Prawie 1500 zł z ZUS: te choroby uprawniają do świadczenia. Sprawdź czy masz szansę

• Prawie 1500 zł z ZUS - orzeczenie o niezdolności do pracy
• Orzeczenia o niezdolności do pracy i niepełnosprawności w Polsce
• Choroby - przyczyny orzeczeń
• Czym jest niepełnosprawność- definicja
• Orzeczenie o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolność do samodzielnej egzystencji
• Orzeczenie o grupie inwalidztwa
• Liczba osób niepełnosprawnych w Polsce - GUS

Prawie 1500 zł z ZUS - orzeczenie o niezdolności do pracy

Osoba, której sprawność organizmu jest naruszona może otrzymać orzeczenie o niezdolności do pracy. Funkcjonują dwa rodzaje orzeczeń - o całkowitej i o częściowej niezdolności do pracy. Kto całkowicie utracił zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu, otrzymuje rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Renta ta od 1 marca 2026 r. wynosi 1979,49 zł. Ta najniższa gwarantowane kwoty rent są równe wysokości najniższej emerytury, renty socjalnej i renty rodzinnej.

Nie trzeba jednak być całkowicie niedolnym do pracy, aby móc skorzystać z renty. Częściowa niezdolność (utrata możliwości wykonywania pracy zgodnej z kwalifikacjami) daje prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Od marca tego roku wynosi prawie 1500 zł (dokładnie 1483,87 zł).

Orzeczenia o niezdolności do pracy i niepełnosprawności w Polsce

Orzeczenie o niepełnosprawności nie jest tożsame z orzeczeniem o niezdolności do pracy wydawanym przez lekarza orzecznika ZUS, ale ich przyczyny pokrywają się ze sobą. Poniżej zostanie przedstawiony sposób wzajemnego traktowania orzeczeń (art. 5 ustawy o rehabilitacji).

O tym, jakie są najczęstsze przyczyny orzeczeń o niepełnosprawności w Polsce można dowiedzieć się z badania "Osoby niepełnosprawnie prawnie" przeprowadzanego corocznie w ramach Programu badań statystycznych statystyki publicznej od 2023 r. w części 1.29 "Zdrowie i ochrona zdrowia". Do poniższych wyliczeń posłużono się danymi z następujących źródeł:

• Elektroniczny Krajowy System Monitoringu Orzekania o Niepełnosprawności (EKSMOoN)
• Kompleksowy System Informatyczny ZUS, Systemy emerytalno-rentowe EMIR i RENTIER
• System kompleksowej obsługi świadczeń emerytalno-rentowych KRUS
• System informacyjny Ministerstwa Obrony Narodowej
• System informacyjny Emeryt Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji

Poniższe statystyki zawierają osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności wydane przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności lub orzeczenie równoważne:

• o stopniu niezdolności do pracy wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych
• o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym wydane przed 1 stycznia 1998 r. przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
• o grupie inwalidztwa wydane przed 1 stycznia 1998 r. przez komisję lekarską podległą Ministrowi Obrony Narodowej
• o grupie inwalidztwa wydane przed 1 stycznia 1998 r. przez komisję lekarską podległą ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych

W orzeczeniach zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności ustala się niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności oraz do trzech przyczyn niepełnosprawności. W pozostałych orzeczeniach (o stopniu niezdolności do pracy, o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, o grupie inwalidztwa) nie są dostępne przyczyny niepełnosprawności. Informacje o orzeczeniach o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym są przechowywane w systemie Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego od 2000 r.

Choroby - przyczyny orzeczeń

Każde orzeczenie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności może posiadać maksymalnie do 3. przyczyn niepełnosprawności. Na 3 mln osób niepełnosprawnych jedną przyczynę ma wpisaną najwięcej osób (1,8 mln), dwie przyczyny - 947,2 tys. osób, a trzy - 301,2 tys. osób. Najczęściej niepełnosprawność spowodowana jest poniższymi przyczynami:

1. upośledzenie narządu ruchu (1384150)
2. choroby układu oddechowego i krążenia (782420)
3. choroby neurologiczne (656716)
4. inne (360048)
5. choroby psychiczne (351821)
6. zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu (270812)
7. choroby układu moczowo-płciowego (180217)
8. choroby narządu wzroku (163667)
9. całościowe zaburzenia rozwojowe (119948)
10. upośledzenie umysłowe (114409)
11. choroby układu pokarmowego (112101)
12. epilepsja (68295)

Czym jest niepełnosprawność- definicja

Zgodnie z art. 2 Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych niepełnosprawność to trwała lub okresowa niezdolność do wypełniania ról społecznych z powodu stałego lub długotrwałego naruszenia sprawności organizmu, w szczególności powodująca niezdolność do pracy. Orzeka się o jednym z trzech stopni niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany i lekki. Dzieciom w wieku do 16 lat wydaje się orzeczenie o niepełnosprawności bez ustalania stopnia. O niepełnosprawności orzekają powiatowe i miejskie (pierwsza instancja) oraz wojewódzkie (druga instancja) zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności - WZON. Ostateczną instancją są natomiast sądy pracy i ubezpieczeń społecznych.

Wedle art. 12 Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych osoba niezdolną do pracy to osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. ZUS wydaje orzeczenia o: niezdolności do pracy, niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz celowości przekwalifikowania. Jak te orzeczenia są traktowane w stosunku do orzeczeń o niepełnosprawności? Tłumaczy to art. 5 ustawy o rehabilitacji:

Orzeczenie o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i niezdolność do samodzielnej egzystencji

Co z orzeczeniem o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym? W świetle art. 62 ust. 3 oraz art. 63 ustawy o rehabilitacji osoby posiadające orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym są niepełnosprawne, jeśli te orzeczenia zostały wydane przed 1 stycznia 1998 r. i pozostały w mocy prawnej z tym, że:

• osoby, którym przysługuje zasiłek pielęgnacyjny, traktuje się jako zaliczone do znacznego stopnia niepełnosprawności,
• pozostałe osoby traktuje się jako zaliczone do lekkiego stopnia niepełnosprawności.

Całkowitą niezdolność do pracy można określić jako trwałą lub okresową. Wedle art. 21 Ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników całkowita niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za trwałą, jeżeli ubezpieczony nie rokuje odzyskania zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym uznaje się za okresową, jeżeli ubezpieczony rokuje odzyskania zdolności do osobistego wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. W przypadku niezdolności trwałej orzeczenia były wydawane na czas nieokreślony, a w razie niezdolności okresowej został podany termin, do którego niezdolność pozostała w mocy prawnej.

Wraz z orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym osoby mogą otrzymać orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji. W tym przypadku rolnicy są uprawnieni do dodatku pielęgnacyjnego. Świadczenie może być przyznane z urzędu – osobom, które skończyły 75 lat lub na wniosek, do którego trzeba dołączyć zaświadczenia o stanie zdrowia – osobom dorosłym, które są całkowicie niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji. Z zasady uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego pozbawia posiadanego prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, ponieważ osoby mogą pobierać tylko jedno z tych dwóch świadczeń. Świadczenia, choć podobne, różnią się tym, że:

• dodatek pielęgnacyjny jest wypłacany przez KRUS, a zasiłek – przez organ właściwy ze względu na miejsce zamieszkania beneficjenta, czyli wójta, burmistrza lub prezydenta miasta,
• dodatek jest wypłacany do renty lub emerytury, a zasiłek pielęgnacyjny – niezależnie od innych pobieranych świadczeń.

W myśl ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników orzeczenia o trwałej lub okresowej całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, które stanowią jedną z przesłanek uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, są wydawane przez lekarzy rzeczoznawców (w pierwszej instancji) lub komisje lekarskie (w drugiej instancji).

Orzeczenia o niezdolności do pracy wydane przez lekarza rzeczoznawcę lub komisję lekarską KRUS po 1 stycznia 1998 r. nie podlegają przełożeniu na orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Osoby, którym wydano orzeczenie o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym w systemie orzeczniczym KRUS po 1 stycznia 1998 r. mogą złożyć wniosek do zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności o ustalenie stopnia niepełnosprawności.

Orzeczenie o grupie inwalidztwa

Natomiast orzeczenia o grupie inwalidztwa przekładają się na orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 62 ust. 1 i 2 oraz art. 63 ustawy o rehabilitacji ważne orzeczenia o zaliczeniu do jednej z grup inwalidów, wydane przed dniem 1 stycznia 1998 r. przez komisje lekarskie podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych oraz Ministrowi Obrony Narodowej na podstawie odrębnych przepisów, dotyczących oceny zdolności do służby – ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin oraz ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin traktowane są następująco:

• orzeczenie o zaliczeniu do I grupy inwalidztwa traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
• orzeczenie o zaliczeniu do II grupy inwalidztwa traktowane jest na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności,
• orzeczenie o zaliczeniu do III grupy inwalidztwa traktowane jest na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności.

Orzeczenia komisji lekarskich, które zostały wydane po dniu 31 grudnia 1997 r. nie są tożsame z orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy o rehabilitacji. Zgodnie z ustawą o rehabilitacji stopień niepełnosprawności określony w tych orzeczeniach nie jest uznawany za równoważny.

Liczba osób niepełnosprawnych w Polsce - GUS

Osoby niepełnosprawne prawnie według danych GUS na 2024 r. (rodzaje orzeczeń):

• Osoby z orzeczeniem o niepełnosprawności (do 16 roku życia) - 229577
• Osoby z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności - 949720
• Osoby z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności - 1624434
• Osoby z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności -1149765

Osoby niepełnosprawne w Polsce według płci w 2024 r.:

• kobiety - 2108648
• mężczyźni - 1844848

Osoby z niepełnosprawnościami według wieku w 2024 r.:

• 0-15 lat - 229542
• 16-17 - 29092
• 18-24 - 90672
• 25-34 - 155108
• 35-44 lat - 253013
• 45-59 - 686843
• 60-64 - 379773
• 65-74 - 1064218
• 75-84 - 718188
• 85 i więcej - 347047

Źródło: GUS