Prawo osoby niepełnosprawnej do zwolnienia od pracy

Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z 27 sierpnia 1997 r. (DzU z 2011 r. nr 127, poz. 721, ze zm.), dalej jako ustawa o rehabilitacji, w art. 20 przyznaje osobom zaliczonym do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Korelatem uprawnienia pracownika niepełnosprawnego jest obowiązek udzielenia zwolnienia od pracy, który obciąża pracodawcę. Wyżej wymienione uprawnienie przysługuje pracownikowi w dwóch przypadkach wskazanych przepisami ustawy o rehabilitacji.

Po pierwsze pracownikowi niepełnosprawnemu przysługuje zwolnienie od pracy w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym. Wymiar tego zwolnienia obejmuje maksymalnie 21 dni roboczych i zgodnie z treścią art. 20 ust. 1 ustawy o rehabilitacji pracownik zachowuje w tym okresie prawo do wynagrodzenia. Z uprawnienia do uczestnictwa w turnusie rehabilitacyjnym pracownik niepełnosprawny nie może korzystać częściej niż raz w roku. Jeżeli pracownik wykorzysta pełną pulę 21 dni traci de facto prawo do dodatkowego urlopu wypoczynkowego w wymiarze 10 dni, o którym mówi art. 19 ustawy o rehabilitacji. Zgodnie bowiem z treścią art. 20 ust. 3 ustawy o rehabilitacji urlop dodatkowy oraz zwolnienie na uczestnictwo w turnusie rehabilitacyjnym podlegają sumowaniu i ich łączny wymiar nie może przekroczyć 21 dni roboczych w roku kalendarzowym. Pracownik, który chce uzyskać zwolnienie na warunkach opisanych powyżej, musi przedstawić pracodawcy wniosek lekarza sprawującego nad nim opiekę o skierowanie na turnus rehabilitacyjny. Zgodnie z treścią § 1 ust. 2 rozporządzenia z 22 maja 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania zwolnień od pracy osobom o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym (DzU nr 100 poz. 927), dalej jako rozporządzenie, wniosek lekarza musi określać rodzaj turnusu i czas jego trwania. Konstruując przepisy ustawodawca zadbał także o stabilność organizacji pracy w zakładzie, gdyż uprawniony pracownik powinien przedstawić pracodawcy skierowanie na turnus w takim terminie, który umożliwi zapewnienie normalnego toku pracy w miejscu pracy. Podstawą wypłaty wynagrodzenia za czas zwolnienia jest przedłożony pracodawcy dokument, który potwierdza pobyt na turnusie, wystawiony przez organizatora turnusu. 

Ponadto na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy o rehabilitacji pracownikowi o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przysługuje prawo do zwolnienia od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w celu wykonania badań specjalistycznych, zabiegów leczniczych lub usprawniających, a także w celu uzyskania zaopatrzenia ortopedycznego lub jego naprawy. Uprawnienie to przysługuje pracownikowi tylko wtedy gdy powyższe czynności nie mogą być wykonywane poza godzinami pracy. 

Wynagrodzenie za czas zwolnienia od pracy w obu powyżej opisanych przypadkach oblicza się jak ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy. Uprawnienia do zwolnień od pracy przysługują wszystkim pracownikom z orzeczonym znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności zarówno na chronionym jak i otwartym rynku pracy.