Wolontariusz za granicą - obowiązki organizacji

Fundacja zamierza przeprowadzić akcję pomocową dla dzieci w Syrii. Do organizacji zgłosiła się osoba, która chciałaby w ramach wolontariatu poprowadzić warsztaty dla tamtejszych dzieci. Czy fundacja może podjąć z wolontariuszem taką współpracę na okres 21 dni? Czy wolontariuszem fundacji może zostać osoba zarejestrowana jako bezrobotna (czy zachowa prawo do zasiłku)? Jakie obowiązki w zakresie ubezpieczeń społecznych ciążą na organizacji zatrudniającej takich wolontariuszy?

Fundacja może korzystać z pomocy wolontariuszy przy realizacji swoich zadań statutowych – w tym również tych, które są wykonywane za granicą. Ponieważ wolontariusz ma być wysłany do kraju, w którym trwa konflikt zbrojny na okres 21 dni (czyli krócej niż 30 dni), organizacja ma obowiązek zapewnienia mu ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków oraz ubezpieczenia kosztów leczenia podczas pobytu za granicą. Ponadto organizacja może (ale nie musi) wykupić takiemu wolontariuszowi ubezpieczenie OC. Osoba bezrobotna bez żadnych przeszkód może zostać wolontariuszem w organizacji i nie traci prawa do zasiłku.

Polecamy: Forum Kadry - Praca w fundacji

Kim jest wolontariusz

Według przepisów ustawy z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie wolontariuszem jest osoba fizyczna, która ochotniczo (dobrowolnie) i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na zasadach określonych w ustawie, angażując się w pracę na rzecz m.in. organizacji pozarządowych, organizacji kościelnych czy administracji publicznej. Z kolei Centrum Wolontariatu definiuje „wolontariat” jako świadomą, dobrowolną działalność podejmowaną na rzecz innych, wykraczającą poza więzy rodzinno-koleżeńsko-przyjacielskie.

Organizacje pozarządowe podczas realizacji swoich zadań statutowych mogą korzystać z usług wolontariuszy.

Organizacje pozarządowe mogą angażować wolontariuszy jedynie do pomocy przy realizacja działalności statutowej – szczególnie działalności w sferach pożytku publicznego.

Należy pamiętać, że wolontariusze nie mogą podejmować działań przy pracach związanych z działalnością gospodarczą. Wyjątkiem są tu podmioty lecznicze w zakresie wykonywanej przez nie działalności leczniczej. Wolontariusz powinien mieć kwalifikacje i spełniać wymagania odpowiednie do rodzaju oraz zakresu wykonywanych świadczeń, jeżeli obowiązek posiadania takich kwalifikacji i spełniania stosownych wymagań wynika z innych przepisów.

Wolontariusz to nie pracownik

Wolontariusz nie jest pracownikiem. Za swoją pomoc nie pobiera wynagrodzenia i nie dotyczą go obowiązki przewidziane dla pracowników na podstawie przepisów Kodeksu pracy. Okres wykonywania świadczeń wolontarystycznych nie wpływa też na uprawnienia pracownicze – urlop wypoczynkowy czy świadczenia emerytalne. Nie zalicza się go też do stażu pracy. Wolontariusz wykonuje swoje świadczenia na podstawie porozumienia z organizacją, a nie na zasadzie umowy o pracę.

Świadczenie wykonywane przez wolontariusza nie jest „świadczeniem pracy”, lecz „świadczeniem odpowiadającym świadczeniu pracy”. Stosunek prawny łączący korzystającego z wolontariuszem nie jest stosunkiem pracy, tylko stosunkiem cywilnoprawnym.

Zobacz również serwis: Umowy cywilnoprawne

Decydując się na rozpoczęcie współpracy z wolontariuszem, należy na wstępie określić jej zasady: zakres prac, sposób ich wykonywania, odpowiedzialność wolontariusza, zobowiązania organizacji wobec wolontariusza, warunki rozwiązania porozumienia itp. Trzeba też określić ramy czasowe, w których wolontariusz będzie wykonywał swoje czynności. Aby nie doszło do ewentualnych nieporozumień, musi on dokładnie wiedzieć, jaki jest zakres jego kompetencji i mieć świadomość kompetencji innych. Do spraw nieuregulowanych w porozumieniu o wolontariacie oraz ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego, a nie Kodeksu pracy.

Bezrobotny wolontariusz

Definicję osoby bezrobotnej, zasady rejestracji, korzystania ze świadczeń oraz pozbawienia statusu osoby bezrobotnej regulują przepisy ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (dalej: ustawa o zatrudnieniu). Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o zatrudnieniu, nie stanowi przeszkody do nabycia oraz posiadania statusu bezrobotnego wykonywanie przez wolontariuszy świadczeń odpowiadających świadczeniu pracy na zasadach określonych w przepisach o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, jeżeli wolontariusz przedstawi właściwemu powiatowemu urzędowi pracy porozumienie z korzystającym. Z przepisu tego wynika zatem wprost, że osoba, która chce się zarejestrować jako bezrobotna i korzystać z przysługującego jej zasiłku, a także już zarejestrowany bezrobotny, może w tym czasie wykonywać działalność wolontarystyczną.

Ubezpieczenie wolontariusza

Organizacja korzystająca z pomocy wolontariuszy ma obowiązek zapewnienia im ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków. Jeżeli czas współpracy jest krótszy niż 30 dni kalendarzowych, ubezpieczenie można wykupić w dowolnej firmie ubezpieczeniowej. Zgodnie natomiast z przepisami ustawy z 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach, jeśli czas współpracy jest dłuższy niż 30 dni, ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków jest gwarantowane przez państwo polskie. W takiej sytuacji (tzn. gdy czas współpracy jest dłuższy niż 30 dni) konieczne jest podpisanie z wolontariuszem porozumienia o współpracy. Stanowi ono też w pewnym sensie promesę polisy ubezpieczeniowej.

Organizacja zawsze ma obowiązek zapewnić wolontariuszowi ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków, jeżeli na podstawie zawartego porozumienia wolontariusz będzie pracował za granicą, na terenie gdzie trwa konflikt zbrojny, wystąpiła klęska żywiołowa lub katastrofa naturalna. Jeśli natomiast wolontariusz jest wysyłany do pracy za granicę, lecz nie będzie pracował w niebezpiecznych warunkach – to korzystający ze świadczenia może, lecz nie musi ubezpieczać wolontariusza od następstw nieszczęśliwych wypadków.

Zobacz: Jak uzupełnić braki kadrowe

Ubezpieczenie kosztów leczenia

Wolontariusz wysyłany na terytorium państwa, w którym trwa konflikt zbrojny, wystąpiła klęska żywiołowa lub katastrofa naturalna, musi także posiadać ubezpieczenie kosztów leczenia podczas pobytu za granicą. Jeżeli koszty te nie są pokrywane z innego tytułu – w szczególności na podstawie przepisów o koordynacji, w rozumieniu ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – ubezpieczenie takie musi wykupić dla wolontariusza organizacja.

Natomiast jeśli wolontariusz jest wysyłany do pracy za granicą, lecz nie będzie pracował w niebezpiecznych warunkach, organizacja nie ma obowiązku wykupić wolontariuszowi ubezpieczenia kosztów leczenia podczas pobytu za granicą (ale może to zrobić).

Ubezpieczenie OC

Przepisy nie przewidują obowiązku wykupienia ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej dla wolontariuszy. Ten rodzaj ubezpieczenia warto jednak rozważyć. Chroni ono bowiem organizację korzystającą z pomocy wolontariusza przed ewentualnymi roszczeniami osób trzecich w związku z jego działaniami.

Gdzie się ubezpieczać i co robić w razie wypadku

Możliwość wykupienia ubezpieczenia dla wolontariuszy oferują praktycznie wszystkie firmy ubezpieczeniowe. Oferty różnią się zakresem odpowiedzialności, sumą gwarancyjną, a także wysokością składki. Nie ma znaczenia, jaką firmę wybierze organizacja – ważny jest natomiast wybór odpowiedniej polisy.

Tryb postępowania w razie wypadku jest uzależniony od rodzaju umowy zawartej z wolontariuszem i rodzaju jego ubezpieczenia. Szczegółowy sposób działania jest zazwyczaj określony w wykupionej polisie.

W przypadku pisemnego porozumienia z wolontariuszem o współpracy na okres przekraczający 30 dni należy:

• wypełnić kartę wypadkową, która określa okoliczności zaistniałego wypadku,
• udać się do lekarza i uzyskać zaświadczenie o stwierdzonym urazie,
• sporządzić ksero porozumienia z wolontariuszem.

Po zakończeniu leczenia i ewentualnej rehabilitacji wszystkie te dokumenty powinny zostać przesłane do oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, właściwego ze względu na miejsce działania organizacji, z którą współpracował wolontariusz. Procedurę odszkodowawczą – podobnie jak w przypadku wypadków pracowniczych – przeprowadza ZUS.

Podstawy prawne:

Ustawa z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415; ost.zm. Dz.U. z 2012 r., poz. 1456)

Ustawa z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536; ost.zm. Dz.U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378)

Ustawa z 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (Dz.U. Nr 199, poz. 1674; ost. zm. Dz.U. z 2011 r. Nr 112, poz. 654)