| IFK | IRB | INFORLEX | GAZETA PRAWNA | INFORORGANIZER | APLIKACJA MOBILNA | PRACA W INFOR | SKLEP
reklama
Jesteś tutaj: STRONA GŁÓWNA > Kadry > Indywidualne prawo pracy > Prawa i obowiązki > Kiedy pracownik może uwolnić się od odpowiedzialności materialnej w pełnej wysokości

Kiedy pracownik może uwolnić się od odpowiedzialności materialnej w pełnej wysokości

Przyczynienie się pracodawcy do powstania lub zwiększenia szkody spowodowanej przez podwładnego może ograniczyć zakres jego odpowiedzialności materialnej. Warunkiem jest udowodnienie przez pracownika tych okoliczności.

Działanie w granicach ryzyka

Pracownik nie odpowiada za szkodę wynikłą w związku z działaniem w granicach dopuszczalnego ryzyka. Kodeks pracy nie definiuje jednak tego pojęcia. Wobec tego przyjęcie działania w granicach dopuszczalnego ryzyka zależy od konkretnej sytuacji. W orzecznictwie przyjmuje się, że ryzyko zachodzi wtedy, gdy powstałej szkody nie można przypisać pracownikowi. W związku z tym pracownik, który, działając w interesie pracodawcy, poświęca mniejsze dobro dla ratowania większego, nie ponosi odpowiedzialności materialnej za zniszczenia dobra mniejszego (wyrok SN z 8 października 1981 r., sygn. akt IV PR 301/81; OSNC 1982/2–3/43).

Ryzyko działalności pracodawcy dotyczy w szczególności podjęcia nowego rodzaju produkcji, co może być połączone ze stratą. Podjęcie takiego ryzyka może być tylko wtedy uznane za uzasadnione, jeżeli istnieje, chociażby z przeważającym prawdopodobieństwem, szansa na powodzenie (wyrok SN z 12 stycznia 1972 r., sygn. akt II PR 307/71).

Brak warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia, będący wynikiem trudności organizacyjnych, należy włączyć do dziedziny ryzyka związanego z działalnością zakładu, którego to ryzyka pracownik nie ponosi (wyrok SN z 14 marca 1975 r., sygn. akt II PR 187/74; OSNC 1975/12/177).

PRZYKŁAD

Dyrektor firmy zawarł z pracownikiem terminową umowę o pracę na okres 6 lat. W drodze aneksu po kilku miesiącach obowiązywania umowy zmieniono jej treść w ten sposób, że usunięto klauzulę dopuszczającą jej rozwiązanie przed upływem terminu, na jaki została zawarta. Po odwołaniu dyrektora osoba, która go zastąpiła, postanowiła zerwać umowę z pracownikiem mimo braku niezbędnej klauzuli. Pracownik wystąpił do sądu o wypłatę odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy. Pracodawca w odrębnym procesie zażądał od byłego dyrektora zasądzenia odszkodowania za szkodę, którą poniosła firma w związku z obowiązkiem wypłacenia świadczenia na rzecz pracownika zwolnionego bezprawnie. Sąd oddalił to żądanie stwierdzając, że dyrektor działał w zakresie dozwolonego ryzyka. Zwrócił uwagę, że dokonywanie czynności z zakresu prawa pracy, w tym zawieranie umów o pracę, należy na ogół do legalnych i typowych czynności prawa pracy. Pracownik dokonujący w imieniu pracodawcy typowych czynności prawa pracy, które pozostają w normalnym związku z działalnością pracodawcy, nie powinien być obarczony ryzykiem podejmowania takich decyzji, chyba że były to czynności oczywiście sprzeczne z przepisami prawa (wyrok SN z 15 marca 2007 r., sygn. akt I PK 252/06; OSNP 2008/7–8/102).

Ograniczenie odszkodowania

Pracownik zostaje zwolniony z części odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną pracodawcy w takim zakresie, w jakim udowodni, że pracodawca albo osoba trzecia przyczyniła się do powstania lub zwiększenia szkody. Takie uprawnienie pracownika wynika z art. 117 § 1 Kodeksu pracy. Przepis ten nie może jednak stanowić podstawy do całkowitego zwolnienia pracownika od odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną pracodawcy. Umożliwia on jedynie ograniczenie odszkodowania pracownika do kwoty 3-miesięcznego wynagrodzenia w zakresie dotyczącym szkody wyrządzonej przez pracownika lub inne osoby. Nie każde jednak uchybienie pracodawcy stanowi o jego przyczynieniu się do powstania lub zwiększenia szkody. Zgodnie z orzecznictwem, taką przyczynę może stanowić tylko to uchybienie, które pozostaje w normalnym związku przyczynowym z powstałą szkodą i bez którego szkoda w ogóle lub w takich rozmiarach by nie powstała (wyrok SN z 14 maja 1998 r., sygn. akt I PKN 120/98; OSNP 1999/10/341).

Za przyczynienie się pracownika do powstania szkody można uznać niewyznaczenie następcy materialnie odpowiedzialnego w czasie choroby kierownika budowy i nieprzeprowadzenie inwentaryzacji (wyrok SN z 7 grudnia 1984 r., sygn. akt IV PR 218/84; OSNC 1985/8/122).

Przyczynienie się zakładu pracy do szkody brane jest pod uwagę dopiero po ustaleniu wysokości szkody. Okoliczność wyłączająca możliwość ustalenia istnienia szkody nie uzasadnia przypisania zakładowi pracy lub innej osobie przyczynienia się do szkody (wyrok SN z 4 maja 1979 r., sygn. akt IV PR 92/79).

Przyczyny niezależne od pracownika

Pracownik może zwolnić się od odpowiedzialności za szkodę powstałą w powierzonym mu mieniu z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się w takim zakresie, w jakim wykaże, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych. Taką przyczyną może być niezapewnienie przez pracodawcę warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia, mimo sygnałów ze strony pracownika. Pracownik może się uwolnić w całości od odpowiedzialności tylko wówczas, gdy wykaże, że mimo dołożenia wszelkich starań niedobór powstał z przyczyn od niego niezależnych (wyrok SN z 27 października 1982 r., sygn. akt IV PR 308/82; OSP 1983/7–8/178). W przeciwnym razie możliwe jest jedynie częściowe uwolnienie się pracownika od odpowiedzialności materialnej (wyrok SN z 29 grudnia 1978 r., sygn. akt IV PR 331/78).

W wyroku z 20 października 2009 r. (sygn. akt I PK 87/09) Sąd Najwyższy wskazał, że możliwe jest uwolnienie się pracownika od pełnej odpowiedzialności za szkodę w mieniu powierzonym również w przypadku udowodnienia, że szkoda powstała głównie (a nie tylko wyłącznie) z przyczyn, za które nie ponosi on odpowiedzialności. Konieczne jest jednak, aby pracownik udowodnił tę okoliczność z wysokim stopniem prawdopodobieństwa. Rozstrzygnięcie o odpowiedzialności za szkodę musi przy tym uwzględniać nie tylko wszelkie zaniedbania ze strony pracodawcy, ale i pracownika.

Wyłączenie stosowania zasad odpowiedzialności za mienie powierzone z tego powodu, że szkoda powstała „z przyczyn niezależnych” od pracownika, nie musi prowadzić do wniosku, że pracownik w ogóle zostaje uwolniony od ponoszenia odpowiedzialności materialnej za szkodę. Odpowiada jednak wtedy za szkodę na zasadach ogólnych (wyrok SN z 26 marca 2009 r., sygn. akt II PK 241/08).

Pracownicy najczęściej za przyczynę niezależną od siebie uznają kradzież mienia powierzonego. Sąd Najwyższy w wyroku z 9 maja 2000 r. (sygn. akt I PKN 621/99, OSNP 2001/20/612) przyjął, że kradzież mienia nie jest niezależną od pracownika przyczyną powstania szkody w powierzonym mu mieniu. W ocenie Sądu Najwyższego okoliczność ta może być przez pracownika zawiniona w takim znaczeniu, że umożliwiło ją nienależyte wykonywanie obowiązku pieczy nad mieniem powierzonym do zwrotu lub z obowiązkiem wyliczenia się. Można więc uznać, zdaniem Sądu Najwyższego, że pracownik swoim zachowaniem (działaniem lub zaniechaniem) przyczynił się do dokonania kradzieży, a w konsekwencji do powstania szkody w powierzonym mu mieniu.

Podstawa prawna

  • art. 114 – art. 117, art. 124 § 3, art. 127 ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.)
reklama

Narzędzia kadrowego

POLECANE

PRAWO PRACY DLA RODZICÓW

reklama

Ostatnio na forum

Fundusze unijne

WYDARZENIA

Eksperci portalu infor.pl

Dorota Kręcisz

Księgowa, ekonomistka

Zostań ekspertem portalu Infor.pl »