| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Kadry > Poradniki > Nowe urlopy wychowawcze pracowników i uprawnienia rodzicielskie przedsiębiorców

Nowe urlopy wychowawcze pracowników i uprawnienia rodzicielskie przedsiębiorców

Pracownik-rodzic może wykorzystać maksymalnie 35 miesięcy urlopu wychowawczego, a nie tak jak dotychczas 3 lata. Jeden miesiąc urlopu wychowawczego został bowiem zarezerwowany wyłącznie dla jednego pracownika-rodzica i nie może z niego skorzystać drugi z rodziców. To najważniejsza zmiana z obowiązujących od 1 października 2013 r. nowych zasad udzielania urlopów wychowawczych.

Od 1 września 2013 r. prawo do sfinansowania składek w okresach odpowiadających przysługującemu pracownikom okresowi urlopu wychowawczego mają również osoby, które nie są pracownikami i zaniechały aktywności zawodowej w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem.

Prawo do urlopu wychowawczego

Prawo do urlopu wychowawczego ma pracownik, czyli osoba pozostająca w stosunku pracy. Pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę (art. 2 Kodeksu pracy). Prawa do tego urlopu nie mają natomiast osoby niebędące pracownikami, ale wykonujące pracę na innych podstawach prawnych, np. zleceniobiorcy, osoby wykonujące pracę na podstawie umowy o dzieło oraz osoby prowadzące własną działalność gospodarczą.

Polecamy serwis: Uprawnienia rodzicielskie

Prawo do urlopu wychowawczego ma pracownik zatrudniony co najmniej 6 miesięcy, tj. taki, który wcześniej pozostawał w stosunku pracy co najmniej przez taki okres. Nie chodzi tu o staż pracy u pracodawcy, który ma udzielić tego urlopu. Do 6-miesięcznego okresu zatrudnienia wlicza się bowiem wszystkie poprzednie okresy zatrudnienia (art. 186 § 1 Kodeksu pracy). Nie ma przy tym znaczenia, w jakim wymiarze czasu pracy pracownik świadczył pracę, a także w jaki sposób i kiedy ustał stosunek pracy.

UWAGA!

Do 6-miesięcznego okresu zatrudnienia, który uprawnia pracownika do urlopu wychowawczego, wlicza się wszystkie okresy zatrudnienia na podstawie stosunku pracy.

Ponadto do okresu zatrudnienia pracowniczego, od którego zależy nabycie prawa do urlopu wychowawczego, wlicza się okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 18 czerwca 1998 r., III AUa 296/98, OSA 1999/5/28).

PRZYKŁAD:

Pracownica podjęła zatrudnienie 1 października 2013 r., wcześniej była zatrudniona u innego pracodawcy przez 8 miesięcy. 16 grudnia 2013 r. złożyła wniosek o udzielenie jej urlopu wychowawczego od 2 stycznia 2014 r. w celu sprawowania opieki nad 2-letnią córką. Pracownica ma prawo do tego urlopu, mimo że u obecnego pracodawcy jest zatrudniona tylko ok. 2,5 miesiąca, ponieważ jej łączny okres zatrudnienia wynosi ponad 6 miesięcy.

PRZYKŁAD:

Pracownica podjęła pracę na podstawie umowy o pracę 1 lipca 2013 r. (jest to jej pierwsza praca w ramach stosunku pracy). Przyjmijmy, że w październiku i listopadzie 2013 r. będzie korzystała ze zwolnienia lekarskiego. Natomiast 2 stycznia 2014 r. złoży wniosek o urlop wychowawczy w celu sprawowania opieki nad 2,5-letnim synem. Pracodawca jest zobowiązany udzielić jej tego urlopu, ponieważ posiada ona już 6-miesięczny okres zatrudnienia. Nie ma znaczenia, że przez 2 z 6 miesięcy nie pracowała z powodu choroby. Chodzi bowiem nie o okres faktycznego świadczenia pracy, ale o okres pozostawania w stosunku pracy.

Krąg osób uprawnionych do urlopu wychowawczego

Urlop wychowawczy jest udzielany w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem przez rodzica lub opiekuna. Pojęcie rodzica nie budzi wątpliwości. Natomiast kłopoty sprawia określenie „opiekun”. W tym zakresie dominują poglądy, że pojęcie to należy interpretować bardzo szeroko: za opiekuna należy (...) uważać każdą osobę, która sprawuje stałą opiekę nad dzieckiem i zajmuje się jego wychowywaniem. Sprawowanie opieki nad dzieckiem i zajmowanie się jego wychowywaniem nie musi wynikać z ustanowienia danej osoby prawnym opiekunem dziecka przez sąd opiekuńczy na podstawie przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Opiekunem uprawnionym do urlopu wychowawczego może być więc np. małżonek rodzica dziecka niebędący matką lub ojcem dziecka. (Kodeks pracy. Komentarz pod red. L. Florka, Wyd. 6, Warszawa 2011). Sprawowanie opieki nad dzieckiem odnosi się nie tylko do dziecka własnego osoby uprawnionej, lecz także do dziecka, które zostało przyjęte na wychowanie albo które zostało powierzone opiece przez sąd, a także do dziecka współmałżonka lub dziecka przyjętego na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej pełniącej zadania pogotowia rodzinnego. (Kodeks pracy. Komentarz. M. Gersdorf, K. Rączka, M. Raczkowski, Wyd. 1, Warszawa 2010).

Prawo do urlopu wychowawczego ma zarówno pracownica-matka (opiekunka) dziecka, jak i pracownik-ojciec (opiekun) dziecka. Jeżeli jednak oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni, z tego uprawnienia może korzystać jedno z nich (art. 1891 Kodeksu pracy) – w tym samym czasie (nie dotyczy to okresu 4 miesięcy, w czasie którego oboje rodzice mogą jednocześnie korzystać z tego urlopu).

Na przeszkodzie skorzystania z urlopu wychowawczego nie stoi to, że drugi z rodziców (opiekunów) sprawuje lub może sprawować osobistą opiekę nad dzieckiem, ponieważ np. korzysta z urlopu macierzyńskiego, dodatkowego urlopu macierzyńskiego lub urlopu rodzicielskiego albo jest bezrobotny. Mimo to, drugi rodzic (opiekun) może skorzystać z urlopu wychowawczego, jeżeli jest do niego uprawniony.

Wymiar urlopu wychowawczego

Wymiar urlopu wychowawczego wynosi do 36 miesięcy, z tym że urlop jest udzielany na okres nie dłuższy niż do ukończenia przez dziecko 5. roku życia (art. 186 § 2 Kodeksu pracy).

Niezależnie od tego urlopu, jeżeli z powodu stanu zdrowia (potwierdzonego orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności) dziecko wymaga osobistej opieki pracownika, to może być udzielony dodatkowy urlop wychowawczy w wymiarze do 36 miesięcy – na okres nie dłuższy niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia (art. 186 § 3 Kodeksu pracy). Zatem w przypadku takiego dziecka pracownicy mogą skorzystać nawet z 72 miesięcy urlopu wychowawczego.

Przepisy Kodeksu pracy nie określają sposobu obliczania wieku osoby fizycznej, dlatego na podstawie art. 300 Kodeksu pracy stosuje się w tym zakresie przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 112 Kodeksu cywilnego, termin oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach kończy się z upływem dnia, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu, a gdyby takiego dnia w ostatnim miesiącu nie było – w ostatnim dniu tego miesiąca. Jednak przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia.

PRZYKŁAD:

Pracownica urodziła dziecko 15 czerwca 1998 r. W latach 1999–2002 wykorzystała 3 lata urlopu wychowawczego. W sierpniu 2013 r. dziecko otrzymało orzeczenie o niepełnosprawności. W związku z tym pracownica w październiku 2013 r. złożyła wniosek o udzielenie jej 12-miesięcznego urlopu wychowawczego. Pracodawca ma obowiązek go udzielić. Prawo do kolejnych 36 miesięcy tego urlopu powstaje od momentu uzyskania przez dziecko orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności – jednak nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Jeżeli dziecko urodziło się 15 czerwca 1998 r., to urlop ten może być wykorzystany do 14 czerwca 2016 r. (włącznie).

PRZYKŁAD:

Pracownica zatrudniona od 1 września 2011 r. złożyła w październiku 2013 r. wniosek o udzielenie jej urlopu wychowawczego w wymiarze 24 miesięcy w celu sprawowania opieki nad córką urodzoną w 2002 r., załączając orzeczenie o niepełnosprawności. Jest to pierwsza praca tej pracownicy w ramach stosunku pracy, zatem nie korzystała ona z 3-letniego urlopu wychowawczego po urodzeniu córki. Mimo to może skorzystać z urlopu wychowawczego przysługującego w związku z niepełnosprawnością córki.

Sąd Najwyższy w wyroku z 28 listopada 2002 r. (II UK 94/02, OSNP 2004/6/106) orzekł, że:

(...) w związku z urodzeniem podczas porodu więcej niż jednego dziecka urlop wychowawczy przysługuje w wymiarze nieprzekraczającym 3 lat [obecnie 36 miesięcy – przyp. red.], nie dłużej niż do ukończenia 4. roku życia [obecnie 5. roku życia – przyp. red.] przez dziecko urodzone jako pierwsze.

Zatem także w przypadku urodzenia bliźniąt urlop wychowawczy przysługuje w wymiarze do 36 miesięcy. Dotyczy to również przypadków urodzenia większej niż dwoje liczby dzieci podczas jednego porodu.

Wyłączne prawo do 1 miesiąca urlopu

Do 30 września 2013 r. z pełnego wymiaru urlopu wychowawczego (przysługującego zarówno na zdrowe dziecko, jak i niepełnosprawne) mógł skorzystać tylko jeden z rodziców (opiekunów) dziecka, jeżeli tak zdecydowali, tj. gdy drugi z nich nie zamierzał korzystać z tego urlopu. Od 1 października 2013 r. to się zmieniło. Obecnie każdemu z rodziców lub opiekunów dziecka przysługuje wyłączne prawo do 1 miesiąca urlopu wychowawczego. Prawa tego nie można przenieść na drugiego z rodziców lub opiekunów dziecka. Skorzystanie z urlopu wychowawczego w wymiarze co najmniej 1 miesiąca oznacza wykorzystanie przez rodzica lub opiekuna dziecka tej części urlopu (art. 186 § 4 i 5 Kodeksu pracy).

UWAGA!

Wymiar urlopu wychowawczego nie zależy od liczby dzieci urodzonych podczas jednego porodu.

reklama

Ekspert:

dr Katarzyna Kalata

Ekspert z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

Autorzy:

- prawnik, specjalista w zakresie prawa pracy, autorka wielu publikacji z tej tematyki - prawnik, ekspert i praktyk, od 13 lat zajmujący się prawem ubezpieczeń społecznych

Źródło:

Monitor Prawa Pracy i Ubezpieczeń
Monitor Prawa Pracy i Ubezpieczeń648.00 zł

Narzędzia kadrowego

POLECANE

PRAWO PRACY DLA RODZICÓW

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

WYDARZENIA

Eksperci portalu infor.pl

Konrad Kaszubiak

Adwokat

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »