Kategorie

Odpowiedzialne przywództwo. Czego kryzys nauczył nas o etyce menedżerów?

Natalia Ćwik
Celem menedżera jest służenie wspólnemu dobru firmy poprzez organizowanie ludzi i zasobów, tak aby budować wartość, której nikt nie może zbudować samodzielnie. W jaki sposób zrobić to zgodnie z zasadami etyki?

W 2007 roku, kiedy oznaki kryzysu finansowego zaczęły pojawiać się coraz wyraźniej, opinia publiczna skierowała uwagę na etykę kadry kierującej dużymi przedsiębiorstwami finansowymi. Zarządzającym wytykano chciwość, nieodpowiedzialne podejście do ryzyka, przyznawanie sobie wysokich premii w momencie, kiedy firmy „tonęły”, konstruowanie nieprzejrzystych mechanizmów finansowych, które stanowiły zagrożenie dla całego systemu. Z czasem dyskusja nabrała rozpędu. Jak zawsze w momentach załamania na rynku, powróciła debata o odpowiedzialności biznesu i podstawach etycznych, jakimi się kierują – czy też powinni kierować się menedżerowie.

Zarządzanie zgodne z CSR

Reklama

Eksperci zajmujący się tym tematem, a także całe środowisko gospodarcze, postulowali, iż oto nadszedł czas, aby szkoły kształcące menedżerów wprowadziły elementy etyki, jako stałej, integralnej części programów nauczania, oraz aby całe środowisko dokonało przewartościowania w sferze priorytetów – zamiast wskazywać jako główny cel pracy menedżera dążenie do maksymalizacji zysku dla akcjonariuszy, postulowali jako jego priorytety równoważenie interesów całego otoczenia i dążenie do wzrostu wartości firmy w długim okresie.

Po trzech latach, podczas których dyskusja o podstawach działania menedżerów i zasadach funkcjonowania współczesnego rynku toczyła się na różnych poziomach, temat w zasadzie wrócił do punktu wyjścia. Wydaje się, że debata zamarła, a żadne zasadnicze zmiany nie nastąpiły. Biznes powraca na dawne tory w prawie niezmienionej postaci. Nowe regulacje rynkowe, zwiększające nadzór, same w sobie nie są w stanie zmienić sytuacji wewnątrz firm.

Francis Fukuyama sugeruje, że kryzys, jakkolwiek obnażył niedoskonałości obowiązujących przez ostatnie dekady paradygmatów gospodarki wolnorynkowej, był za płytki i za krótki, aby na trwałe je zmienić. – Propozycji wielkich zmian nie widać, więc pewnie skończy się na korektach1 – twierdzi Francis Fukuyama. Podobnie sytuacja kształtuje się na polu etyki biznesu. Czy wszystko stracone? Czy słowo „etyka” w odniesieniu do biznesu i kadry menedżerskiej może być popularne tylko w czasie kryzysu? Czego nauczyliśmy się o zawodzie menedżera przez ten czas?


Odpowiedzialność a konstrukcja rynku

Obarczanie odpowiedzialnością za kryzys finansowy wyłącznie menedżerów jest olbrzymim i nieuzasadnionym z logicznego punktu widzenia uogólnieniem. Oczywiście, możemy w miarę jasno wskazać sytuacje, takie jak oszustwo, zatajenie danych, brak przejrzystości, kradzież czy malwersacja – sytuacje, które nie podlegają jednoznacznej ocenie i są automatycznie karane w momencie wykrycia. Co natomiast w sytuacji, kiedy konstrukcja całego systemu rynkowego jest na tyle skomplikowana lub wręcz oparta na wadliwych założeniach, a menedżerowie postępują zgodnie z obowiązującymi na rynku regułami? Joseph L. Badaracco, znany profesor etyki biznesu z Harvard Business School, wskazuje, że wiedza, jaką wynieśliśmy z doświadczeń kryzysu, jeszcze przed jego wybuchem nie była wcale oczywista. Komentując instrumenty finansowe, które doprowadziły do załamania na rynkach finansowych, wskazuje: – Kiedy banki kupowały te „toksyczne” papiery, wyglądały one stosunkowo bezpiecznie. Toksyczność była ukryta za oceną wielkich firm ratingowych, za opinią Greenspana, za decyzjami dopuszczającymi do legalnego obrotu2. Zarządzanie, podkreśla, polega na stałym wyznaczaniu celów i podejmowaniu decyzji. Przesłanki, na których oparte są decyzje, mogą być immanentnie fałszywe, jednak w sytuacji, kiedy cały rynek jest na nich oparty i funkcjonuje systemowo, podjęcie „słusznej” z obecnej perspektywy decyzji wydaje się niemożliwe. Czy zatem menedżerów, którzy w takich warunkach podejmowali wyzwania, należy oceniać negatywnie? Zdaniem profesora Badaracco tak, ale tylko jeśli nie uczą się na własnych błędach. – Myślę, że każdy powinien mieć prawo popełnić kilka błędów bezkarnie. Jeśli polityk czy menedżer konsekwentnie podejmuje błędne decyzje – powinien być za to usunięty z urzędu czy posady. Jeżeli świadomie narusza istotne przepisy, powinien być za to rozliczany przed sądem. Ale kiedy stoimy wobec naprawdę złożonych problemów i dobrze przygotowani ludzie, starając się je rozwiązać, popełniają błąd, nie można ich karać – dodaje Joseph L. Badaracco. Kryzys ujawnił więc złożoność rynku i problemu, jakim jest podejmowanie właściwych decyzji przez menedżerów. Bogatsi o tę wiedzę, możemy uważniej analizować otoczenie biznesu jako czynnik wpływający na etyczność zachowań zarządzających.

Zawód menedżer

Reklama

W okresie kryzysu popularnym nurtem w publicystyce dotyczącej zarządzania stał się powrót do teorii najbardziej bodaj znaczącego dla tej dziedziny naukowca – Petera F. Druckera. Drucker uważał, że przywództwo to zawód, wymagający właściwych kompetencji i wartości, a także wyznaczenia odpowiednich standardów etycznych. To, co powinno wyróżniać menedżera, zdaniem Druckera, to myślenie w kategoriach odpowiedzialności za całą organizację. Lider powinien postrzegać swoją pozycję i wynikającą z niej władzę przede wszystkim jako odpowiedzialność, nie zaś jako przywilej. W tym sensie menedżer jest swego rodzaju przewodnikiem organizacji, służącym jej swoją pracą i zaangażowaniem. Wiąże się z tym wiele wartości, które zdaniem Druckera stanowią o skutecznym przywództwie. Jedną z nich jest świadome przyjęcie na siebie odpowiedzialności za swoje oraz podległych pracowników błędy – to z kolei zakłada umiejętność przyznania się do błędu. Ponadto odpowiedzialny menedżer musi zdawać sobie sprawę z tego, że swoją postawą wyznacza standardy w całej firmie. – Od tego, czy przywódca potrafi mocno utrzymać kilka podstawowych standardów (znajdujących odzwierciedlenie w jego zachowaniu), czy też standardy są dla niego tym, co łatwo przychodzi mu odrzucić, zależy, czy znajdzie on prawdziwych zwolenników, czy tylko obłudnych oportunistów3 – pisze w swojej książce P. Drucker.

Kryzys pod tym względem zweryfikował postawy wielu spośród liderów w biznesie. Czas pokaże, czy nauki Druckera, do których tak chętnie powracano przez ostatnie trzy lata, nie stracą na znaczeniu w czasach prosperity.


Przysięga menedżerska

Jedną z ciekawych inicjatyw w kierunku przywrócenia etyki menedżerskiej w okresie kryzysu był projekt studentów i absolwentów Harvard Business School o nazwie „MBA Oath” (oath – przysięga). Punktem wyjścia dla inicjatywy było założenie – podobnie jak u wspomnianego wcześniej P. Druckera – iż zawód menedżera wiąże się ze szczególną odpowiedzialnością. Rozczarowani kryzysem przywództwa w amerykańskim biznesie, autorzy projektu MBA Oath zaproponowali w 2009 roku, aby menedżerowie, podobnie jak lekarze, składali przysięgę, w której zobowiązują się do działania zgodnie z najwyższymi standardami etycznymi i z poszanowaniem dobra wszystkich interesariuszy. W preambule do tekstu przysięgi możemy przeczytać taką oto deklarację: „Jako menedżera, moim celem jest służenie wspólnemu dobru poprzez organizowanie ludzi i zasobów, tak aby budować wartość, której nikt nie może zbudować samodzielnie. W związku z tym będę działać tak, aby moje przedsiębiorstwo budowało wartość dla społeczeństwa w długim terminie. Zdaję sobie sprawę, że moje decyzje mogą mieć daleko idące konsekwencje i oddziaływać na dobrostan jednostek wewnątrz i na zewnątrz mojej firmy, teraz i w przyszłości. Jako że staram się godzić interesy różnych stron, będę stawał w obliczu trudnych wyborów”.

Już w samym tym krótkim fragmencie zawiera się esencja postulatu twórców inicjatywy MBA Oath – menedżerowie powinni uznawać rolę, jaką odgrywają w firmie i w społeczeństwie, zdawać sobie sprawę z konsekwencji swoich działań, ale też wiedzieć, że podejmowanie decyzji wiąże się z ryzykiem dla nawet odległych w miejscu i czasie interesariuszy. Ta, wydawać by się mogło, radykalna propozycja wydaje się szczególnie cenna, bo wychodzi od samego środowiska biznesowego. Historia pokazuje jednak, że rynek rzadko dobrowolnie narzuca sobie ograniczenia. Czy przysięga menedżerska wejdzie do praktyki?


Rola edukacji

Temat odpowiedzialnego przywództwa podejmowany był i jest także w Polsce (nie tylko w konsekwencji zawirowań w gospodarce). Zdajemy sobie powoli sprawę z tego, że kształtowanie odpowiedzialnych menedżerów wymaga szerokiej edukacji, nie tylko na poziomie akademickim (wielu zarządzających w polskich firmach na przykład nie ma za sobą edukacji uniwersyteckiej). Od 2009 roku w Ministerstwie Gospodarki specjalnie powołany zespół ds. społecznej odpowiedzialności biznesu zajmuje się m.in. tym, w jaki sposób edukować w tym temacie i jak kształtować odpowiedzialnych menedżerów. Rekomendacje wypracowywane w ramach grupy roboczej zajmującej się tą tematyką zakładają m.in. metody edukacji formalnej i nieformalnej. Odpowiedzialność jest bowiem nie tylko kwestią odpowiedniego kształcenia. Postawy i wyznawane wartości kształtują się w ramach procesów poznawczych, poprzez doświadczenie i rozumowanie. Nie da się ich wpoić za pomocą książek i z góry narzuconych standardów. Aby tego dokonać, szkoły, w tym biznesowe, muszą zmodyfikować swoje podejście do nauczania o przedsiębiorczości jako takiej.

Znana profesor etyki biznesu, Mary C. Gentile, w jednym z artykułów podsumowujących jej refleksje po kryzysie, zadaje pytanie: – Czy nie powinniśmy byli zachęcać studentów do zastanawiania się, jak postępować w sposób etyczny i zgodny z prawem raczej niż czy takie postępowanie jest możliwe (lub zyskowne)? Co byłoby, gdybyśmy zwrócili uwagę na to, jak w przeszłości ludzie korzystali na tym, że udawało im się postępować zgodnie z ich zasadami w miejscu pracy? (...) Wystarczy pomyśleć, co mogłoby się wydarzyć w BP, gdyby pracownicy tego koncernu nie tylko wiedzieli, co należy zrobić (wiadomo, że było wśród nich więcej inżynierów, którzy próbowali głośno mówić o łamaniu zasad bezpieczeństwa), ale także, jak zrobić to skutecznie4.

Kryzys pokazał niedoskonałości rynków, systemów edukacji i wewnętrznych mechanizmów kontroli w przedsiębiorstwach. Czy ta wiedza wystarczy, żeby kolejne pokolenia menedżerów działały etycznie? Na to pytanie będziemy mogli odpowiedzieć dopiero za jakiś czas. Warto natomiast wyciągać naukę z doświadczeń kryzysu i stale udoskonalać infrastrukturę etyczną biznesu.

 

PRZYPISY

1„Koniec pewnej historii”. Wywiad z Francisem Fukuyamą, „Polityka” nr 42 (2778) z 16.10.2010.

2J. Żakowski, „Zawał. Zrozumieć kryzys”, Wydawnictwo „Polityka”, Warszawa 2009.

3Peter F. Drucker, „Myśli przewodnie”, MT Biznes, Warszawa 2008, str. 353.

4M.C. Gentile, „Nauka etyki zadaje niewłaściwe pytania”, Financial Times, http://ft.forsal.pl/artykuly/454295, mary_c_gentile_nauka_etyki_zadaje_niewlasciwe_pytania.html

Chcesz dowiedzieć się więcej, sięgnij po naszą publikację
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Czas pracy 2021. Planowanie, rozliczanie i ewidencja
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Ile wynosi najniższa krajowa?

    Najniższa krajowa w 2021 i 2022 r. - ile wynosi brutto i netto? Jaka jest stawka godzinowa? Oto kalkulator wynagrodzeń.

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - zmiany w projekcie

    Praca zdalna w Kodeksie pracy - jest nowa wersja projektu nowelizacji. Co się zmieni?

    Rejestracja w urzędzie pracy a umowa zlecenie, dzieło, działalność

    Rejestracja w urzędzie pracy - czy bezrobotny może wykonywać pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło lub prowadzić działalność nierejestrowaną?

    Prezeska, prawniczka, psycholożka - kobiety o feminatywach

    Feminatywy - jakim językiem pisane są oferty pracy? Jak kobiety oceniają żeńskie nazwy stanowisk, np. prezeska, prawniczka, psycholożka? Oto wyniki badania.

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca - jak uzyskać [PORADNIK]

    Zezwolenie na pracę sezonową dla cudzoziemca. Od 1 stycznia 2018 roku obowiązują nowe regulacje prawne dotyczące cudzoziemców świadczących prace sezonową. O zezwolenie typu S, czyli na pracę sezonową, mogą ubiegać się pracodawcy, którzy planują zatrudnić obcokrajowców do pracy w rolnictwie, ogrodnictwie lub turystyce.

    Błędy w umowie o pracę - jak je poprawić?

    Błędy w umowie o pracę w zakresie wynagrodzenia i innych świadczeń - jak je poprawić?

    Pracodawcy nie chcą pracy zdalnej [BADANIE]

    Praca zdalna nie jest dla pracodawców najlepszym rozwiązaniem. Prawie wszyscy chcą powrotu do biur. Wprowadzą elastyczne godziny rozpoczęcia i zakończenia pracy.

    Udzielanie zaległego urlopu wypoczynkowego - ustawa o covid-19

    Zaległy urlop wypoczynkowy - jak udzielić zgodnie z ustawą o COVID-19?

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę

    Urząd pracy pomoże zmienić pracę i kwalifikacje pracownika. Obecnie skupia się na zatrudnianiu bezrobotnych. Rząd chce rozszerzyć jego kompetencje.

    Utrata pracy i finanse - obawy pracowników

    Utrata pracy i finanse to główne zmartwienia polskich pracowników. Ratują ich jednak deficyty kadrowe.

    Ukąszenie kleszcza a wypadek przy pracy - obowiązki pracodawcy

    Ukąszenie kleszcza - czy to może być wypadek przy pracy? Czy pracodawca zatrudniający pracowników do pracy na świeżym powietrzu ma obowiązek zabezpieczenia ich przed kleszczami?

    Sygnalista w firmie od 17 grudnia 2021 r. - co z ustawą?

    Sygnalista w firmie musi być wdrożony od 17 grudnia 2021 r. Polska musi implementować przepisy unijne do 16 grudnia tego roku. Co z ustawą o sygnalistach?

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator

    Urlop wypoczynkowy - kalkulator wymiaru urlopu wypoczynkowego pozwala wyliczyć, ile dni urlopu przysługuje pracownikowi.

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni - zwolnienie z ZUS

    Piloci wycieczek i przewodnicy turystyczni mogą składać wnioski o zwolnienie z ZUS za lipiec, sierpień i wrzesień 2020 r. Do kiedy? Jakie warunki należy spełnić?

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa

    Sklepiki szkolne - Tarcza Antykryzysowa przyznaje postojowe i zwolnienie z ZUS. Jakie kody PKD? Jakie warunki należy spełnić? Do kiedy złożyć wniosek?

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS

    Sklepiki szkolne, piloci wycieczek i przewodnicy - wsparcie z ZUS otrzymują wsparcie z ZUS. Mogą liczyć na postojowe i zwolnienie z opłacania składek. Do kiedy można składać wnioski?

    Minimalna płaca w 2022 r. brutto netto

    Minimalna płaca w 2022 r. wyniesie 3000 zł brutto. Ile to netto?

    Emerytura brutto netto - kalkulator

    Emerytura brutto - ile to netto? Kalkulator emerytalny pozwala ustalić wysokość emerytury. Oblicz.

    Ochrona przedemerytalna - ile lat?

    Ochrona przedemerytalna - ile lat trwa ochrona przed zwolnieniem? Od ilu lat pracownika zaczyna obowiązywać pracodawcę?

    Strategia Demograficzna 2040 - ocena Konfederacji Lewiatan

    Strategia Demograficzna 2040 jest zbyt ogólna i nie odpowiada współczesnym trendom związanym z rodziną. Jak ocenia ją Konfederacja Lewiatan?

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu

    Zwolnienie lekarskie musi wskazywać aktualny adres pobytu. Czy trzeba poinformować ZUS o zmianie miejsca pobytu?

    Zmiana dostawcy PPK wymaga konsultacji z załogą

    Zmiana dostawcy PPK wymaga konsultacji z załogą czyli z zakładową organizacją związkową lub inną reprezentacją osób zatrudnionych.

    Emerytura bez podatku – tabela

    Emerytura bez podatku - tabela z kwotą netto w 2021 r. i po zmianach w 2022 r. wskazuje, ile emeryt otrzyma na rękę po podwyżce.

    Pracownik oczekuje elastyczności zatrudnienia

    Elastyczność zatrudnienia - tego oczekuje pracownik od miejsca pracy.

    Pracownicy ocenili sytuację w zakładach pracy [BADANIE]

    Sytuacja w zakładach pracy została oceniona przez pracowników. Jakie są wyniki badania CBOS?