Kategorie

Wyrok SN z dnia 11 maja 2005 r. sygn. III UK 24/05

Okres wykonywania nauczycielskiej pracy na Ukrainie w miejscowości położonej przed dniem 17 września 1939 r. na terytorium II Rzeczypospolitej przez osobę narodowości polskiej, która po uzyskaniu statusu repatrianta otrzymała w 2003 r. obywatelstwo polskie, jest wprawdzie okresem składkowym, lecz nie stanowi zatrudnienia w szczególnym charakterze uprawniającego do korzystania z wcześniejszej emerytury nauczycielskiej.

Okres wykonywania nauczycielskiej pracy na Ukrainie w miejscowości położonej przed dniem 17 września 1939 r. na terytorium II Rzeczypospolitej przez osobę narodowości polskiej, która po uzyskaniu statusu repatrianta otrzymała w 2003 r. obywatelstwo polskie, jest wprawdzie okresem składkowym, lecz nie stanowi zatrudnienia w szczególnym charakterze uprawniającego do korzystania z wcześniejszej emerytury nauczycielskiej.

Przewodniczący SSN Kazimierz Jaśkowski

Sędziowie SN: Andrzej Kijowski (sprawozdawca), Andrzej Wasilewski

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2005 r. sprawy z wniosku Wiery B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w J. o wcześniejszą emeryturę, na skutek na skutek kasacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 5 listopada 2004 r. [...]

oddalił kasację.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Rzeszowie, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Wiery B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddziałowi w J., wyrokiem z dnia 5 listopada 2004 r. [...] zmienił zaskarżony przez organ rentowy wyrok Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie z dnia 7 czerwca 2004 r. [...], i oddalił odwołanie od decyzji ZUS z dnia 12 grudnia 2003 r, w której odmówiono wnioskodawczyni prawa do emerytury na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela Gednolity tekst: Dz.U. 2003 r. Nr 118, poz. 1112zezm.).

Wnioskodawczyni pracowała jako nauczycielka w N.S. na Ukrainie. Uzyskując status repatrianta, otrzymała z dniem 7 kwietnia 2003 r. polskie obywatelstwo. Po zaprzestaniu pracy przeprowadziła się do Polski i podjęła starania o uzyskanie prawa do emerytury. Zdaniem Sądu Okręgowego wnioskodawczyni na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) spełniła warunek trzydziestoletniego okresu zatrudnienia uprawniającego do nabycia nauczycielskiej emerytury.

Apelację od powyższego wyroku złożył organ rentowy. Zaskarżając go w całości, zarzucił naruszenie prawa materialnego, to jest art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela, polegające na błędnym przyjęciu, że wnioskodawczyni nabyła prawo do nauczycielskiej emerytury.

Sąd Apelacyjny uznał, że wprawdzie jest bezsporne, iż okres pracy wnioskodawczyni stanowi okres pracy w szczególnym charakterze, lecz skarżony wyrok został wydany z naruszeniem prawa, ponieważ art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela reguluje zasady nabywania uprawnień do emerytury wyłącznie dla nauczycieli wykonujących swój zawód na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Tymczasem wnioskodawczyni wykonywała pracę nauczyciela poza granicami kraju.

Kasację od tego wyroku złożyła wnioskodawczyni. Zaskarżając go w całości, zarzuciła naruszenie prawa materialnego - art. 88 ust. 1 - Karty Nauczyciela, polegające na błędnym przyjęciu, że hipotezą normy prawnej wyrażonej w tym przepisie nie objęto nauczycieli świadczących pracę na terenach wchodzących w skład Rzeczypospolitej Polskiej przed ustalaniem jej obecnych granic. Jej zdaniem w sprawie zachodzi ponadto potrzeba wykładni art. 6 ust. 1 pkt. 9 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jak również występuje istotne zagadnienie prawne, sprowadzające się „do konieczności rozważenia możliwości uwzględnienia pracy w charakterze nauczyciela świadczonej poza obecnymi granicami Polski przy ustalaniu prawa do emerytury na podstawie art. 88 Karty Nauczyciela.”

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja podlega oddaleniu ponieważ jej podstawy okazały się nieusprawiedliwione. Wprawdzie zaskarżony wyrok w części dotyczącej ustalenia, iż okres pracy wnioskodawczyni jest okresem pracy w szczególnym charakterze, pozostaje błędny, lecz rozstrzygnięcie odpowiada obowiązującym przepisom prawa.

Istota sporu sprowadza się do rozważenia, czy okres nauczycielskiej pracy na terytorium Ukrainy może być uznany za okres pracy w szczególnym charakterze wrozumieniu art. 88 ust. 1 ustawy - Karta Nauczyciela. Zgodnie z powołaną regulacją nauczyciele mający trzydziestoletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze, zaś nauczyciele klas, szkół, placówek, zakładów specjalnych, zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich - dwudziestopięcioletni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym, mogą- po rozwiązaniu na swój wniosek stosunku pracy -przejść na emeryturę. Za pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze uważa się zaś nauczycieli, wychowawców lub innych pracowników pedagogicznych wykonujących pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 Karty Nauczyciela (art. 32 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1997 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Według powołanego przepisu ustawie podlegają nauczyciele, wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni zatrudnieni w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach oraz zakładach kształcenia i placówkach doskonalenia nauczycieli działających na podstawie ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329), zakładach poprawczych, schroniskach dla nieletnich oraz rodzinnych ośrodkach diagnostyczno-konsultacyjnych działających na podstawie ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 11, poz. 109) oraz publicznych placówkach opiekuńczo-wychowawczych oraz ośrodkach adopcyjno-opiekuńczych działających na podstawie ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (jednolity tekst: Dz.U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414), jeśli zostali zatrudnieni przed wejściem w życie ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 137, poz. 1304). Ustawie podlegają również nauczyciele zatrudnieni w placówkach, wyraźnie wskazanych w art. 1 ust. 2 - Karty Nauczyciela. Z cytowanych regulacji wynika zatem, że nauczycielską pracą w szczególnym charakterze jest w zasadzie praca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a poza jej granicami jedynie wyjątkowo. Uwzględniając dodatkowo treść normy prawnej wyrażonej w art. 88 ust. 1b Karty Nauczyciela, zgodnie z którym do okresu 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze zalicza się także okresy skierowania, na podstawie odrębnych przepisów, do pracy pedagogicznej za granicą (por. zarządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 listopada 1992 r. w sprawie zasad i warunków kierowania za granicę uczniów w celu kształcenia i nauczycieli w celu doskonalenia, M.P. Nr 37, poz. 275 oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 27 marca 2002 r. w sprawie zasad organizowania i kształcenia obywateli polskich czasowo przebywających za granicą wspomagania nauczania historii, geografii i języka polskiego wśród Polonii oraz zakresu świadczeń przysługujących nauczycielom polskim skierowanym w tym celu do pracy za granicą Dz.U. Nr 44, poz. 409) okresem pracy w szczególnym charakterze jest również praca wykonywana na podstawie skierowania (w tym skierowania wynikającego z umów międzynarodowych i międzyrządowych) w polskich placówkach oświatowo-wychowawczych za granicą lub w placówkach zagranicznych, kształcących polskie dzieci. Nie chodzi przy tym o granice Rzeczypospolitej Polskiej z okresu poprzedzającego dzień 17 września 1939 r. na co błędnie wskazuje wnioskodawczyni, ale o aktualne terytorium Państwa Polskiego. Wniosku tego nie zmienia fakt uznania okresu wykonywania pracy wnioskodawczyni jako okresu składkowego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym okresami składkowymi są okresy zatrudnienia za granicą osób, które w tym czasie nie były obywatelami polskimi, jeżeli osoby te powróciły do kraju po dniu 22 lipca 1944 r. i zostały uznane za repatriantów. Jest to bowiem przepis wyrażający swoistą prawną fikcję, pozwalającą na uznanie okresu zatrudnienia, w którym składka nie była odprowadzana do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako okresu składkowego. Instytucję fikcyjnych okresów składkowych należy więc wyraźnie odróżnić od uznawania pracy w szczególnym charakterze, co z reguły jest warunkiem wcześniejszego nabycia uprawnień emerytalnych. W tym kontekście omawiana norma ma szczególny i wyjątkowy charakter, a zatem zgodnie z zasadą - exceptiones non sunt extentendae - nie może być interpretowana w sposób rozszerzający. Nie jest również możliwe wyinferowanie na tej podstawie normy postępowania nakazującej uwzględnienie tego okresu jako pracy w szczególnym charakterze. Taka interpretacja art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy emerytalnej wynika z konieczności ścisłego stosowania przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, w którym z uwagi na bezwzględnie obowiązujący charakter norm prawnych przeważa formalistyczne ujęcie uprawnień ubezpieczonych. Wykonywanie pracy w szczególnym charakterze dotyczy zatem tylko tych pracowników, których taki charakter pracy określają ustawy, a nie tylko postanowienia umów o pracę i rodzaj powierzonych obowiązków, przy czym chodzi zarówno o rodzaj wykonywanej pracy, jak i ojej miejsce. W tym kontekście zarówno przepis art. 88 ust. 1 Karty Nauczyciela, jak i art. 32 ust. 3 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie pozwala na uznanie pracy dydaktycznej wykonywanej w N.S. za pracę w szczególnym charakterze. Powyższe stanowisko znajduje swoje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którym okres pracy nauczyciela za granicą w szkole przyzakładowej zagranicznego pracodawcy, uznany za okres składkowy, nie jest okresem pracy wykonywanej w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (wyrok SN z dnia 21 września 2004 r. II UK 42/04, dotychczas niepublikowany).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Umowy o pracę – zawieranie i rozwiązywanie
Umowy o pracę – zawieranie i rozwiązywanie
Tylko teraz
Źródło: Orzeczenia Sądu Najwyższego - Izby Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Potrącenie zaległości ZUS z emerytury od 2022 r.

    Potrącenie zaległości składkowych z emerytury, renty i zasiłku będzie możliwe od 2022 r. ZUS odliczy składkę zdrowotną, podatek i należności składkowe nieopłacone w terminie. Do jakiej wysokości?

    Niemcy: niezaszczepieni bez rekompensaty za czas kwarantanny

    Niezaszczepieni nie otrzymają rekompensaty za czas kwarantanny. Nowe przepisy w Niemczech zaczną obowiązywać od 1 listopada 2021 r.

    Praca zdalna a work-life balance

    Praca zdalna a work-life balance - za dużo work i za mało life? Z badania "Candidate Pulse" wynika, ze praca zdalna zachwiała balansem między życiem prywatnym i zawodowym. Pracownicy odczuwają również więcej presji ze strony pracodawców.

    Pracodawca sprawdzi certyfikat covid [VIDEO]

    Pracodawca sprawdzi certyfikat covid? Najpewniej tak, ale na zasadzie dobrowolności. Co to oznacza? Na to i inne pytania odpowiada Stanisław Szwed, wiceminister pracy, polityki społecznej i rodziny.

    Obniżenie wieku emerytalnego jako fatalna decyzja [VIDEO]

    Obniżenie wieku emerytalnego było fatalną decyzją. Ekonomiści negatywnie oceniają niższy i zróżnicowany dla kobiet i mężczyzn wiek emerytalny w Polsce.

    Co pandemia uświadomiła menadżerom? [VIDEO]

    Pandemia a zarządzanie - co kryzys wywołany pandemią uświadomił menadżerom? Okazało się, że kapitał ludzki jest niezwykle ważny. Duże znaczenie ma także zdolność do szybkich zmian.

    Kodeks pracy art. 30

    Kodeks pracy w art. 30 wylicza sposoby rozwiązania umowy o pracę: porozumienie stron, wypowiedzenie, dyscyplinarka i upływ czasu.

    Kontroferta dla pracownika - co to jest?

    Kontroferta dla pracownika - co to jest i w jakim celu się ją stosuje? Czy warto przyjąć kontrofertę?

    Jesienna rekrutacja w logistyce - jak zachęcić do pracy w firmie?

    Startuje jesienna rekrutacja w logistyce. Jakich pracowników brakuje? Jak zachęcić do pracy w danej firmie? Co przyciąga pracowników?

    Kontrole PIP na małych budowach 2021 - wyniki

    Kontrole PIP na małych budowach zostały wzmożone w 2021 r. Z danych statystycznych wynika, że to właśnie na małych budowach jest najwięcej wypadków przy pracy. Jakie są wyniki kontroli PIP?

    Praca sezonowa - prawa cudzoziemców przez cały rok

    Praca sezonowa - prawa cudzoziemców nie są sezonowe. Przypomina o tym PIP w kampanii "Prawa przez cały rok". Jak zatrudnić cudzoziemca na podstawie zezwolenia na pracę sezonową? Czym jest umowa o pomocy przy zbiorach?

    Europejskie Porozumienie dotyczące aktywnego starzenia się

    Europejskie Porozumienie podpisane w 2017 r. dotyczy aktywnego starzenia się i podejścia międzypokoleniowego w pracy. Realizując je, w Polsce powstało "Porozumienie strony pracowników oraz strony pracodawców RDS na rzecz aktywnego starzenia". Wypracowano w nim szereg rozwiązań na rzecz aktywnego starzenia się.

    Kiedy zmiana czasu na zimowy w 2021?

    Kiedy jest zmiana czasu na zimowy w 2021 r.? Czy ostatni raz przestawiamy zegarki jesienią? Jak zmiana czasu wpływa na czas pracy w nocy?

    Wypłata wynagrodzenia za pracę w sobotę, niedzielę

    Wypłata wynagrodzenia za pracę to podstawowy obowiązek pracodawcy. Co w przypadku, gdy dzień wypłaty wynagrodzenia wypada w sobotę lub niedzielę?

    Jak niemieccy pracodawcy przygotowują się na 4 falę covid?

    4 fala covid przewidywana jest na jesień 2021 r. Statystyki wskazują na tendencję wzrostową zakażeń. Jak niemieccy pracodawcy przygotowują się na ten trudny czas?

    Weryfikacja szczepień pracowników - projekt

    Weryfikacja szczepień pracowników - trwają prace nad projektem nowych przepisów. Czy pracodawcy będą mogli sprawdzić fakt zaszczepienia się przeciw COVID-19 przez pracowników?

    Umowa o dzieło - ZUS, zgłoszenie

    Umowa o dzieło - zgłoszenie do ZUS jest obowiązkowe od 2021 r. Jaki jest termin na zgłoszenie? Kto musi zgłosić umowę do ZUS?

    Zmiany w ubezpieczeniach społecznych od 18 września 2021 r.

    Najnowsze zmiany w ubezpieczeniach społecznych weszły w życie 18 września 2021 r. Sprawdź, co się zmieni.

    Wypalenie zawodowe podstawą zwolnienia lekarskiego od 2022 r.

    Wypalenie zawodowe od 2022 r. będzie podstawą do otrzymania zwolnienia lekarskiego (l4). Czym jest wypalenie? Jakie są objawy? Jak przeciwdziałać?

    Przeniesienie urlopu na kolejną umowę - wzór porozumienia

    Przeniesienie urlopu wypoczynkowego na kolejną umowę o pracę może nastąpić na mocy porozumienia stron. Jak je prawidłowo sporządzić? Oto wzór porozumienia.

    Ostatnie dni na wniosek o zwolnienie z ZUS!

    Wniosek o zwolnienie z ZUS - sklepiki szkolne i piloci muzealnych wycieczek mają ostatnie dni na ubieganie się o zwolnienie z obowiązku opłacania składek ZUS.

    Podwyższona kwota wolna od potrąceń - covid

    Podwyższona kwota wolna od potrąceń została przewidziana w tarczy na czas pandemii COVID-19. Kogo dotyczy? Ile wynosi?

    Usprawiedliwienie nieobecności w pracy - szczepienie

    Usprawiedliwienie nieobecności w pracy z powodu szczepienia - kiedy jest możliwe? Czy szczepienie dziecka uzasadnia zwolnienie od pracy?

    Kobiety najwięcej ucierpiały na pandemii

    Kobiety najwięcej straciły w czasie pandemii. To one częściej były zwalniane. Spadł na nie ciężar opieki nad dziećmi i pracy jednocześnie. Jak wpłynęło to na ich zdrowie?

    Płace rosną, bo firmy walczą o pracowników

    Płace rosną wszędzie. Wszystkie kody PKD odnotowały w sierpniu 2021 r. podwyżki wynagrodzeń. Firmy walczą w ten sposób o pracowników.