Kategorie

Utrata szczególnej ochrony stosunku pracy

Ewa Podgórska-Rakiel
Doktor nauk prawnych, specjalizująca się w prawie pracy. Zajmuje się również ochroną danych osobowych w stosunkach pracy, także w problematyce monitoringu wizyjnego w zakładzie. Wykładowca na Studiach Podyplomowych Prawa Pracy i Polityki Społecznej Uczelni Łazarskiego w Warszawie oraz trener licznych szkoleń. Posiada wieloletnie doświadczenie we współpracy ze związkami zawodowymi na poziomie krajowym i międzynarodowym. Ekspert zespołu ds. międzynarodowych Rady Dialogu Społecznego. Autorka licznych publikacji, wypowiedzi medialnych, w tym debat na temat aktualnych problemów prawa pracy.
Ochrona przed zwolnieniem działaczy związkowych wynikająca z przepisów o związkach zawodowych jest względna, co oznacza, że może zostać uchylona. Jednak do tego, aby zwolnić działacza, niezbędna jest zgoda zarządu zakładowej organizacji związkowej.

Sąd Najwyższy w wyroku z 15 października 1999 r. stwierdził, że jeżeli pracodawca nie uzyskuje wymaganej przez prawo zgody na rozwiązanie stosunku pracy z pracownikiem-działaczem związkowym, to pracownikowi przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy nawet wówczas, gdy dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Taki jest sens szczególnej ochrony przed rozwiązaniem stosunku pracy, wynikającej z art. 32 ustawy o związkach zawodowych. Co do zasady sąd powinien więc uwzględnić roszczenie związkowca, ponieważ przepisy są w tym zakresie jednoznaczne. Bywa jednak, że orzecznictwo Sądu Najwyższego odchodzi od tej zasady, gdy uzna zachowanie związkowca za nadużycie.

Rodzaj roszczeń

Nieuzasadnione wypowiedzenie lub naruszające przepisy o wypowiedzeniu rozwiązanie umowy może skutkować wystąpieniem na drogę sądową. Zwolniony działacz może żądać bezskuteczności wypowiedzenia, przywrócenia do pracy bądź odszkodowania (art. 45 § 1 k.p.). Pierwsze z roszczeń zasądzone może być wyłącznie wtedy, gdy umowa nie uległa jeszcze rozwiązaniu – w okresie biegnącego wypowiedzenia. Przywrócenie pracownika do pracy sąd zasądzi, gdy faktycznie dojdzie do rozwiązania umowy. Wówczas przywrócenie następuje na poprzednich warunkach. W zależności od wniosku działacza sąd może też zasądzić odszkodowanie. Wyjątkowo żądanie uznania bezskuteczności lub przywrócenia do pracy nie zostanie uwzględnione, gdy sąd ustali, że uwzględnienie takiego żądania jest niemożliwe lub niecelowe. Wówczas sąd pracy orzeka o odszkodowaniu. Z ustawy wynika, że takiego wyjątku sąd pracy nie ma prawa zastosować do chronionego związkowca, ponieważ tego przepisu nie stosuje się m.in. do pracowników, których ochrona wynika z regulacji szczególnych (art. 45 § 3 k.p.). Jednak Sąd Najwyższy w wyroku z 27 lutego 2001 r. uznał, że w miejsce żądanego przywrócenia do pracy możliwe jest na podstawie art. 4771 § 2 k.p.c. zasądzenie odszkodowania przewidzianego w art. 56 k.p. wobec pracownika pełniącego funkcję w zakładowej organizacji związkowej, który rażąco naruszył podstawowe obowiązki pracownicze i z którym rozwiązano umowę bez wypowiedzenia z naruszeniem prawa, jeśli sąd uzna nadużycie prawa (art. 8 k.p.).

Ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków

Reklama

Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w razie ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych (art. 52 § 1 k.p.). W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że naruszenie obowiązków musi być ciężkie, chociaż Kodeks pracy nie definiuje, co należy przez to rozumieć. Na przykład w wyroku z 8 kwietnia 1998 r. Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że zapowiedź przewodniczącego zakładowej organizacji związkowej zorganizowania „strajku głodowego”, bez podjęcia działań zmierzających do jego realizacji, nie jest ciężkim naruszeniem podstawowych obowiązków pracowniczych. Z kolei w wyroku z 16 grudnia 1999 r. Sąd uznał, że spożywanie alkoholu w lokalu przydzielonym w siedzibie pracodawcy zakładowej organizacji związkowej na cele związane z prowadzeniem jej statutowej działalności, również przez pracownika uczestniczącego w zebraniu zarządu organizacji i niemającego w danym dniu obowiązku świadczenia pracy, może stanowić ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.

W szczególności jednak podkreślenia wymaga zasada prawa pracy, że nawet ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych nie uzasadnia rozwiązania umowy z działaczem bez zgody związku. Przepisy bowiem nie przewidują żadnego wyjątku w tym zakresie. W wyroku z 15 marca 2006 r. Sąd Najwyższy wyraził stanowisko, że powództwo pracownika szczególnie chronionego oparte na zarzucie braku zgody związku zawodowego na rozwiązanie stosunku pracy powinno być uwzględnione mimo ciężkiego naruszenia przez niego obowiązków pracowniczych.


Przykład

Przewodnicząca zakładowej organizacji związkowej została zwolniona dyscyplinarnie mimo ochrony, którą była objęta od lipca 2010 r. Pracodawca wezwał pracownicę i poinformował ją o zwolnieniu, wręczając pismo, z którego wynikło ogólnie, że dopuściła się czynu z art. 52 k.p. Ustnie została poinformowana, że przy kontroli w jej szafce znaleziono towar z magazynu pracodawcy. Pracownica uzyskała jednak dostęp do zapisu z kamery zamontowanej w pomieszczeniu z szafkami i udowodniła pracodawcy, że towar został jej podrzucony. Pracodawca nie cofnął wypowiedzenia, a przed sądem wykazywał, że podstawą zwolnienia było inne zawinione zachowanie pracownicy. Sąd przyznał rację przewodniczącej związku, ponieważ pracodawca zbyt ogólnie sformułował podstawę rozwiązania umowy. Przyjęta w tym wypadku przez sąd pracy wykładnia była zgodna z poglądem zaprezentowanym w wyroku Sądu Najwyższego z 16 czerwca 1999 r., że pracodawca nie może ograniczać się do twierdzenia, iż działacz związkowy dopuścił się czynu wskazanego w art. 52 § 1 pkt 1 k.p.

Uchylenie ochrony związkowej

Reklama

Wyrażona w odniesieniu do chronionych związkowców zasada, że bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej nie można zwolnić takiego pracownika, a powództwo o przywrócenie do pracy powinno być uwzględnione, doznaje odstępstw w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W swoich wyrokach Sąd powołuje się na art. 8 k.p., który stanowi, że nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Przykłady, gdy sądy najczęściej nie uznają ochrony związkowej, są następujące: publiczne obrażanie współpracowników, podważanie kwalifikacji zawodowych i moralnych, mobbing wobec innych pracowników, namawianie uczestników strajku do lekceważenia i poniżania osób, które w strajku nie uczestniczyły (wyrok SN z 19 maja 2011 r.); uporczywe i permanentne uchylanie się oraz ignorowanie zarządzeń dyrektora, dotyczących rozliczania podróży służbowych i wykorzystania czasu pracy (wyrok SN z 12 września 2000 r.); spożycie alkoholu w czasie i w miejscu pracy (wyrok SN z 7 marca 1997 r.).

Podstawa prawna:

  • art. 32 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (DzU z 2001 r. nr 79, poz. 854 ze zm.),
  • art. 8, art. 45 § 1, art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Orzecznictwo:

  • wyrok SN z 15 października 1999 r. (I PKN 306/99),
  • wyrok SN z 27 lutego 2001 r. (I PKN 272/00),
  • wyrok SN z 8 kwietnia 1998 r. (I PKN 35/98),
  • wyrok SN z 16 grudnia 1999 r. (I PKN 462/99),
  • wyrok SN z 15 marca 2006 r. (II PK 127/05),
  • wyrok SN z 16 czerwca 1999 r. (I PKN 124/99),
  • wyrok SN z 19 maja 2011 r. (I PK 221/10),
  • wyrok SN z 12 września 2000 r. (I PKN 27/00),
  • wyrok SN z 7 marca 1997 r. (I PKN 30/97).

 

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Stawka godzinowa 2022 – netto, zlecenie

    Stawka godzinowa 2022 i umowa zlecenie – kwota netto i brutto? Ile wynosi minimalne wynagrodzenie na umowach cywilnoprawnych, a ile na umowie o pracę?

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl - nowa ustawa

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl to ułatwienie dla mikroprzedsiębiorcy, rolnika i osoby fizycznej. Za pomocą systemu będzie można zawrzeć umowę o pracę i zlecenia. Automatycznie dokona zgłoszenia do ZUS i KAS, wyliczy wynagrodzenie, składki, podatki i rozliczy urlopy.

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia 2022 a inne świadczenia

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia w 2022 r. wpłynie na wysokość innych świadczeń, np. odprawy, odszkodowania, wynagrodzenia za czas gotowości do pracy i przestój, dodatek za pracę w nocy. Ile wyniosą?

    Praca w upały - zalecenia GIP

    Praca w upały - GIP wydał zalecenia dla pracodawców w związku z wysokimi temperaturami. Jakie obowiązki bhp mają pracodawcy względem pracowników?

    Staż z urzędu pracy 2021 - wynagrodzenie, urlop, L4, ciąża

    Staż z urzędu pracy odbywa osoba bezrobotna. Jakie wynagrodzenie za staż należy się w 2021 r.? Czy stażysta ma prawo do L4 i urlopu? Co w przypadku ciąży?

    Umowa o pomocy przy zbiorach - KRUS 2021

    Umowa o pomocy przy zbiorach w 2021 r. - rolnicy ubezpieczeni w KRUS mogą podpisywać umowy cywilnoprawne na pomoc przy zbiorach. Jaka jest stawka godzinowa?

    Strategia Demograficzna 2040 - zmiany w Kodeksie pracy

    Strategia Demograficzna 2040 przewiduje duże zmiany w Kodeksie pracy. Rodzice będą chronieni przed zwolnieniem i zapewnia się im elastyczną pracę.

    Urlop rodzicielski - rewolucyjne zmiany w 2022 r.

    Urlop rodzicielski - do 2 sierpnia 2022 r. wejdą w życie rewolucyjne zmiany w urlopach rodzicielskich dla ojców. Co się zmieni?

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - PIP

    Bonusy i dni wolne dla zaszczepionych pracowników - co na to PIP? Czy to zgodne z Kodeksem pracy?

    Sygnalista - nowe przepisy od grudnia 2021 r.

    Sygnalista - nowe przepisy implementujące dyrektywę unijną mają wejść w życie w grudniu 2021 r. Kto to sygnalista? Jaki będzie system zgłaszania nieprawidłowości w zakładzie pracy?

    Pracownicy fizyczni w czasie pandemii [RAPORT]

    Pracownicy fizyczni - jak wpłynęła na nich pandemia COVID-19? Zapoznaj się z wynikami raportu "Kariera okiem fachowca".

    Ilu Polaków pracuje po 60. roku życia?

    Praca po 60. roku życia - ilu Polaków nadal pracuje po ukończeniu 60 lat?

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. netto

    Minimalne wynagrodzenie w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny

    Ustawa dezubekizacyjna - Trybunał Konstytucyjny orzekł, że obniżenie renty inwalidzkiej byłym funkcjonariuszom służb bezpieczeństwa PRL jest zgodne z konstytucją.

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto

    Minimalna płaca w 2022 r. - 3000 zł brutto to propozycja rządu. Minimalna stawka godzinowa wyniesie 19,50 zł brutto.

    Waloryzacja środków na kontach i subkontach ZUS 2021

    Waloryzacja środków zgromadzonych na kontach i subkontach w ZUS odbywa się corocznie w czerwcu. W 2021 r. wyniosła 5,41%. O ile zwiększył się stan kont przyszłych emerytów?

    System kadrowo-płacowy - od czego zależy cena?

    System kadrowo-płacowy a cena - od czego zależy, ile kosztuje?

    Konkurs "HR OF CHANGE" – 18 czerwca poznamy zwycięzców!

    Konkurs "HR OF CHANGE" - już 18 czerwca ogłoszeni zostaną zwycięzcy! Kto otrzyma nagrodę w kategoriach: szkolenia i rozwój, zarządzanie zmianą, HR Business Partnering?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać?

    Niepełny etat a praca ponadwymiarowa - jak wynagradzać pracownika zatrudnionego na część etatu za pracę w godzinach ponadwymiarowych?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jak obliczyć?

    Dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia - jakie są zasady jego przyznawania? Jak obliczyć wysokość dodatku wyrównawczego?

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc

    Transfer oszczędności PPK - pracodawca może pomóc pracownikowi (uczestnikowi PPK) w przeniesieniu oszczędności między rachunkami PPK. Ustawa o PPK określa dwie takie sytuacje.

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie

    Zatrudnienie Brytyjczyka po brexicie - jak brexit wpłynął na zatrudnienie pracownika z Wielkiej Brytanii w Polsce? Co z dokumentami? Jakich formalności trzeba dokonać?

    Nadanie statusu płatnika składek - wyrok TK (K 15/16)

    Wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 15/16 - czy TK uznał wniosek o nadanie statusu płatnika składek pracodawcy, którego pracownik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy cywilnoprawnej zawartej z osobą trzecią?

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna

    Zadaniowy czas pracy a praca zdalna - jak wprowadzić? Jak ewidencjonować i kontrolować czas pracy zdalnej w systemie zadaniowym?

    Dlaczego pracodawcy płacą Ukraińcom więcej niż Polakom?

    Pracodawcy chcą płacić Ukraińcom więcej niż Polakom? Dlaczego?