Jaką składkę wypadkową ma opłacać spółka powstała po połączeniu dwóch innych spółek mających ustalone różne wysokości składek

W 2004 r. doszło do przejęcia agencji ochrony L.-C. sp. jawna przez Agencję Usługową L. sp. z o.o. Agencja L. zatrudniała w 2003 r. jedynie 2 osoby zgłaszane do ubezpieczenia wypadkowego, natomiast agencja L.-C. zatrudniała ponad 10 osób zgłaszanych do ubezpieczenia wypadkowego. Po przejęciu powstała nowa firma – Agencja Ochrony L.-C. sp. z o.o.

Firma L.-C. miała ustaloną stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe 1,20%. Natomiast Agencja L. opłacała za ubezpieczonych składkę wypadkową według stopy 1,93%. ZUS uznał, że nowa spółka L.-C. powinna opłacać składkę wypadkową według wyższej stopy procentowej.

Z tą decyzją nie zgodziła się spółka, wskazując, że zgodnie z art. 494 § 1 Kodeksu spółek handlowych jest ona następcą prawnym przejętej firmy L.-C. Powinna zatem opłacać składkę wypadkową według niższej stopy procentowej – w wysokości 1,20%.

Rację wnioskodawcy przyznał Sąd Okręgowy w K., który zmienił decyzję ZUS w ten sposób, że ustalił stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe należnej od L.-C. sp. z o.o. w roku składkowym obejmującym okres od 1 kwietnia 2004 r. do 31 marca 2005 r. na 1,20% w miejsce 1,93% podstawy wymiaru.

Apelacja ZUS została oddalona przez sąd drugiej instancji. ZUS złożył więc skargę kasacyjną, która została przez Sąd Najwyższy w całości oddalona.

Uzasadniając wyrok Sąd Najwyższy wskazał, że stosownie do art. 27 w zw. z art. 2 pkt 8 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe ustala się na rok składkowy, czyli okres obowiązywania stopy procentowej składek na ubezpieczenie wypadkowe należnych za okres od 1 kwietnia danego roku do 31 marca następnego roku. Wyliczenie składki następuje przez ustalenie jej stopy procentowej, zależnej między innymi od liczby pracowników zgłaszanych przez płatnika w ciągu poszczególnych miesięcy roku kalendarzowego poprzedzającego rok składkowy. Z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy wypadkowej wynika, że stopa składek może być wyższa dla płatnika zgłaszającego nie więcej niż 9 ubezpieczonych (1,93% podstawy jej wymiaru), niż dla płatnika zgłaszającego co najmniej 10 ubezpieczonych (np. 1,20% podstawy wymiaru).

Sąd zwrócił uwagę, że regulacje te znajdowały zastosowanie w szczególnym przypadku zaistnienia istotnej zmiany organizacyjno-prawnej płatnika składek na ubezpieczenie wypadkowe, następującej po upływie roku kalendarzowego poprzedzającego rok składkowy, z którego dane decydują o wysokości składki na ubezpieczenie wypadkowe, a przed rozpoczęciem roku składkowego biegnącego od 1 kwietnia 2004 r. Zmiana organizacyjno-prawna wynikła z połączenia się spółek, która – następując właśnie w tym czasie – uniemożliwiła zastosowanie omawianych przepisów. Nowo powstała spółka była zobowiązana do zapłaty składek w okresie obejmującym poprzedni rok kalendarzowy, ale wtedy spółka ta jeszcze nie istniała. Z kolei spółki przejmująca i przejmowana w dniu połączenia już nie istniały – zakończyły swój byt – ich prawa i obowiązki nie podlegały kontynuacji. Nieistnienie spółek w roku rozliczeniowym usuwa punkt odniesienia do warunków ustalenia składki na ubezpieczenie wypadkowe dla nowej spółki – jeszcze w tym okresie nieistniejącej. W takim przypadku nie można przyjąć – jak twierdził ZUS – że wysokość składki należy wyliczyć na podstawie danych wykazanych w roku poprzedzającym wpis do Krajowego Rejestru Sądowego przez spółkę przejmującą.

Nie budzi tylko zastrzeżeń pogląd, że liczba pracowników zatrudnianych przez przejmowaną spółkę 31 grudnia 2003 r. nie ma znaczenia do ustalenia wysokości składki na ubezpieczenie wypadkowe. Dane te mają znaczenie tylko względem spółki przejętej. Skoro bowiem przepisy prawa ubezpieczeń społecznych nie usuwają kolizji zachodzącej między niejednakowymi obowiązkami składkowymi łączących się spółek i nie prowadzą do wskazania właściwej wysokości składki obowiązującej nowego płatnika, należało zastosować art. 494 § 1 Kodeksu spółek handlowych, przewidującego przejście wszelkich praw i obowiązków spółki przejmującej po spółce przejmowanej. Zasada sukcesji obejmuje bowiem także zobowiązania publicznoprawne, a więc również zobowiązania z tytułu składek ZUS (por. art. 93 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Na gruncie zobowiązań podatkowych osoba prawna, powstała w wyniku łączenia się osób prawnych, osobowych spółek handlowych, osobowych i kapitałowych spółek handlowych, wstępuje we wszelkie przewidziane w przepisach prawa podatkowego prawa i obowiązki każdej z łączących się osób lub spółek. Zasadę tę stosuje się do osoby prawnej łączącej się przez przejęcie innej osoby prawnej, osobowej spółki handlowej, a z uwzględnieniem art. 494 § 1 Kodeksu spółek handlowych. Spółka przejmująca wstępuje w ogół sytuacji prawnej spółki przejmowanej.

Połączenie więc spółek handlowych przez przejęcie spółki zobowiązanej do opłacania składki w innej wysokości niż spółka przejmująca spowodowało dla nowego podmiotu, jako płatnika składek, możliwość wyliczenia składki na ubezpieczenie wypadkowe w wysokości ustalonej dla spółki przejmowanej. Jeżeli wysokość składki jest niższa od należnej od spółki przejmującej, to powstaje niesprzeczna z zasadami współżycia społecznego i przewidziana przez prawo korzyść wynikająca z połączenia spółek. Należy także zauważyć fakt przejęcia, na podstawie art. 23¹ Kodeksu pracy, ubezpieczonych pracowników przez spółkę z o.o. jako następcę prawnego spółki jawnej. Odprowadzanie składki na ich ubezpieczenie w kwocie wyższej, niż byłaby opłacana przez przejętą spółkę, należy uznać w tym kontekście za nieracjonalne.