Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Zawarcie umowy dla pozoru a ciąża

Doktor nauk prawnych, adwokat, adiunkt na Wydziale Prawa, Administracji i Stosunków Międzynarodowych Krakowskiej Akademii im. A.F. Modrzewskiego w Katedrze Prawa Pracy i Zabezpieczenia Społecznego.
Zawarcie umowy dla pozoru a ciąża
Zawarcie umowy dla pozoru a ciąża
Czy zawarcie umowy o pracę w ciąży jest zgodne z prawem? Czy krótko po zawarciu umowy można przejść na zwolnienie lekarskie? Czy ZUS może uznać taką umowę zawartą dla pozoru i żądać zwrotu pobranego zasiłku macierzyńskiego? Podobną sprawą zajął się ostatnio Sąd Okręgowy w Kaliszu.
rozwiń >

Wyrok Sądu Okręgowego

Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 4 maja 2022 r. wydał w sprawie o sygn. V U 271/22 istotny wyrok dotyczący zawierania umowy o pracę dla pozoru celem uzyskania świadczeń macierzyńskich. Jak wynika z ilości toczących się spraw sądowych i kontroli ZUS-u częstą praktyką jest podjęcie zatrudnienia i w niedługim czasie po nawiązaniu stosunku pracy (np. po miesiącu), przejście na zwolnienie lekarskie, np. z powodu zagrożonej ciąży. Oczywiście istnieje prawna ochrona macierzyństwa i takie zachowanie nie jest niezgodne z prawem, jednak ZUS często kwestionuje zasadność takiego zatrudnienia i fakt podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom. Każda sytuacja jest jednak indywidualna, więc nie można z góry przesądzać złych intencji kobiet.

Krótki okres zatrudnienia i ciąża

W niniejszej sprawie pracownica zawarła umowę o pracę na czas określony od 18 października 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., w wymiarze 1/2 etatu z wynagrodzeniem 1400 zł. Umowa dotyczyła wykonywania czynności porządkowych związanych z utrzymaniem czystości. W niedługim czasie od zawarcia umowy pracownica przeszła na zwolnienie lekarskie. W ramach kontroli podlegania ubezpieczeniom społecznym ZUS wydał decyzję i uznał, że pracownica zawarła umowę tylko dla pozoru, ponieważ była w ciąży. Zdaniem ZUS-u celem pracownicy było uzyskanie świadczeń związanych z macierzyństwem. Z badań lekarskich wynika, że pracownica była w ciąży od września 2021 r., chociaż przed zawarciem umowy uzyskała orzeczenie o zdolności do pracy. Pracownica odwołała się do sądu od decyzji ZUS-u, wskazując że kontaktowała się sprawie pracy jeszcze w sierpniu 2021 r. i że wykonywała pracę jeszcze przed pisemnym potwierdzeniem stosunku pracy (zatem przed 18 października 2021 r.). Zdaniem pracownicy to pracodawca zwlekał ze zgłoszeniem jej do ubezpieczeń, lecz nie wiedział o ciąży pracownicy w momencie jej zatrudniania. Sąd okręgowy uznał, że decyzja ZUS-u powinna być zmieniona, a pracownica powinna podlegać ubezpieczeniom społecznym. Sąd wskazał, że: „Zaangażowanie do lekkiej, prostej pracy osoby z minimalnym wynagrodzeniem wydaje się logicznie i zasadne także z ekonomicznego punktu widzenia i wskazuje, że tego stanowiska pracy nie zostało stworzone sztucznie i bez potrzeby. Takiej oceny nie niweczy fakt, że stanowisko pracy odwołującej się nie zostało uzupełnione bezpośrednio i wprost, bo wiąże się to z realiami aktualnego na rynku pracy. Poza tym należy odnotować, że odwołująca się świadczyła umówioną pracę od zawarcia spornej umowy do czasu orzeczenia niezdolności do pracy, pracodawca jej pracę przyjmował, a za wykonywaną pracę otrzymywała należne jej wynagrodzenie. Spełnione zostały więc przesłanki do uznania umowy o pracę za ważną.”.

Jak jest ochrona kobiet w ciąży?

Przepisy prawa pracy stanowią, że pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy (chyba, że zachodzą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia). Co ważne umowa o pracę zawarta na czas określony albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu

Czy trzeba powiedzieć o ciąży przed podpisaniem umowy?

Nie, nie trzeba. Kobieta w ciąży może być zatrudnia. Sąd Najwyższy w wyroku z 6 lutego 2006 r., III 156/05 podkreślił, że nawet gdyby celem kobiety  było uzyskanie zasiłku macierzyńskiego bądź też podwyższenie świadczeń związanych z nadchodzącym macierzyństwem i potencjalnym okresem niezdolności do pracy, nie jest naganne ani tym bardziej sprzeczne z prawem. Przeciwnie, jest to postępowanie rozsądne i uzasadnione zarówno z osobistego, jak i społecznego punktu widzenia.

Kiedy należy powiedzieć o ciąży w pracy?

Przepisy prawa pracy nie wskazują jednoznacznego terminu kiedy pracownica będąca w ciąży powinna poinformować pracodawcę o tym, że spodziewa się dziecka. Oczywiście trzeba wiedzieć, że pracodawca jest zobowiązany do przestrzegania przepisów związanych z bezpieczną i higieniczną pracą kobiety w ciąży, a sama kobieta w ciąży w zależności od charakteru pracy ma szczególne uprawnienia (np. dodatkowe przerwy, nie może być zatrudniana w godzinach nadliczbowych czy w porze nocnej). Warto więc poinformować pracodawcę o tym fakcie, kiedy otrzyma się zaświadczenie od lekarza.

Kontrola przez ZUS zasadności zawarcia umowy i wysokości wynagrodzenia

Wprawdzie pracodawcy mają prawo do swobodnego prowadzenia swojej działalności a w ramach tego do decydowaniu o zatrudnieniu, niemniej jednak, jeżeli osoby co dopiero zatrudnione, w krótkim czasie od zgłoszenia do ubezpieczeń korzystają ze zwolnień lekarskich (tak jak w omawianym przypadku) ZUS ma prawo kontrolować zasadność objęcia ubezpieczeniem. Dlaczego? Ponieważ to ZUS przejmuje po jakimś czasie obowiązek opłacania np. zasiłku chorobowego czy macierzyńskiego. Decyzja pracodawcy (czasami rzeczywiście podjęta dla pozoru i uzgodniona wcześniej z pracownikiem) ma skutki fiskalne dla państwa. Często zdarza się też tak, że ZUS kwestionuje zasadność zbyt wysokiego wynagrodzenia, które otrzymywała pracownica, ponieważ stanowi ono podstawę wymiaru składek, a później świadczeń ubezpieczeniowych.

Takie ustalenie w umowie rażąco wysokiego wynagrodzenia może być uznane za nieważne z mocy art. 58 § 3 KC w zw. z art. 300 KP jako dokonane z naruszeniem zasad współżycia społecznego. Jak podkreśla się w orzecznictwie do ustalenia wynagrodzenia konieczne jest ustalenie rodzaju pracy, potrzebnych kwalifikacji i doświadczenia, ilości i jakości pracy. Do oceny ekwiwalentności wynagrodzenia należy stosować wzorzec, który w najbardziej obiektywny sposób pozwoli ustalić poziom wynagrodzenia za pracę o zbliżonym lub takim samym charakterze, oraz który będzie uwzględniał również warunki obrotu i życia społecznego (wyrok SN z 23 stycznia 2014 r., I UK 302/13)..

Co to jest pozorność umowy?

Na pozorność czynności wskazuje KC. Pozorność umowy o pracę ma miejsce, gdy:

  1. Nie doszło w ogóle do świadczenia pracy w sposób odpowiadający treści zawartej umowy, a jedynie stworzono pozory w postaci zgłoszenia do ubezpieczenia, opodatkowania, opłacenia składek ubezpieczeniowych i np. sporządzenia list płac i obecności.
  2. Pozorność umowy o pracę ma miejsce nie tylko wówczas gdy praca nie jest świadczona wcale, ale i gdy jest faktycznie świadczona lecz na innej podstawie niż umowa o pracę. (wyrok SN z 5 października 2006 r., I UK 324/05).
  3. O ważności umowy o pracę nie decyduje zamiar dyktujący potrzebę jej zawarcia, ale to czy zawierając umowę strony miały zamiar wzajemnego zobowiązania się - pracownik do świadczenia pracy a pracodawca do dania mu pracy i wynagrodzenia za nią oraz czy umowa była w rzeczywistości realizowana. (wyrok SN Z 5 października 2005 r., I UK 32 /05).

Powyższa interpretacja przepisów oraz orzecznictwo sądów miało wpływ na wygraną sprawę przez pracownicę w niniejszym sporze z ZUS-em.

Co grozi za fikcyjne zatrudnienie?

Zgodnie z art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2022.1009 t.j.) osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Co ważne pracodawca, czyli płatnik też może ponieść odpowiedzialność, ponieważ jeżeli wypłacenie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami, obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot, za cały okres, za który nienależne świadczenia zostały wypłacone.

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2022.1009 t.j.)

Chcesz dowiedzieć się więcej, sprawdź »
Umowy zlecenia, umowy o dzieło  i inne umowy cywilnoprawne od 1 stycznia 2022 r.
Umowy zlecenia, umowy o dzieło i inne umowy cywilnoprawne od 1 stycznia 2022 r.
Tylko teraz
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Umowa o pracę
    certificate
    Jak zdobyć Certyfikat:
    • Czytaj artykuły
    • Rozwiązuj testy
    • Zdobądź certyfikat
    1/10
    Najpopularniejszym sposobem zawierania stosunku pracy jest:
    powołanie
    mianowanie
    umowa o pracę
    spółdzielcza umowa o pracę
    Następne
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Pracownicy IT poszukiwani na rynku pracy
    Pracownicy IT znajdują się w czołówce rankingu najbardziej poszukiwanych pracowników na rynku pracy.
    Jaka powinna być przyczyna przy rozwiązaniu umowy za wypowiedzeniem?
    Jak rozwiązać umowę o pracę? Jaka powinna być przyczyna przy rozwiązaniu umowy za wypowiedzeniem? Czy przy zwolnieniach grupowych trzeba dodatkowo coś wskazywać?
    Jak ocenić częściową niezdolność do pracy?
    Częściowa niezdolność do pracy. Kim jest osoba częściowo niezdolna do pracy? Czy o poziomie posiadanych kwalifikacji do pracy zarobkowej decyduje tylko formalne wykształcenie? Czy też zdobyte doświadczenie i umiejętności? Czy brak możliwości wykonywania pracy dotychczasowej jest wystarczający do stwierdzenia częściowej niezdolności do pracy w sytuacji, gdy jest możliwe podjęcie innej pracy w swoim zawodzie, bez przekwalifikowania lub przy pozytywnym rokowaniu co do możliwości przekwalifikowania zawodowego?
    Rozwiąż kurs e-learningowy i wygraj jedną z 50 hulajnóg ufundowanych przez KRUS
    Po raz czwarty Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zaprasza dzieci rolników urodzonych w latach 2008–2016 do udziału w kursie e-learningowym „Bezpiecznie na wsi mamy – upadkom zapobiegamy”, który w nowoczesnej formie przybliża wiedzę o zagrożeniach wypadkowych w gospodarstwach rolnych, a także uczy prawidłowych zachowań podczas przebywania na terenie obejścia.
    Elastyczność w pracy - Polacy jej oczekują
    Dane z najnowszego raportu ADP „People at Work 2022: A Global Workforce View” wskazują, że Polacy są zwolennikami elastycznych rozwiązań związanych z pełnieniem obowiązków zawodowych. Blisko sześciu na dziesięciu ankietowanych (57,49 proc.) przyznaje, że rozważyłoby zmianę firmy, gdyby pracodawca nakazał im wrócić do całkowicie stacjonarnego trybu pracy.
    Wypadki podczas pracy zdalnej - czy podniosą składkę wypadkową?
    Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej opublikowało projekt rozporządzenia w sprawie statystycznej karty wypadku przy pracy, które zgodnie z planem miałoby wejść w życie z dniem 1 stycznia 2023 r. Istotna zmiana będzie dotyczyła wskazania, czy wypadek przy pracy miał miejsce podczas jej wykonywania w siedzibie firmy, czy podczas pracy zdalnej. Czy wypadki przy pracy podniosą składkę wypadkową?
    Absolwent na ścieżce kariery
    Skończyłeś studia i szukasz pracy, a może studiujesz i chcesz pracować. Jeśli marzy Ci się sukces i potrzebujesz poznać scenariusz który doprowadzi Cię do niego zapraszamy do udziału w rozmowie Iwony Bobrowskiej-Budny z Marco Ramirez. Zapraszamy w dniu 30 września 2022 roku, o godz. 11.00.
    Wola stron przy umowie o dzieło a obowiązek ubezpieczenia społecznego
    Czy można nazwać umowę – umową o dzieło, pomimo iż wypełnia przesłanki innej umowy, tylko po to, aby uniknąć obowiązku ubezpieczenia społecznego? Co jeśli wolą stron jest nieopłacanie składek na ubezpieczenie? Czy nazwa umowy i wola stron mają znaczenie?
    PPK rośnie w dwucyfrowym tempie. Już 10 mld zł
    PPK powoli rośnie. W programie PPK jest blisko 2,5 mln osób. Zgromadzono też prawie 10 mld złotych.
    Niedziela handlowa – październik 2022
    Październik 2022 ma 5 niedziel. Czy któraś z nich jest niedzielą handlową? Najbliższa niedziela handlowa – kiedy wypada?
    Jakie są roszczenia pracodawcy w razie rozwiązania umowy przez pracownika?
    Czy pracownik może rozwiązać umowę o pracę z pracodawcą bez zachowania okresu wypowiedzenia? Czy pracownik musi podawać przyczynę rozwiązania a jeśli tak to jaka ta przyczyna musi być? Czy pracodawca może mieć roszczenia wobec pracownika jeżeli ten bezzasadnie i niezgodnie z prawem (np. w formie ustnej) rozwiąże umowę?
    Ile zarabia psycholog i czym się zajmuje?
    Każdego roku zwiększa się liczba osób doświadczających kryzysu psychicznego. Wzrasta również świadomość w kwestii możliwości korzystania z pomocy specjalisty w tym zakresie. Czynniki te przekładają się z kolei na zapotrzebowanie osób wykonujących zawód związany z zajmowaniem się psychiką ludzką. Jednym z nich jest psycholog.
    ZUS - gdzie szukać dokumentów sprzed lat?
    Dokumenty ZUS. Gdy podczas kompletowania dokumentów potrzebnych do złożenia wniosku emerytalnego – brakuje zaświadczeń sprzed lat – emerytura będzie niższa niż wtedy, gdy ZUS ma komplet danych. Szczególnie dotyczy to dokumentów potwierdzających, że ktoś pracował przed 1999 rokiem.
    Oświadczenie PPK a wypłata transferowa
    W ciągu 7 dni „po zapisaniu” do PPK – pracownik zatrudniony u nowego pracodawcy ma obowiązek złożyć mu oświadczenie o posiadanych już przez siebie rachunkach PPK. Jeśli oświadczenie to nie będzie zawierało wszystkich danych potrzebnych do przetransferowania oszczędności PPK tego pracownika z jednego rachunku PPK na drugi, pracodawca powinien poprosić o ich uzupełnienie.
    Powiadomienie o powierzeniu wykonywania pracy obywatelowi Ukrainy - o co chodzi?
    Powierzenie pracy obywatelowi Ukrainy jest możliwe na postawie powiadomienia, które należy złożyć elektronicznie przez praca.gov.pl. Podpowiadamy, na co powinien zwrócić uwagę pracodawca, wypełniający formularz powiadomienia.
    Umowy o pracę 2023. Co się zmieni?
    Umowy o pracę od 2023 roku ulegną zmianie. Wynika to z dyrektyw unijnych, które mają być zaimplementowane do prawa krajowego od 1 stycznia 2023 r. Największe zmiany dotyczą umów na okres próbny oraz wypowiedzeń umów na czas określony.
    Student - ubezpieczenie NFZ
    Student, aby mieć prawo do świadczeń w ramach NFZ, powinni mieć własny tytuł do ubezpieczenia lub być do niego zgłoszonym. Podpowiadamy, kto może zgłosić studenta do ubezpieczenia zdrowotnego, jak długo jest ważne takie ubezpieczenie oraz jak sprawdzić swój status?
    Emerytura z systemu wojskowego czy powszechnego? Wojskowi muszą wybrać.
    Czy możliwe jest jednoczesne pobieranie przez wojskowych emerytury z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych i z wojskowego systemu emerytalnego? Czy możliwy jest zbieg uprawnień emerytur z dwóch różnych systemów? Czym zajmują się wojskowe biura emerytalne?
    Podwyżki dla doktorantów?
    Podwyżki dla doktorantów. Minister Edukacji i Nauki, Przemysław Czarnek, zapowiedział podwyższenie wynagrodzeń nauczycieli akademickich. Czy podwyżki dotyczą także doktorantów? Ile wyniosą? Kiedy można się ich spodziewać?
    Kto i kiedy wystawia zaświadczenie o zatrudnieniu?
    Zaświadczenie o zatrudnieniu - dlaczego jest potrzebne pracownikowi? Kto wystawia zaświadczenie? Jakie informacje muszą pojawić się na zaświadczeniu o zatrudnieniu? W jaki sposób na zatrudnieniu zaświadcza się o wysokości zarobków? Czy pracodawca musi wystawić zaświadczenie? Jak długo zaświadczenie o zatrudnieniu jest ważne?
    Bezrobocie w Polsce spadło - czy będzie jeszcze niższe?
    Bezrobocie spadło - w sierpniu stopa bezrobocia wyniosła 4,8%, tj. obniżyła się zarówno w skali miesiąca (o 0,1 pkt proc.), jak i roku (o 1 pkt. proc.) – podał GUS.
    Staż uczniowski przygotowuje do pracy
    Wypracowaliśmy modelowe programy praktycznej nauki zawodu w zakresie staży uczniowskich dla zawodów technik stylista i technik przemysłu mody. Zachęcamy do ich wykorzystania - pisze Konfederacja Lewiatan.
    Czternastki dla emerytów i rencistów już wypłacone
    Czternastki dla emerytów i rencistów już wypłacone. ZUS rozpoczął wypłatę czternastek 25 sierpnia i zakończył 20 września.
    Bezrobocie w końcu sierpnia na poziomie 4,8%
    Bezrobocie w Polsce 2022. GUS zaprezentował dane o poziomie bezrobocia rejestrowanego w końcu sierpnia 2022 roku.
    Urlop rodzicielski - 9 tygodni tylko dla ojca
    Urlop rodzicielski. W polskim Kodeksie pracy pojawi się dziewięć dodatkowych tygodni urlopu rodzicielskiego tylko dla ojców.