Kategorie

Zmiany w ustalaniu wysokości emerytur i rent

Dariusz Noszczak
Prawnik z ponad 10-letnim doświadczeniem, specjalista w dziedzinie prawa ubezpieczeń społecznych, w tym m.in. świadczeń emerytalno-rentowych. Autor wielu publikacji poświęconych tej tematyce, doświadczony wykładowca i szkoleniowiec.
Od stycznia 2013 r. obowiązują zmienione zasady ustalania wysokości emerytur i rent. Stracą na nich emeryci, którzy pobierali wcześniejszą emeryturę, a zyskają osoby ubiegające się o rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Nowelizacja z 11 maja 2012 r. (tzw. ustawa wiekowa) wprowadziła nie tylko zmiany związane z podwyższeniem wieku emerytalnego wymaganego do uzyskania emerytury. Ustawa ta zmodyfikowała również w pewnym stopniu zasady ustalania wysokości świadczeń.

Straci ten, kto miał wcześniejszą emeryturę

Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. w związku z ukończeniem powszechnego wieku emerytalnego mogą nabyć prawo do tzw. nowej emerytury przewidzianej w art. 24 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (tzw. ustawy emerytalnej). Świadczenie to jest ustalane w wyniku podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez tzw. średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danej osoby. Podstawą obliczenia emerytury jest zaś suma zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS z uwzględnieniem ich waloryzacji.

Emeryturę przewidzianą w art. 24 ustawy emerytalnej może uzyskać również osoba, która jest już uprawniona do wcześniejszej emerytury. W świetle dotychczasowych przepisów fakt pobierania tej pierwszej nie miał żadnego znaczenia dla ustalenia wysokości drugiej emerytury. Zmieniło się to jednak od 1 stycznia br. w wyniku wspomnianej nowelizacji z 11 maja 2012 r. Ustawa zmieniająca przewiduje, że podstawa obliczenia emerytury przyznawanej na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej pomniejszana jest o kwoty pobieranych wcześniejszych emerytur przyznanych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przed osiągnięciem wieku emerytalnego (zarówno na podstawie ustawy emerytalnej i przepisów obowiązujących przed wejściem jej w życie, jak i na zasadach określonych w art. 88 Karty Nauczyciela). Podstawa obliczenia emerytury będzie też pomniejszana o kwoty pobieranych emerytur częściowych (świadczeń wprowadzonych wspomnianą nowelizacją, które będą mogły być przyznawane przed ukończeniem wydłużonego wieku emerytalnego). We wszystkich przypadkach pomniejszenie będzie uwzględniało kwoty pobranych świadczeń w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Nowe regulacje mają zastosowanie do emerytur przyznawanych na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej, do których prawo powstało po 31 grudnia 2012 r. Oznacza to, że osoby, które najpóźniej w grudniu 2012 r. spełniły warunki wymagane do uzyskania tego świadczenia i zgłosiły wniosek o jego przyznanie, będą miały je ustalone według zasad obowiązujących przed 1 stycznia 2013 r. W ten sposób unikną pomniejszenia podstawy obliczenia tego świadczenia o kwoty pobranych wcześniejszych emerytur. Pozostałe osoby zostaną już objęte nowymi regulacjami. Są one dla nich niekorzystne, szczególnie wtedy, gdy wcześniejszą emeryturę, przysługującą w dość znacznej wysokości, pobierały przez długi okres (np. przez kilka lat). Muszą się wtedy liczyć ze znacznym zmniejszeniem emerytury przyznawanej po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego.


PRZYKŁAD

Hanna L. od października 2008 r. jest uprawniona do wcześniejszej emerytury. Pod koniec grudnia 2012 r. ukończyła powszechny wiek emerytalny wynoszący 60 lat i jeszcze tego samego dnia wystąpiła z wnioskiem o emeryturę przysługującą z tytułu osiągnięcia tego wieku. W związku z tym ZUS ustalił wysokość tego świadczenia na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2012 r., tj. bez pomniejszania podstawy jej obliczenia o kwoty pobranej wcześniejszej emerytury. Z uwagi na to, że kwota składek na ubezpieczenie emerytalne (z uwzględnieniem ich waloryzacji) wyniosła 47 560 zł, kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego – 430 520 zł, a średnie dalsze trwanie życia dla osoby w wieku 60 lat – 254,8 miesięcy, obliczenie emerytury wyglądało następująco:

E = 47 560 zł + 430 520 zł : 254,8 miesięcy = 1876,30 zł.

Mieszana emerytura dla kończących wiek w 2014 r.

Zgodnie z art. 183 ustawy emerytalnej niektórym osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r. emerytura może zostać obliczona częściowo według starych zasad (na podstawie art. 53 ustawy emerytalnej) oraz częściowo według nowych zasad (w myśl art. 26 ustawy emerytalnej), jeśli taki sposób wyliczenia jest korzystniejszy od obliczenia emerytury całkowicie „po nowemu”. Zastosowanie mieszanego wariantu obliczenia emerytury jest uzależnione od spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków, do których należy m.in. ukończenie w określonych latach wieku emerytalnego (powszechnego lub wcześniejszego). Zgodnie z dotychczasowymi przepisami ZUS mógł ustalić emeryturę w mieszanej wysokości osobom, które wiek ten ukończyły w latach 2009–2013.

W wyniku nowelizacji z 11 maja 2012 r. emerytura mieszana będzie mogła być ustalona również tym osobom, które wymagany wiek emerytalny ukończą w 2014 r. Podobnie jak dla kończących wiek emerytalny w 2013 r. emerytura ta zostanie obliczona w 20% według starych zasad oraz w 80% według nowych zasad.

Konieczny wyższy staż do minimum

Nowa emerytura przyznawana po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego może być podwyższona do najniższego świadczenia tylko wtedy, gdy wnioskodawca udowodnił minimalny okres składkowy i nieskładkowy. Staż ten wynosi obecnie 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Ustawodawca uznał jednak, że wraz ze zrównaniem powszechnego wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn, powinien być również zrównany okres składkowy i nieskładkowy, który umożliwia podwyższenie emerytury do kwoty najniższego świadczenia. W związku z tym nowelizacja z 11 maja 2012 r. przewiduje stopniowe wydłużanie z 20 do 25 lat okresu składkowego i nieskładkowego uprawniającego kobiety do emerytury w minimalnej wysokości. Długość tego stażu uzależniona jest od roku, w którym osoba przechodząca na to świadczenie ukończyła (ukończy) wymagany wiek emerytalny (patrz tabela 1).


Tabela 1

Rok ukończenia wieku emerytalnego
przewidzianego w art. 24 ust. 1a
ustawy emerytalnej

Okres składkowy
i nieskładkowy gwarantujący
najniższą emeryturę

do 31 grudnia 2013 r.

20 lat

2014–2015

21 lat

2016–2017

22 lata

2018–2019

23 lata

2020–2021

24 lata

po 31 grudnia 2021 r.

25 lat


PRZYKŁAD

Maria K. urodziła się 2 grudnia 1954 r. Powszechny wiek emerytalny wydłużony nowelizacją z 11 maja 2013 r. wyniesie w jej przypadku 60 lat i 8 miesięcy. Wiek ten ukończy w sierpniu 2015 r. W związku z tym staż składkowy i nieskładkowy, który musi udowodnić, aby mieć zagwarantowaną co najmniej najniższą emeryturę, wynosi 21 lat.

Korzystniejsze zasady obliczenia renty

Wysokość renty z tytułu niezdolności do pracy zależy od liczby udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych, podstawy wymiaru (będącej wypadkową zarobków z wybranych lat oraz przeciętnych płac z tych lat) oraz aktualnej kwoty bazowej.

Świadczenie to stanowi sumę:

  • 24% kwoty bazowej,
  • po 1,3% podstawy wymiaru renty za każdy rok okresów składkowych,
  • po 0,7% podstawy wymiaru renty za każdy rok okresów nieskładkowych,
  • po 0,7% podstawy wymiaru renty za każdy rok tzw. okresu hipotetycznego.

Przy ustalaniu wysokości renty okresy składkowe, nieskładkowe i hipotetyczne zaliczane są zawsze z uwzględnieniem pełnych miesięcy.

Jeśli renta przysługuje z tytułu częściowej niezdolności do pracy, stanowi ona 75% obliczonego w powyższy sposób świadczenia.

W wyniku wejścia w życie nowelizacji z 11 maja 2012 r. renta z tytułu niezdolności do pracy nadal jest obliczana według przedstawionego wyżej wzoru. Zmieniły się jednak zasady ustalania tzw. okresu hipotetycznego. Dotychczas staż ten był obliczany za miesiące brakujące do pełnych 25 lat okresów składkowych oraz nieskładkowych, przypadających od dnia zgłoszenia wniosku o rentę do dnia, w którym rencista ukończyłby powszechny wiek emerytalny przewidziany dla kobiet, tj. 60 lat. Od 1 stycznia 2013 r. w związku ze stopniowym wydłużaniem powszechnego wieku emerytalnego odpowiednio będzie podwyższany również wiek uwzględniany przy ustalaniu stażu hipotetycznego. Nadal będzie to powszechny wiek emerytalny przewidziany dla kobiet, ale dla osób urodzonych po 31 grudnia 1952 r. (zarówno kobiet, jak i mężczyzn) ubiegających się o przyznanie renty wiek ten będzie odpowiednio dłuższy (w zależności od kwartału, w którym się urodziły). Dzięki temu osoby te mogą liczyć na ustalenie stażu hipotetycznego w wyższej wysokości niż obecnie, a tym samym – na wyższą kwotę renty z tytułu niezdolności do pracy.


Nowe zasady ustalania stażu hipotetycznego mają zastosowanie do rent z tytułu niezdolności do pracy, do których prawo powstało (powstanie) po 31 grudnia 2012 r.

PRZYKŁAD

Henryk J. w połowie grudnia 2012 r. ukończył 50 lat. Obecnie ma 10-letni staż ubezpieczeniowy. Ze względu na stan zdrowia na początku marca br. zamierza wystąpić o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy.

Ustalając staż hipotetyczny uwzględniany przy obliczaniu wysokości tego świadczenia, ZUS uwzględni powszechny wiek emerytalny przewidziany dla kobiet urodzonych w okresie od 1 października do 31 grudnia 1962 r., tj. 63 lata i 4 miesiące. Staż hipotetyczny zostanie ustalony za 13 lat i 2 miesiące (taki będzie wymiar okresu przypadającego od dnia zgłoszenia wniosku o rentę do dnia ukończenia 63 lat i 4 miesięcy).

Podstawa prawna:

  • art. 24–26, 62 i 87 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (j.t. DzU z 2009 r. nr 153, poz. 1227, ost. zm. DzU z 2012 r. poz. 664),
  • art. 1 pkt 6 i 13–14 ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (DzU poz. 637).

 

Poszerzaj swoją wiedzę, korzystając z naszej oferty
Webinarium: Potrącenia komornicze + Certyfikat gwarantowany
Webinarium: Potrącenia komornicze + Certyfikat gwarantowany
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Wzrost minimalnego wynagrodzenia - czy trzeba zmieniać umowę o pracę?

    Wzrost minimalnego wynagrodzenia - czy trzeba zmieniać umowę o pracę? Co roku rośnie kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę (tzw. najniższej krajowej, płacy minimalnej) i minimalnej stawki godzinowej. Już dziś wiadomo, że minimalne wynagrodzenie wzrośnie w 2022 r. do 3010 zł brutto (w 2021 roku wynosi 2800 zł). Pracownicy i pracodawcy mają wątpliwości, czy z uwagi na wzrost płacy minimalnej od nowego roku trzeba zmienić postanowienia wszystkich umów o pracę, które obecnie opiewają na kwotę niższą niż 3010 zł? Czy można nie zmieniać umów a np. uzupełniać wynagrodzenie za pracę, premią do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę? Co może zrobić pracownik, jeżeli pracodawca nie wypłaca mu minimalnego wynagrodzenia? Wyjaśnień w tym zakresie udzieliła Państwowa Inspekcja Pracy.

    Jak zapewnić bezpieczeństwo pracownikom zdalnym?

    Bezpieczeństwo pracowników zdalnych może stanowić duże wyzwanie. To w domu zdarza się najwięcej wypadków. Za co odpowiada pracodawca? Jakie są przepisy BHP?

    Potwierdzenie danych w ZUS - instrukcja

    Potwierdzenie danych w ZUS można otrzymać przez PUE ZUS. Jak samodzielnie utworzyć dokument? Oto instrukcja jak zrobić to krok po kroku.

    Potwierdzenie z PUE ZUS pobierze także świadczeniobiorca

    Elektroniczne Potwierdzenie z PUE ZUS pobierze teraz także świadczeniobiorca, np. potwierdzenie prawa do emerytury, renty, zasiłku.

    Od wypłat z PPK zazwyczaj nie pobiera się podatku Belki

    Wypłaty z PPK - uczestnik PPK może w każdym czasie skorzystać ze swoich środków. W niektórych przypadkach wiąże się to jednak z obowiązkiem zapłaty 19% zryczałtowanego podatku dochodowego (tzw. podatku Belki).

    Potrzeby pracowników - wnioski z pandemii

    Potrzeby pracowników różnią się w zależności od rodzaju pracowników: fizycznych i biurowych. Jakie wnioski można wyciągnąć z pandemii COVID-19?

    Nadgodziny średniotygodniowe Polaków - pandemia

    Nadgodziny średniotygodniowe Polaków w czasie pandemii wzrosły. Statystyczny pracownik ma w tygodniu 5,5 godziny nadgodzin.

    Narzędzia do identyfikacji talentów - 3 zalety

    Narzędzia do identyfikacji talentów pozwalają zwiększyć potencjał firmy. Jakie są 3 główne zalety tego typu narzędzi?

    Odprawa z tytułu zwolnienia z pracy w pandemii - wątpliwości

    Odprawa z tytułu zwolnienia z pracy w czasie pandemii została uregulowana przepisami ustawy covidowej. Czy nowy limit wysokości odpraw odnosi się do wszystkich świadczeń? Jakie wątpliwości budzą nowe przepisy?

    Nowe święto państwowe w Polsce od 2021 r.

    Nowe święto państwowe w Polsce od 2021 r. ustanawia Prezydent RP. Święto będzie w grudniu. Czy oznacza to kolejny dzień wolny od pracy?

    Niebieska Karta UE - będą zmiany

    Niebieska Karta UE dotyczy zatrudniania cudzoziemców spoza UE. Odbywa się na innych zasadach niż obywateli państw członkowskich UE. Europarlament przyjął przepisy ułatwiające zatrudnianie obcokrajowców.

    Jak najniższa krajowa rosła od 2015 do 2022 r.?

    Najniższa krajowa w 2015 r. wynosiła 1750 zł brutto. W 2022 r. będzie to 3010 zł brutto. Najniższa krajowa wzrosła o 1260 zł.

    Dzień próbny w pracy - płatny czy nie?

    Dzień próbny w pracy a wynagrodzenie - czy jest płatny? Co na to prawo? W celu sprawdzenia pracownika należałoby podpisać umowę na okres próbny.

    PIT-2 a ukończenie 26 roku życia - kiedy złożyć?

    PIT-2 a ukończenie 26 roku życia - kiedy należy złożyć oświadczenie? Co z podwyższonymi kosztami przychodu?

    ZUS ERO - emerytura z datą wsteczną

    ZUS ERO to wniosek o emeryturę z datą wsteczną. Podstawą przyznania lub przeliczenia emerytury z datą wcześniejszą są przepisy covidowe. Dla kogo jest ten wniosek?

    Odprawa emerytalna - wysokość, warunki

    Jaka jest wysokość odprawy emerytalnej? Jakie warunki należy spełnić, aby ją otrzymać? Czy odprowadza się od niej podatek i składki ZUS? Kiedy wypłacić odprawę?

    Jakie są składniki wynagrodzenia za pracę?

    Składniki wynagrodzenia za pracę to przede wszystkim wynagrodzenie zasadnicze i dodatki. Czym premia różni się od nagrody?

    PPK: od 2022 r. stan oszczędności na mojeppk.pl

    PPK - od 2022 r. stan oszczędności będzie można sprawdzić na mojeppk.pl. Do jakich danych będzie miał dostęp każdy uczestnik PPK?

    Płaca minimalna 2022 - jest decyzja rządu

    Płaca minimalna w 2022 r. wzrośnie o 210 zł. Ile wyniesie płaca minimalna 2022? Jest już ostateczna decyzja rządu.

    Praca zdalna a migracje zarobkowe

    Jak praca zdalna wpływa na migracje zarobkowe? Czy na pewno jest ich teraz mniej? Oto wyniki badania.

    Urlop okolicznościowy - śmierć ojca

    Urlop okolicznościowy - śmierć ojca to okoliczność uprawniająca pracownika do wolnego od pracy. Ile dni przysługuje? Jaki jest termin ich wykorzystania?

    Praca zdalna a kolejne fale pandemii [RAPORT]

    Praca zdalna zyskiwała na popularności wraz z nastaniem kolejnych fal pandemii COVID-19. Sprawdź, jaki wpływ na pracę miały fale koronawirusa w Polsce i Unii Europejskiej.

    Co pracownicy mówią o pracodawcach w sieci?

    Pracownik i pracodawca - jak wyglądają stosunki z szefem? Co można przeczytać na ten temat w Internecie? Okazuje się, że najważniejsze jest dobre rozstanie.

    Urodzeni w latach 1984-1994 chcą całkowitej pracy zdalnej

    Całkowita praca zdalna najwięcej zwolenników ma wśród pracowników urodzonych w latach 1984-1994.

    Niemcy: odszkodowanie za kwarantannę tylko dla zaszczepionych

    Odszkodowanie za czas kwarantanny będzie przyznawane tylko zaszczepionym pracownikom? Taki projekt nowych przepisów powstał w Niemczech.