Zarządzanie zasobami ludzkimi w strukturze macierzowej

Strukturę macierzową wyróżnia fakt, że nie jest silnie sformalizowana i łączy w sobie cechy struktur skoncentrowanych zarówno na produkcie, rynku, technologii. Co więcej – wymaga ona zarządzania, w którym umiejętność negocjacji, współpracy w grupie, a także zdolność do podejmowania kompromisów stawiane są na pierwszym miejscu wśród wymaganych kompetencji.

Zdaniem specjalistów z Deloitte Advisory Sp. z o.o. uczestniczących w tworzeniu struktur organizacyjnych w przedsiębiorstwach, wybór rodzaju struktury powinien być m.in. podyktowany zadaniami, jakie są wykonywane w firmie, a nie typem branży, w której ona funkcjonuje.

Sformalizowana struktura zakładająca precyzyjne określenie procedur i realizowanych procesów sprawdza się najlepiej podczas wykonywania rutynowych i powtarzalnych zadań na przykład, w dziale produkcji. Natomiast w trakcie realizowania prac mających charakter innowacyjny, wymagających kreatywności, dobrze funkcjonuje struktura macierzowa. Warto ją wdrożyć na przykład, w działach rozwoju czy laboratoriach badawczych, czyli tam, gdzie wykonuje się zadania niepowtarzalne, a narzucone procedury i ściśle określone metody realizacji procesów mogą wręcz zaszkodzić.

Jednak równolegle w działach np. produkcyjnych przedsiębiorstwa, może sprawnie funkcjonować struktura silnie sformalizowana. Dobrym przykładem może tu być firma farmaceutyczna, w której obok siebie pracują np. dział dystrybucji gotowych produktów i dział projektowy. Trudno więc wyobrazić sobie jednorodną strukturę zbudowaną w oparciu o jeden model organizacyjny.

Drugie ważne kryterium wyboru struktury macierzowej stanowi rozproszenie geograficzne firmy. W przedsiębiorstwach mających liczne oddziały funkcjonujące na dużym terytorium, na przykład w bankach lub instytucjach ubezpieczeniowych, sprawdzian zda- je struktura macierzowa.

Innym typem organizacji, do których pasuje takie wewnętrzne uporządkowanie, są korporacje międzynarodowe, które działają w licznych rozsianych po świecie filiach. Chcą zachować swoją jednolitość, a jednocześnie zależy im na zachowaniu indywidualnych i unikatowych na rynku cech.

Praca w strukturze macierzowej, a także zarządzanie pracownikami nie są łatwe. Cechą tej struktury jest bowiem podwójna podległość służbowa. Z reguły ma dwa wymiary: geograficzny i funkcjonalny, a pracownik jest podległy dwóm przełożonym. Ma zatem obowiązek przygotować raporty do dwóch szefów. Dlatego funkcjonowanie i rozwój organizacji opartej na strukturze macierzowej wymaga zdolności do kompromisu, zarówno w gronie menedżerów, jak i wśród pracowników.

Zdaniem doradców Deloitte Advisory, jest to typowa struktura zawierająca źródła potencjalnych konfliktów interesów. Z tego względu olbrzymią rolę odgrywa tu kadra kierownicza wyższego i średniego szczebla, ponieważ to przede wszystkim na niej spoczywa odpowiedzialność za rozwiązywanie konfliktów i koordynowanie funkcjonalno-geograficzne struktury firmy.

Dość często konflikt interesów jest spowodowany kwestią wykorzystania czasu pracownika. Jest on zatrudniony w ramach struktury macierzowej np. w dziale finansów i w dziale ubezpieczeń, opracowuje dwa raporty dla dwóch szefów.

Jeżeli jego przełożeni nie mogą porozumieć się, które zadanie jest priorytetowe w danym czasie, to on sam – wobec braku wsparcia ze strony szefów – musi sam koordynować prace i podejmować decyzje o kolejności i znaczeniu poszczególnych zadań. A to już może być źródłem chaosu, a w konsekwencji trudności we wdrażaniu struktury macierzowej.

Co w firmie może zadecydować o powodzeniu wdrożenia, a potem efektywnym funkcjonowaniu struktury macierzowej?

Oto kilka przykładów warunków wewnętrznych:

• dopasowanie do strategii przedsiębiorstwa – zanim podjęta zostanie decyzja o wdrożeniu struktury macierzowej warto przeanalizować, czy planowane zmiany organizacyjne odpowiadają funkcjonującej już strategii firmy, czy nie są z nią sprzeczne;

• zgodność struktury z podstawowymi celami firmy związanymi ze wzrostem efektywności i wymiernej wartości firmy;

• sprawny przepływ informacji między osobami pracującymi w różnych działach w firmie wpisanych w ramy struktury;

• jasna i zrozumiała dla pracowników forma komunikowania zmian;

• odpowiednio wczesne zakomunikowanie planowanych zmian;

• opracowanie przejrzystego zakresu obowiązków pracowników działających w ramach struktury;

• precyzyjne określenie dróg raportowania, zwłaszcza wobec typowej dla struktury macierzowej sytuacji, kiedy raporty składane są dwóm szefom (np. działu badawczego i działu finansowego);

• dopasowanie struktury macierzowej do zadań realizowanych w firmie, a nie do branży.

Dobrze działająca struktura macierzowa wymaga zaangażowania ludzi o określonych kompetencjach. Szczególnie liczy się bowiem nastawienie na współpracę, zdolność do negocjacji i osiągania kompromisów. Dlatego ważne jest, aby w strukturze macierzowej znaleźli się pracownicy nie przypadkowo wybrani. Nie tzw. gwiazdy, ale ludzie dobrze czujący się we współdziałaniu z innymi.

Cechą struktury macierzowej, w której znajdą miejsce pracownicy o odpowiednich kompetencjach, jest elastyczność i zdolność do modyfikacji pod wpływem zmieniających się warunków rynkowych. Jest to możliwe m.in. dlatego, że w tej strukturze zakłada się optymalne wykorzystanie kompetencji pracowników, od których również wymaga się elastyczności.

Koncentracja uwagi pracowników na sprawach produkcji (charakterystyczna dla struktury produktowej) połączona jest więc z nastawieniem na wzrost poziomu satysfakcji klienta (podobnie jak w strukturze funkcjonalnej).

Kto powinien budować strukturę macierzową? Najlepiej, jeżeli inicjatorem tworzenia struktury macierzowej jest najwyższe kierownictwo firmy. Zmiany dotykają bowiem zagadnień związanych z kulturą wewnętrzną przedsiębiorstwa i preferowanym stylem zarządzania.

Struktura macierzowa – skoro ma wspomagać efektywność biznesową firmy – nie może być żywiołowo wprowadzana. Choćby dlatego, że przesada podczas wprowadzania regulacji, np. w postaci ściśle określonych zależności służbowych, może być niebezpieczna. Dlatego dużą rolę odgrywa tu szef firmy, który powinien równoważyć skrajności w ustalaniu stopnia sformalizowania struktur organizacyjnych.

Opracowanie i wdrożenie zasad struktury macierzowej to z kolei zadanie dla poszczególnych przedstawicieli tych grup pracowników, których działania i zakres odpowiedzialności są połączone czy też krzyżują się. To przedstawiciele konkretnych obszarów zarządzania firmy (kierownicy liniowi). Oni pełnią funkcję liderów zmian w trakcie procesu wdrażania struktur macierzowej.

 

UWAGA!

Artykuł powstał na podstawie informacji uzyskanych w rozmowie przeprowadzonej ze specjalistami Deloitte Advisory Sp. z o.o.: Krzysztofem Kwietniem, dyrektorem i członkiem zarządu oraz Piotrem Durą – menedżerem.