:

● art. 84 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 963; ost. zm. Dz.U. z 2016 r. poz. 1810),

● art. 1–3 ustawy z 6 października 2016 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawa została podpisana przez prezydenta).

Poszerzaj swoją wiedzę, korzystając z naszego programu
INFORLEX Książki dla Firm
INFORLEX Książki dla Firm
Tylko teraz
598,00 zł
798,00
Przejdź do sklepu
Źródło: Serwis Prawno-Pracowniczy
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Praca w Niemczech bez znajomości języka

    Praca w Niemczech bez znajomości języka jest możliwa. Pracodawcy w dużych niemieckich miastach zatrudniają wykwalifikowanych pracowników z zagranicy.

    Elektroniczny wniosek urlopowy a przepisy prawne

    Elektroniczny wniosek urlopowy - czy jest zgodny z przepisami prawnymi? Czy wniosek o urlop musi być składany w formie papierowej? Co na to Kodeks pracy?

    Wyłączenie winy pracownika w naruszeniu obowiązków

    Wyłączenie winy pracownika. Zgodnie z wykładnią dominującą w nauce oraz orzecznictwie prawa pracy rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika, o którym mowa w art. 52 §1 pkt 1) kp jest zasadne, jeżeli pracownik naruszy swoje podstawowe obowiązki pracownicze i można mu przypisać winę „ciężką" w postaci winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa oraz gdy jednocześnie to naruszenie stanowi jednocześnie poważnie zagrożenie lub naruszenie interesów pracodawcy. Ponieważ Kodeks pracy nie zawiera przepisów precyzujących rozumienie winy pracownika, w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie jakie przesłanki i w jakich okolicznościach mogą wyłączyć winę pracowniczą, zwrócić należy się do nauki prawa pracy i orzecznictwa Sądu Najwyższego. Warto zatem przybliżyć niektóre z przesłanek mogących uzasadnić wyłączenie winy pracownika, co w rezultacie oznaczać może bezzasadność dyscyplinarnego rozwiązania umowy o pracę.

    Ile dni urlopu wypoczynkowego przy dwóch umowach o pracę?

    Ile dni urlopu wypoczynkowego przysługuje pracownikowi zatrudnionemu na dwóch umowach o pracę? Jak wyliczyć liczbę dni wolnych?

    Ubiór do pracy - opinia Polaków

    Ubiór do pracy - jak Polacy chcą ubierać się do wykonywania codziennych obowiązków służbowych?

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - umowa o dzieło 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów o dzieło - czy Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto w 2022 r.?

    PIP przeprowadzi kontrolę bez zapowiedzi

    Kontrola PIP już niedługo będzie mogła odbyć się bez zapowiedzi. Przewidziano to w nowelizacji ustawy Prawo przedsiębiorców.

    Lodołamacze 2021 - zgłoszenia do 15 sierpnia!

    Lodołamacze 2021 - zapraszamy do udziału w 16 edycji konkursu! Patronem medialnym wydarzenia jest portal Infor.pl.

    Zasiłek macierzyński - jakie zmiany?

    Zasiłek macierzyński - jakie zmiany chce wprowadzić ZUS? Czym jest okres wyczekiwania?

    Podatki i składka zdrowotna - zmiany od 1 stycznia 2022 r.

    Podatki i składka zdrowotna - jakie zmiany wprowadza Polski Ład? Co zmieni się od 1 stycznia 2022 r.?

    Planner kadrowo-płacowy na sierpień 2021 r.

    Planner kadrowo-płacowy na sierpień 2021 r. wymienia wszystkie obowiązki miesięczne. Jaki jest wymiar czasu pracy w sierpniu? Ile wynosi dodatek nocny?

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych?

    Obowiązek szczepień dla niektórych grup zawodowych może wejść w życie?

    Pracownicy punktów szczepień jak funkcjonariusze publiczni

    Pracownicy punktów szczepień będą traktowani jak funkcjonariusze publiczni. Co to oznacza?

    Zaświadczenie z ZUS ściągniesz z Internetu

    Zaświadczenie o wysokości emerytury lub zasiłku z ZUS można ściągnąć z Internetu. Jak stworzyć elektroniczne potwierdzenie?

    PIP - coraz częstsze kontrole i decyzje

    Kontrole PIP odbywają się coraz częściej. Gdzie jest ich najwięcej? Jakie branże są najczęściej kontrolowane?

    Kalkulator wynagrodzeń Polski Ład - zlecenie 2022

    Kalkulator wynagrodzeń od umów zlecenie w 2022 r. - jak Polski Ład wpłynie na wysokość wynagrodzenia netto przy zleceniu?

    IOSKU: ile masz na koncie w ZUS?

    IOSKU czyli informacja o tym, ile masz na koncie w ZUS. Jak sprawdzić? Ile wyniesie przyszła emerytura?

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń, umowa o pracę

    Polski Ład - kalkulator wynagrodzeń pozwala obliczyć dla umowy o pracę wysokość pensji netto, zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne w 2022 r.

    Lista obecności a ewidencja czasu pracy – różnice

    Lista obecności pracowników - czy jest obowiązkowa? Czy zastępuje ewidencję czasu pracy? Jakie informacje można zamieścić w tych dokumentach kadrowych? Czy można prowadzić je w elektroniczny sposób? Wyjaśniamy w artykule.

    Pracodawca dyskryminuje pracownika - co można zrobić?

    Dyskryminacja w pracy - kiedy można mówić o nierównym traktowaniu pracowników? Co można zrobić, kiedy pracodawca dyskryminuje pracownika?

    Wpłaty do PPK także od wynagrodzenia po ustaniu zatrudnienia

    Wpłaty do PPK nalicza się także od wynagrodzenia wypłaconego uczestnikowi PPK po ustaniu zatrudnienia. Czy nalicza się je od nagrody stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe? Jeśli tak, to w jakiej wysokości procentowej?

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.