PIP uznaje pracę w magazynie za pracę na etacie - to nie powinno być zlecenie. Pierwsze skutki nowych przepisów o PIP

• SKRÓT:
• Dowolność wyboru zadań i brak grafiku - to miało uzasadniać brak umowy o pracę
• Cztery argumenty pracodawcy za zleceniem - czy wystarczyły PIP?
• Tu nie działa zasada, że jak jest duża swoboda, to jest to zlecenie zamiast etatu
• Kto ustala godziny, miejsce i kolejność zadań, ten ma pracownika. Należy się umowa o pracę, zlecenie to błąd
• Możliwość zastępstwa nie ratuje umowy zlecenia - twierdzi PIP
• Stawka godzinowa i brak gwarancji otrzymania zleceń nie pomogły pracodawcy - to nadal stosunek pracy
• Co interpretacja indywidualna nr 10 PIP oznacza w praktyce dla pracodawców i pracowników oraz zleceniobiorców?
• Praca w magazynie: zlecenie czy etat? Pytania i odpowiedzi (FAQ)

Dowolność wyboru zadań i brak grafiku - to miało uzasadniać brak umowy o pracę

Firma, która wystąpiła o interpretację, planowała dopiero wdrożyć nowy model współpracy. Chodziło o obsługę magazynu - kompletację zamówień, przyjmowanie dostaw, etykietowanie, pakowanie i utrzymanie porządku.

Zasady miały być proste. Firma publikowała ogłoszenie o zleceniu - przez stronę internetową, e-mail albo ustnie. Osoby zainteresowane zgłaszały gotowość, a firma wybierała, komu powierzy zadanie. Przyjęcie jednego zlecenia nie rodziło obowiązku przyjmowania kolejnych. Zleceniobiorca mógł swobodnie odmówić, bez żadnych konsekwencji.

Nie było gwarantowanej minimalnej liczby zleceń ani minimalnego wynagrodzenia. Zleceniobiorca mógł jednocześnie pracować dla innych firm. Nie obowiązywał go grafik ani harmonogram. Na tej podstawie przedsiębiorca uznał, że buduje model czysto cywilnoprawny - i zapytał PIP wprost, czy ma rację.

Cztery argumenty pracodawcy za zleceniem - czy wystarczyły PIP?

Główny Inspektor Pracy przyznał wprost: część elementów rzeczywiście wskazuje na cywilnoprawny charakter współpracy. To nie jest sytuacja, w której urząd zignorował argumenty firmy.

Tu nie działa zasada, że jak jest duża swoboda, to jest to zlecenie zamiast etatu

To jeden z najważniejszych fragmentów uzasadnienia. PIP powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z 22 września 2020 r. (I PK 126/19), z którego wynika, że koncepcja „dużej samodzielności wykonawcy” nie działa automatycznie przy prostych pracach fizycznych.

Czyli: przy skomplikowanych, specjalistycznych zleceniach można przyjąć, że wykonawca sam decyduje, jak zrealizować zadanie - bo tylko on się na tym zna. Ale kompletacja zamówień, pakowanie paczek czy przyjmowanie dostaw to czynności proste i powtarzalne, wpisane w codzienny rytm pracy magazynu. Przy takich zadaniach liczy się coś innego: kto faktycznie organizuje ten proces. A tu odpowiedź była jednoznaczna - organizowała go firma.

Kto ustala godziny, miejsce i kolejność zadań, ten ma pracownika. Należy się umowa o pracę, zlecenie to błąd

PIP przeanalizował, co działo się z pracownikiem magazynu po tym, jak zgodził się wykonać zlecenie. I tu lista argumentów za etatem robi się długa.

Ramy czasowe - termin, godziny, przewidywany czas realizacji - ustalała firma. Zleceniobiorca mógł co najwyżej zaproponować inne godziny, o ile pozwalało to zmieścić się w wyznaczonym zakresie zadania. To nie jest swoboda - to zgoda na negocjowanie szczegółów w cudzych ramach.

Miejsce wykonania też narzucała firma, jeśli wymagał tego charakter zlecenia. Środki pracy - sprzęt, narzędzia - zapewniała firma na własny koszt. Firma ustalała kolejność wykonywania czynności i kontrolowała efekt końcowy. Oceniała też jakość, terminowość i efektywność pracy - a wynik tej oceny decydował o tym, czy dana osoba dostanie kolejne zlecenie.

"W przypadku prostych prac fizycznych istotne znaczenie ma rzeczywisty zakres organizacyjnego podporządkowania osoby wykonującej czynności podmiotowi organizującemu proces pracy" - wskazał Główny Inspektor Pracy, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego.

PIP zauważył też, że brak formalnego grafiku nic tu nie zmienia. Skoro czas realizacji każdego konkretnego zlecenia i tak wyznaczała firma, to fakt, że nie było jednego, stałego harmonogramu na cały miesiąc, nie ma znaczenia. To wciąż firma decydowała, kiedy praca ma być wykonana.

Możliwość zastępstwa nie ratuje umowy zlecenia - twierdzi PIP

Możliwość wyznaczenia zastępcy to jedna z klasycznych cech odróżniających zlecenie od etatu - bo w umowie o pracę liczy się osobiste świadczenie pracy, a w zleceniu można (co do zasady) zlecić wykonanie komuś innemu.

W opisywanym modelu taka możliwość istniała - ale z zastrzeżeniami. Zleceniobiorca musiał wcześniej poinformować firmę o zastępcy i wskazać osobę z odpowiednimi kwalifikacjami. Firma mogła odmówić zgody, jeśli uznała, że charakter zlecenia albo brak doświadczenia zastępcy na to nie pozwala.

PIP ocenił to jednoznacznie: taka możliwość zastępstwa ma charakter ograniczony, a nie pełny. To argument za zleceniem - ale zbyt słaby, żeby przeważyć nad resztą okoliczności wskazujących na etat.

Stawka godzinowa i brak gwarancji otrzymania zleceń nie pomogły pracodawcy - to nadal stosunek pracy

Firma wskazywała też, że wynagrodzenie było ustalane według stawki godzinowej, rozliczane raz w miesiącu na podstawie ewidencji czasu pracy - a nie stała pensja. Dodatkowo nie gwarantowała żadnej minimalnej liczby zleceń ani minimalnego wynagrodzenia.

PIP przyznał, że taki sposób rozliczenia może występować również w zleceniu - sam w sobie niczego nie przesądza. Problem w tym, że trzeba go oceniać łącznie z resztą warunków. A skoro te warunki - ustalanie godzin, miejsca, kolejności zadań i zapewnianie sprzętu - wskazywały na etat, to i stawka godzinowa nie zmieniła ogólnego obrazu sprawy.

Co interpretacja indywidualna nr 10 PIP oznacza w praktyce dla pracodawców i pracowników oraz zleceniobiorców?

Dla firm to prosty komunikat: sama swoboda w przyjmowaniu zleceń to za mało, żeby uznać kontrakt za cywilnoprawny. Jeśli po przyjęciu zadania pracownik działa według twoich zasad - ty ustalasz godziny, miejsce, kolejność czynności, kontrolujesz jakość i zapewniasz narzędzia - PIP zobaczy w tym etat, niezależnie od tego, jak nazwiesz umowę.

To ryzyko dotyczy zwłaszcza branż z prostymi, powtarzalnymi czynnościami: magazynów, produkcji, prac porządkowych czy prostych usług. Tam argument z orzecznictwa SN o „dużej autonomii wykonawcy” działa dużo słabiej niż przy specjalistach, konsultantach czy freelancerach wykonujących złożone projekty.

Dla osób pracujących na zlecenie to z kolei praktyczna wskazówka, kiedy warto zapytać pracodawcę o etat albo zgłosić sprawę do PIP. Jeśli codziennie przychodzisz do tej samej pracy, w godzinach które narzuca firma, używasz jej sprzętu, a szef ustala kolejność twoich zadań i ocenia, czy dostaniesz kolejne zlecenie - to bardzo prawdopodobne, że w świetle prawa jesteś pracownikiem, a nie zleceniobiorcą. Bez względu na to, co jest napisane na umowie.

Praca w magazynie: zlecenie czy etat? Pytania i odpowiedzi (FAQ)

Czego dotyczyła interpretacja indywidualna PIP nr 10?

Pracodawca planował zatrudniać pracowników magazynu na umowę zlecenie i zapytał PIP, czy opisany model współpracy nie stanowi w rzeczywistości stosunku pracy.

Jak PIP ocenił stanowisko wnioskodawcy?

Jako nieprawidłowe. Zdaniem Głównego Inspektora Pracy opisany model współpracy odpowiada zatrudnieniu na podstawie stosunku pracy, a nie umowie zlecenia.

Jakie czynności miały być wykonywane w ramach zlecenia?

Proste, powtarzalne prace magazynowe: kompletacja zamówień, przyjmowanie dostaw, etykietowanie, pakowanie oraz utrzymanie porządku.

Co przemawiało za tym, że to zlecenie, a nie etat?

Swoboda przyjmowania lub odrzucania zleceń, brak obowiązku stałej dyspozycyjności, brak gwarancji minimalnej liczby zleceń oraz możliwość pracy dla innych firm.

Dlaczego mimo to PIP uznał to za stosunek pracy?

Bo po przyjęciu zlecenia to firma ustalała godziny, miejsce i kolejność wykonywania czynności, zapewniała narzędzia pracy oraz kontrolowała jakość i terminowość realizacji zadań.

Czy brak grafiku oznacza automatycznie, że to zlecenie?

Nie. PIP wskazał, że brak formalnego grafiku nie ma znaczenia, jeśli czas realizacji każdego konkretnego zadania i tak wyznacza firma.

Czy możliwość wyznaczenia zastępcy przesądza o umowie cywilnoprawnej?

Nie zawsze. W tej sprawie zastępstwo wymagało zgody firmy i posiadania odpowiednich kwalifikacji przez zastępcę - PIP uznał taką możliwość za zbyt ograniczoną, by przeważyć nad innymi cechami etatu.

Czy ta interpretacja obowiązuje inne firmy z podobnym modelem współpracy?

Nie. Interpretacja wiąże wyłącznie podmiot, który złożył wniosek. Inne firmy powinny wystąpić o własną interpretację, jeśli chcą mieć pewność co do swojego modelu.

Co powinien zrobić pracownik, który podejrzewa, że jego zlecenie to w praktyce etat?

Może zgłosić sprawę do właściwego okręgowego inspektoratu pracy, który zbada rzeczywiste warunki wykonywania pracy, niezależnie od nazwy umowy.

Źródło: Państwowa Inspekcja Pracy