Umowa o pracę czy zlecenie? Opiekun dzieci z niepełnosprawnościami podczas przewozu do placówek oświatowych w roku szkolnym [Interpretacja indywidualna GIP nr 6]

• Umowa z opiekunem dzieci niepełnosprawnych podczas przewozu do placówek oświatowych
• Stosunek pracy - znamiona z art. 22 § 1¹ Kodeksu pracy
• Praca na rzecz pracodawcy i zakres obowiązków
• Osobiste świadczenie pracy - umowa o pracę
• Czas i miejsce wykonywania pracy
• Umowa o pracę czy zlecenie?

Umowa z opiekunem dzieci niepełnosprawnych podczas przewozu do placówek oświatowych

W interpretacjach indywidualnych GIP rozstrzyga czy przytoczony we wniosku stosunek prawny stanowi stosunek pracy w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Interpretacja nr 6 dotyczy opisanego we wniosku z 16 lipca 2026 r. (uzupełnionego 27 lipca 2026 r.) zdarzenia przyszłego. Dokładniej rzecz ujmując, opisano w nim zamiar zawierania z osobami wykonującymi czynności opiekuna dzieci podczas przewozu osób z niepełnosprawnościami do placówek oświatowych umowy zlecenia na okres od dnia 1 września do dnia 30 czerwca danego roku szkolnego. Do obowiązków opiekuna zalicza się:

1. zapewnienie bezpieczeństwa dzieci podczas transportu,
2. pomoc przy wsiadaniu i wysiadaniu z pojazdu,
3. odprowadzanie dzieci do placówki oświatowej,
4. przekazywanie ich po zakończonych zajęciach rodzicom lub opiekunom,
5. utrzymywanie bieżącego kontaktu z rodzicami,
6. ścisła współpraca z kierowcą wykonującym przewóz.

Czynności mają być wykonywane wyłącznie podczas przewozów realizowanych na stałej trasie i w godzinach wynikających z organizacji zajęć szkolnych. Wymaga się, aby praca była świadczona osobiście. Ewentualne zastępstwo uzależnia się od wcześniejszej weryfikacji kandydata w Rejestrze Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym, a także przedłożenia informacji z Krajowego Rejestru Karnego.

Zdaniem wnioskodawcy przedstawione umowa może zostać podpisana jako zlecenie. Argumentuje to określeniem szczegółowych obowiązków opiekuna, miejsca wykonywania czynności oraz godzin przewozu przez organizację transportu dzieci i przepisy prawa, a nie podporządkowanie pracownicze. Co więcej, odniósł się do sezonowości tego typu umów oraz względów organizacyjnych i ekonomicznych stojących po stronie umów zlecenia. Dodał, że ograniczenia dotyczące możliwości ustanowienia zastępcy wynikają wyłącznie z obowiązujących przepisów dotyczących ochrony małoletnich.

Zobacz także: Kontrola PIP. Nowe uprawnienia

Stosunek pracy - znamiona z art. 22 § 1¹ Kodeksu pracy

Z art. 22 § 1 Kodeksu pracy wynika, że w ramach stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca zobowiązuje się do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Nie ma przy tym znaczenia, jaką nazwę umowy określiły strony - jeśli współpraca wyczerpuje znamiona stosunku pracy z podanego przepisy prawnego, zawsze będzie to stosunek pracy i wymagana jest umowa o pracę. GIP uznaje stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe.

Przytacza wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 grudnia 2019 r. (II PK 97/18), zgodnie z którym o kwalifikacji stosunku prawnego decyduje całokształt jego cech, przy czym jeżeli przeważają elementy charakterystyczne dla stosunku pracy, relacja prawna powinna zostać zakwalifikowana jako stosunek pracy. Wskazane wyżej czynności wykonywane przez opiekuna mają charakter stały, powtarzalny i wykonywane są w sposób ciągły przez cały rok szkolny. Nie jest to jednorazowa usługa ani nie wymaga się osiągnięcia indywidualnie oznaczonego rezultatu. Na podstawie umowy należy codziennie wykonywać te same obowiązki związane z opieką nad dziećmi podczas przewozu. Jak zaznacza GIP, przedmiotem świadczenia jest wykonywanie określonego rodzaju pracy. Nie jest to więc samodzielne zlecenie o incydentalnym charakterze.

Praca na rzecz pracodawcy i zakres obowiązków

Co więcej, opiekun wykonuje pracę wyłącznie na rzecz konkretnej placówki w ramach organizacji transportu ustalonej przez tę jednostkę. To wystarczy do określenia zakresu obowiązków, ponieważ wskazuje na grupę dzieci do opieki, trasę przewozu, środek transportu oraz organizacyjne granice wykonywania obowiązków. Taka osoba jest włączona w strukturę organizacyjną jednostki, która realizuje ustawowe zadanie gminy poprzez czynności stanowiące element zorganizowanego procesu świadczenia usług publicznych.

Brak bieżącego wydawania poleceń nie wyłącza występowania podporządkowania pracowniczego. GIP nawiązuje przy tym do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 22 września 2020 r. (I PK 126/19), z którego wynika, że podporządkowanie pracownika nie wymaga stałego i bezpośredniego nadzoru, jednak pracodawca zachowuje prawo wydawania wiążących poleceń dotyczących wykonywanej pracy. Dalej przytacza wyrok SN z dnia 4 grudnia 2019 r. (II PK 97/18), gdzie pokreślono, że pracowniczego podporządkowania nie można utożsamiać z permanentną obserwacją wykonywania obowiązków – wystarczające jest wskazanie zadania, określenie sposobu jego wykonania oraz kontrola jego prawidłowej realizacji.

Także Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 15 stycznia 2025 r. (III AUa 32/24), wskazał, że istota podporządkowania pracowniczego polega na tym, iż pracownik nie ma samodzielności w określaniu bieżących zadań, ponieważ pozostaje to w sferze organizacji procesu pracy przez pracodawcę. GIP dodaje, że w przedstawionej we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej sprawie opiekun nie decyduje samodzielnie o zakresie powierzonych obowiązków, osobach objętych opieką ani o celu wykonywanej pracy. Wykonuje bowiem zadania wynikające z organizacji transportu ustalonej przez placówkę oświatową.

Osobiste świadczenie pracy - umowa o pracę

Za umową o pracę przemawia także obowiązek osobistego świadczenia pracy. Wnioskodawca wspomniał o ograniczenie możliwości ustanowienia zastępcy wynikającym z obowiązujących przepisów dotyczących ochrony małoletnich. Nie zmienia to jednak faktu, że w praktyce świadczenie pracy ma charakter osobisty. Zastępstwo jest możliwe, ale wyłącznie po uprzedniej akceptacji i przeprowadzeniu procedur weryfikacyjnych, ale w razie nagłej nieobecności opiekuna jego obowiązki przejmuje jednostka zatrudniająca. Nie ma tu więc swobody w powierzaniu wykonania czynności osobom trzecim, co jest charakterystyczne dla umów cywilnoprawnych. Główny Inspektor Pracy przywołuje w uzasadnieniu wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 11 maja 2022 r. (III AUa 1344/20): obowiązek osobistego wykonywania pracy stanowi jedną z podstawowych cech odróżniających stosunek pracy od stosunków cywilnoprawnych.

Czas i miejsce wykonywania pracy

Nie przekonuje również argument godzin wykonywania czynności wynikających z organizacji zajęć szkolnych. W rzeczywistości jest to równoznaczne z tym, że czas wykonywania pracy jest z góry określony. Opiekun nie ma możliwości swobodnego ustalania czasu pracy. Miejsce wykonywania pracy również jest konkretnie ustalone, ponieważ wyznacza je trasa przewozu oraz miejsce placówki oświatowej, do której dowożone są dzieci. Tymczasem wyznaczenie miejsca i czasu wykonywania pracy stanowi jeden z podstawowych przejawów podporządkowania pracowniczego (Wyrok z dnia 15 grudnia 2021 r. Sądu Apelacyjnego w Gdańsku , III AUa 1774/20).

GIP podkreśla również, że argumenty odnoszące się do sezonowości wykonywania przewozów oraz racjonalnego gospodarowania środkami publicznymi nie mają nic wspólnego z oceną charakteru stosunku prawnego łączącego strony. Nie mogą przesądzać o tym, czy podpisać umowę o pracę czy zlecenie.

Umowa o pracę czy zlecenie?

Wskazany we wniosku przyszły stan faktyczny wykazuje przeważające cechy stosunku pracy określone w art. 22 § 1 Kodeksu pracy, w szczególności:

1. obowiązek osobistego świadczenia pracy,
2. wykonywanie jej w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę,
3. włączenie w zorganizowany proces realizacji ustawowych zadań jednostki oraz podporządkowanie organizacyjne polegające na wykonywaniu pracy według zasad ustalonych przez jednostkę.

Argument, że bieżące polecenia nie są wydawane każdego dnia, nie przesądza o braku podporządkowania pracowniczego. Na podstawie orzecznictwa Sądu Najwyższego uznaje się, iż podporządkowanie może mieć charakter autonomiczny i przejawiać się przede wszystkim w prawie pracodawcy do organizowania procesu pracy oraz określania sposobu realizacji powierzonych obowiązków. GIP rozstrzyga, że opisany stan faktyczny wymaga podpisania umowy o pracę i nie można tej współpracy zastąpić zleceniem. Byłoby to naruszeniem przepisów prawa pracy.