7 ważnych zmian od 2025 r. Nowe prawo układów zbiorowych od 2025: nowe zasady negocjacji pracodawców i związków zawodowych. Kodeks pracy będzie krótszy, bez przepisów o UZP!

Nowe zasady dotyczące określania zasad zawierania i ewidencjonowania układów zbiorowych pracy 

Jak podaje resort pracy w projekcie ustawy o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych proponuje się całościową regulację dotyczącą określania zasad zawierania i ewidencjonowania układów zbiorowych pracy i opartych na ustawie porozumień zbiorowych.

Nowa, szersza definicja pracodawcy od 2025 r. 

W związku ze zmianą UZP i wyodrębnieniem ich z KP do innej ustawy, będzie należało przyjąć odmienną (szerszą) niż w KP definicję „pracodawcy”. W projekcie ustawy o UZP definicję „pracodawcy” wzoruje się na modelu pracodawcy funkcjonującym w zbiorowych stosunkach pracy, a zdefiniowanym m. in. w art. 1[1] pkt 2 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 854).  

Uproszczona procedura zawierania oraz rejestrowania układów zbiorowych pracy

ZMIANA NR 1: Uproszczenie procedury rozszerzenia układu

Głównym celem projektu i zmian jest też uproszczenie procedury zawierania oraz rejestrowania układów zbiorowych pracy. Uproszczenie trybu zawierania oraz rejestrowania układów zbiorowych pracy powinno przyczynić się do zwiększenia liczby zawieranych układów. Oczekiwanym efektem regulacji będzie ożywienie rokowań i zwiększenia zakresu stosowania porozumień zbiorowych, zachęcenie pracodawców do zawierania układów. VI. Uproszczenie procedury rozszerzenia układu. Dotychczasowa procedura rozszerzenia układu w drodze rozporządzenia była dość skomplikowana. W dotychczasowym przepisie art. 241[18] KP o rozszerzenie mogły wnioskować jedynie organizacje pracodawców i ponadzakładowych organizacji związkowych, które zawarły układ. Dodatkowym warunkiem było istnienie ważnego interesu społecznego oraz prowadzenie działalności gospodarczej takiej samej lub zbliżonej do działalności pracodawców objętych tym układem. W proponowanym art. 23 ustawy o UZP z wnioskiem do ministra właściwego do spraw pracy o rozszerzenie układu ponadzakładowego zwracać się będzie wspólnie pracodawca nie objęty żadnym układem i działająca u niego organizacja związkowa. Celem tego rozwiązania jest pozostawienie oceny zasadności rozszerzenia układu temu podmiotowi, który sam będzie wnioskował o objęcie go istniejącym ponadzakładowym układem zbiorowym pracy.

Zmiana zakresu przedmiotowego UZP, otwarty katalog. Związkowcy i pracodawcy mają swobodę regulacji

ZMIANA NR 2: Zmiana dotycząca elementów treści układu

Jak podaje resort pracy, w projekcie ustawy o UZP wzięto pod uwagę postulat otwartego katalogu spraw regulowanych w układzie zbiorowym pracy. Partnerzy społeczni w ramach prowadzonych rokowań będą mogli wspólne ustalić, w jakim zakresie układ może odmiennie regulować środowisko pracy, niż przewidują to rozwiązania ustawowe. Do stron układu należeć będzie uzgodnienie czy dokument ten ma zawierać postulaty o charakterze kompleksowym, czy jedynie zmieniać niektóre aspekty stosunków pracy funkcjonujące w przedsiębiorstwie. Otwarty katalog spraw realizuje również wymóg zwiększenia dynamiki układowej w krajach członkowskich wynikający z dyrektywy 2022/2041.

Krajowa Ewidencja Układów Zbiorowych Pracy

ZMIANA NR 3: Wprowadzenie wpisu do Krajowej Ewidencji Układów Zbiorowych Pracy

Projekt ustawy o UZP uwzględnia postulat uproszczenia procesu rejestrowania układów zbiorowych pracy zarówno zakładowych, jak również ponadzakładowych. Zmiana sposobu ewidencjonowania układów, porozumień zbiorowych oraz protokołów dodatkowych ma na celu rezygnację z dotychczasowej skomplikowanej procedury wymagającej przesyłania treści układów czy prowadzenia korespondencji wyłącznie w formie pisemnej. Zaproponowane przepisy zakładają, że wpis do Krajowej Ewidencji Układów Zbiorowych Pracy. Polegać będzie na wprowadzeniu do systemu teleinformatycznego uproszczonych danych na formularzu elektronicznym udostępnionym na stronie internetowej urzędu obsługującego ministra właściwego do spraw pracy. Konieczność przekazywania danych jest niezbędna dla realizacji zadań statystycznych wynikających z dyrektywy 2022/2041. Zobowiązuje ona kraje członkowskie do systematycznego przekazywania danych o porozumieniach zbiorowych, w tym układach zbiorowych pracy. Wpis do KEUZP będzie dokonany z chwilą otrzymania przez podmiot dokonujący zgłoszenia potwierdzenia z systemu teleinformatycznego o przyjęciu danych, wraz z nadaniem numeru układowi lub porozumieniu zbiorowemu w KEUZP. Gromadzenie danych w KEUZP wymagać będzie utworzenia elektronicznej bazy danych, umożliwiającej szybkie analizowanie zawartych w niej treści. Informacje zawarte w bazie KEUZP uzyskają tym samym status informacji o charakterze publicznym, dostępnej dla każdej zainteresowanej osoby. Jednocześnie sama treść układów będzie znajdować się w wyłącznej dyspozycji stron zawierających układ, które będą mogły według własnego uznania decydować o jej udostępnianiu. W KEUZP ewidencjonowane będą również porozumienia zbiorowe zawierane w drodze rokowań przez związki zawodowe oraz pracodawców, jak również powstające do nich protokoły dodatkowe. I

Udział mediatora w procesie negocjacji UZP

ZMIANA NR 4: Mediator

Zaproponowano wprowadzenie możliwości skorzystania ze wsparcia mediatora ma na celu ułatwienie stronom prowadzenie rokowań nad układem. W sytuacji gdyby strona związkowa i pracodawcza nie mogła dojść do porozumienia w odniesieniu do postanowień negocjowanego układu, istniałaby możliwość stosowania przepisów o rozwiązywaniu sporów zbiorowych, w tym w zakresie skorzystania z profesjonalnej pomocy mediatora. Osoba ta dawałaby gwarancję bezstronności i pomagała w osiągnięciu rozwiązań korzystnych dla obu stron.

Dwa okresy obowiązywania układu: 5 lat dla układu zakładowego oraz 10 lat dla układu ponadzakładowego

ZMIANA NR 6: Określony czas obowiązywania układu zbiorowego pracy

Obecna praktyka zawierania ponadzakładowych układów zbiorowych pracy wyraźnie wskazuje, że możliwości zawierania układów na czas nieokreślony prowadzi z biegiem lat do zastoju rokowań. Strony często nie dokonywały ani przeglądu postanowień, ani nie przeprowadzały protokołami dodatkowymi aktualizacji rozwiązań zawartych w układach. Brak rokowań układowych w odniesieniu do układów ponadzakładowych prowadził do sytuacji, że podmioty nim objęte nie mogły też zrezygnować z pozostawania na układzie, pomimo że z uwagi np. na sytuację ekonomiczną przedsiębiorstwa realizowanie postanowień układowych było w istotny sposób utrudnione. W projekcie ustawy przewidziano dwa okresy obowiązywania układu: 5 lat dla układu zakładowego oraz 10 lat dla układu ponadzakładowego. Uwzględniono w ten sposób zróżnicowanie tych dwóch układów. Jednocześnie strony układu będą mogły przedłużyć jego obowiązywanie odpowiednio o 5 lat dla układu zakładowego oraz 10 lat dla układu ponadzakładowego.

Wystąpienie z układu ponadzakładowego

ZMIANA NR 7: Ułatwienie wystąpienia z układu ponadzakładowego

Jak podaje resort pracy: dotychczasowa procedura występowania z układu ponadzakładowego przez przedsiębiorstwo, objęte działaniem układu, które z uwagi na konstrukcję układu ponadzakładowego nie jest jednocześnie stroną uprawnioną do dokonywania w nim zmian - była trudna do realizacji. Podmioty (przedsiębiorstwa, zakłady pracy), które były objęte układem ponadzakładowym mogły jedynie zwrócić się do stron układu, tj. związków zawodowych lub organizacji pracodawców o zawarcie protokołu dodatkowego, który wykreślał je z listy podmiotów będących na układzie. Z tej przyczyny nie mogły wystąpić z układu same, a tylko wtedy kiedy strony układu podjęły rokowania i zawarły protokół dodatkowy. Proponowana zmiana ma na celu ułatwienie wystąpienia z układu tym podmiotom, które z przyczyn ekonomicznych, nie są w stanie realizować zawartych zapisów układu ponadzakładowego, a z uwagi na różne problemy organizacyjne same strony układu nie mają możliwości podjąć rokowań nad nowym protokołem dodatkowym. Jest to odmienna sytuacja od tej przewidzianej w art. 24 ust. 2 projektu ustawy o UZP, kiedy wystąpienie z układu jest możliwe z uwagi na rozwiązanie wszystkich organizacji pracodawców lub wszystkich organizacji związkowych będących stroną układu ponadzakładowego.