Kategorie

Surowe kary i sankcje dla pracodawców zatrudniających nielegalnie cudzoziemców

Karolina Jagielska
Sławomir Biliński
Obowiązująca od 21 lipca br. ustawa o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewiduje sankcje karne dla pracodawców zatrudniających cudzoziemców nielegalnie przebywających na terytorium Polski, a także odpowiedzialność finansową wykonawców za naruszenie obowiązków pracodawcy wynikających z zatrudnienia takich cudzoziemców przez podwykonawcę. Pracodawcy zostali również zobowiązani do żądania od cudzoziemca przedstawienia dokumentów uprawniających go do pobytu na terenie Polski przed powierzeniem mu pracy oraz do przechowywania kopii tych dokumentów przez cały okres jego zatrudnienia. Pracodawcy zatrudniający cudzoziemców na podstawie umowy o pracę, a także podmioty powierzające wykonywanie pracy cudzoziemcom na innej podstawie, np. na umowę zlecenia lub o dzieło, mają czas na uzyskanie kopii dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Polski do 4 września br.

Ustawa dostosowuje polskie przepisy do wymagań dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady z 18 czerwca 2009 r. (2009/52/WE) przewidującej minimalne normy w odniesieniu do kar i środków stosowanych wobec pracodawców zatrudniających nielegalnie przebywających obywateli krajów trzecich (Dz.Urz. UE L 168 z 30 czerwca 2009 r., s. 24–32).

Regulacje ustawowe dotyczą obywateli krajów trzecich, co oznacza, że nie stosuje się ich do:

  • obywateli państwa członkowskiego UE,
  • obywateli państw członkowskich EFTA – stron umowy o EOG,
  • obywateli Konfederacji Szwajcarskiej,
  • członków rodzin cudzoziemców, o których mowa powyżej, którzy do nich dołączają lub z nimi przebywają.

Niezbędny dokument pobytu cudzoziemca w Polsce

Zgodnie z nowymi przepisami pracodawca ma obowiązek żądać od cudzoziemca, któremu ma być powierzona praca, ważnego dokumentu uprawniającego do przebywania na terytorium Polski (art. 2 ustawy). Ponadto pracodawca, który otrzymał do wglądu wyżej wymieniony dokument, ma obowiązek sporządzić jego kopię i przechowywać ją przez cały okres wykonywania pracy przez cudzoziemca (art. 3 ustawy). Powyższe obowiązki dotyczą zarówno pracodawców, którzy zatrudniają obywateli państw trzecich na podstawie umowy o pracę, jak i podmiotów powierzających wykonywanie pracy obywatelom państw trzecich na podstawie umowy cywilnoprawnej (np. zlecenia lub o dzieło).

Dochodzenie roszczeń przez nielegalnie zatrudnionego cudzoziemca

Reklama

Nielegalnie zatrudnionym obywatelom państw trzecich przysługuje roszczenie o wypłatę zaległego wynagrodzenia i związanych z nim świadczeń. W celu ułatwienia dochodzenia ww. należności przez cudzoziemca zatrudnionego na podstawie umowy o pracę ustawa przewiduje domniemanie istnienia stosunku pracy przez okres 3 miesięcy, chyba że pracodawca lub pracownik dowiodą, że okres zatrudnienia był krótszy lub dłuższy. Zastosowanie domniemania będzie miało miejsce także po ustaleniu istnienia stosunku pracy, np. w przypadku gdy zawarto umowy cywilnoprawne w celu obejścia przepisów prawa pracy. Oznacza to, że w braku przeciwnego dowodu sąd będzie przyjmował, że cudzoziemiec wykonywał pracę na podstawie umowy o pracę przez okres 3 miesięcy (i za taki okres będzie orzekał zapłatę zaległego wynagrodzenia).

Jeżeli natomiast pracodawca powierzy cudzoziemcowi pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej, to przyjmuje się domniemanie uzgodnionego między pracodawcą a cudzoziemcem wynagrodzenia w wysokości 3-krotności minimalnego wynagrodzenia za pracę, chyba że pracodawca lub pracownik dowiodą, że ustalona została inna wysokość wynagrodzenia.

Ponadto podmiot powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi przebywającemu na terytorium Polski nielegalnie jest zobowiązany do pokrycia kosztów związanych z przesłaniem cudzoziemcowi zaległych należności do państwa, do którego obywatel państwa trzeciego powrócił lub został wydalony.


Odpowiedzialność wykonawców i podwykonawców

Nowe przepisy przewidują odpowiedzialność finansową wykonawcy, którego podmiot powierzający wykonywanie pracy jest bezpośrednim podwykonawcą, za naruszenie obowiązków pracodawcy, tj. nielegalne zatrudnienie cudzoziemca przez podwykonawcę. Zdarzają się bowiem przypadki, że podwykonawca powierza wykonywanie pracy cudzoziemcowi przebywającemu w Polsce nielegalnie, a następnie podwykonawca ten staje się niewypłacalny (chodzi tu o niewypłacalność w rozumieniu przepisów o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy). Ustawodawca, mając na względzie ochronę interesów zatrudnianych cudzoziemców, przewiduje, że w przypadku niewypłacalności podwykonawcy i bezskutecznej egzekucji przeciw temu podwykonawcy lub gdy przemawia za tym szczególnie ważny interes cudzoziemca, to na wykonawcy ciąży obowiązek:

  • wypłaty cudzoziemcowi zasądzonego zaległego wynagrodzenia i związanych z nim świadczeń,
  • pokrycia kosztów związanych z przesłaniem cudzoziemcowi zaległych należności do państwa, do którego cudzoziemiec powrócił lub został wydalony,
  • poniesienia kosztów wydalenia cudzoziemca.

Wykonawca będzie natomiast zwolniony z odpowiedzialności w ww. zakresie, jeżeli wykaże, że dołożył należytej staranności, tzn. w szczególności:

  • poinformował podwykonawcę o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcowi przebywającemu bez ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Polski oraz
  • sprawdził, że podwykonawca dopełnił obowiązku zgłoszenia cudzoziemca do ubezpieczeń społecznych, jeżeli jest to wymagane w przepisach (art. 6 ust. 2 ustawy).
Reklama

W taki sam sposób została uregulowana odpowiedzialność i zwolnienie od odpowiedzialności głównego wykonawcy oraz podwykonawcy, który pośredniczy między głównym wykonawcą a podmiotem powierzającym wykonywanie pracy cudzoziemcowi przebywającemu nielegalnie na terytorium Polski.

Podmiotom, które poniosły „zastępczą” odpowiedzialność za pracodawcę zatrudniającego cudzoziemców przebywających w Polsce nielegalnie (czyli odpowiednio: wykonawcy, głównemu wykonawcy oraz podwykonawcy, który pośredniczy między głównym wykonawcą a podmiotem powierzającym wykonywanie pracy cudzoziemcowi przebywającemu w Polsce nielegalnie), przysługuje roszczenie o zwrot kosztów, które poniósł w związku z:

  • wypłatą cudzoziemcowi zasądzonego zaległego wynagrodzenia i związanych z nim świadczeń oraz
  • pokryciem kosztów związanych z przesłaniem cudzoziemcowi zaległych należności do państwa, do którego cudzoziemiec powrócił lub został wydalony.

Roszczenie to powinno zostać skierowane do podmiotu powierzającego wykonywanie pracy cudzoziemcowi nieposiadającemu ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terenie Polski.

Sankcje za nielegalne powierzanie pracy cudzoziemcom

Pracodawcom powierzającym w tym samym czasie pracę wielu cudzoziemcom, nieposiadającym ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu w Polsce, grozi kara grzywny lub kara ograniczenia wolności. Takiej samej karze podlegają pracodawcy, którzy:

  • powierzają wykonywanie pracy małoletniemu cudzoziemcowi nieposiadającemu ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terenie Polski lub
  • w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą uporczywie powierzają pracę cudzoziemcom przebywającym w Polsce nielegalnie.

Ustawodawca nie sprecyzował jednak wysokości grzywny, jaką w powyższych przypadkach może zostać ukarany pracodawca.

Surowszą odpowiedzialność przewidziano w stosunku do pracodawców, którzy powierzają pracę cudzoziemcom przebywającym w Polsce nielegalnie, w warunkach szczególnego wykorzystania, tzn. których warunki pracy i płacy uchybiają godności człowieka i są rażąco odmienne w porównaniu z warunkami pracy osób zatrudnionych zgodnie z prawem. Taki pracodawca będzie bowiem podlegał karze pozbawienia wolności do lat 3.


Natomiast pracodawca, który uporczywie powierza wykonywanie pracy cudzoziemcowi bez prawa pobytu w Polsce, w przypadku gdy praca ta nie ma związku z prowadzoną przez powierzającego wykonywanie pracy działalnością gospodarczą, może zostać ukarany karą grzywny do 10 tys. zł. Ustawa przewiduje, że karane jest również podżeganie i pomocnictwo do wymienionego czynu (art. 11 ustawy). Orzekanie w powyższym przypadku o naruszeniu prawa przez pracodawcę będzie się odbywało na podstawie Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, a oskarżycielem publicznym w tych sprawach jest organ Straży Granicznej dokonujący kontroli lub inspektor pracy.

W razie skazania pracodawcy za przestępstwo powierzania pracy:

  • wielu cudzoziemcom nielegalnie przebywającym w Polsce,
  • małoletniemu cudzoziemcowi oraz
  • cudzoziemcom w sposób uporczywy lub
  • cudzoziemcom w warunkach szczególnego wykorzystania

– sąd może zastosować dodatkowe sankcje o skutkach finansowych, tj.:

  • orzec na okres od 1 roku do 5 lat pozbawienie dostępu do dotacji unijnych ze środków pochodzących z funduszy strukturalnych, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Rybackiego, jak też ze środków na realizację Wspólnej Polityki Rolnej,
  • zasądzić na rzecz Skarbu Państwa kwotę stanowiącą równowartość środków publicznych, wskazanych wyżej, otrzymanych w okresie 12 miesięcy poprzedzających wydanie wyroku.

Egzekucja już otrzymanych dotacji, w razie orzeczenia przez sąd ich zwrotu, będzie prowadzona przez naczelników urzędów skarbowych właściwych ze względu na siedzibę sądu pierwszej instancji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Kiedy pracodawca nie zostanie ukarany

Pracodawca, który powierzył pracę cudzoziemcowi bez ważnego prawa pobytu w Polsce, nie podlega związanym z tym karom, jeżeli spełni łącznie poniższe warunki:

  • zażądał od cudzoziemca przed rozpoczęciem pracy ważnego dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Polski i kopię tego dokumentu przechowywał przez cały okres pracy tego cudzoziemca – chyba że wiedział, iż przedstawiony dokument uprawniający do pobytu na terytorium Polski został sfałszowany,
  • zgłosił cudzoziemca, któremu powierzył wykonywanie pracy, do ubezpieczeń społecznych, jeżeli taki obowiązek wynika z obowiązujących przepisów.

Pracodawcy powierzający wykonywanie pracy cudzoziemcowi na podstawie stosunku pracy są zobowiązani do uzupełnienia akt osobowych cudzoziemca pozostającego w zatrudnieniu w dniu wejścia w życie omawianej ustawy w terminie 45 dni od dnia jej wejścia o kopię dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Polski zatrudnionego cudzoziemca oraz przesłania – w razie potrzeby – korekty zgłoszenia cudzoziemca do ubezpieczeń społecznych.

Obowiązek ten ciąży również na podmiotach powierzających wykonywanie pracy cudzoziemcowi na innej podstawie niż umowa o pracę (art. 24 ustawy).


Wyłączenie możliwości zaliczenia do kosztów podatkowych wynagrodzeń i składek nielegalnie zatrudnionych cudzoziemców

Nowa ustawa nie zezwala podatnikom podatku dochodowego na zaliczanie do kosztów podatkowych:

  • należnych, wypłaconych, dokonanych lub postawionych do dyspozycji wypłat, świadczeń oraz innych należności z tytułów określonych w art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 2, 5 i 7–9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych cudzoziemcowi, który w okresie świadczenia pracy lub wykonywania osobiście działalności na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie posiadał ważnego, wymaganego na podstawie odrębnych przepisów, dokumentu uprawniającego do pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a także składek z tytułu tych należności w części finansowanej przez płatnika składek oraz zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego wypłacanych przez zakład pracy temu cudzoziemcowi;

– nowo dodane przepisy art. 23 ust. 1 pkt 55b updof i art. 16 ust. 1 pkt 57b updop.

Tytuły określone w art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 2, 5 i 7–9 updof to:

  • stosunek służbowy, stosunek pracy, praca nakładcza oraz spółdzielczy stosunek pracy,
  • osobiście wykonywana działalność artystyczna, literacka, naukowa, trenerska, oświatowa i publicystyczna, uprawianie sportu, stypendia sportowe, prowadzenie zawodów sportowych,
  • czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych lub obywatelskich,
  • przynależność do składu zarządów, rad nadzorczych, komisji lub innych organów stanowiących osób prawnych,
  • wykonywanie usług na podstawie umowy zlecenia lub umowy o dzieło,
  • zarządzanie przedsiębiorstwem, kontrakty menedżerskie lub umowy o podobnym charakterze.

Wprowadzony nowy przepis ma charakter dodatkowej sankcji finansowej dla podmiotów powierzających wykonywanie pracy nielegalnie zatrudnionemu cudzoziemcowi. Oczywistym celem zmiany jest ograniczenie nielegalnego zatrudnienia. Nowe uregulowania nie pozwalają przedsiębiorcy zaliczyć do kosztów podatkowych wynagrodzenia wypłacanego nielegalnie zatrudnionemu wraz z podatkiem oraz składkami na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Warto się zastanowić, czy art. 13 nowej ustawy wyłączający odpowiedzialność karną za przestępstwo zatrudnienia cudzoziemców bez ważnych dokumentów wyłącza też opisane sankcje podatkowe. Przypomnijmy, że art. 13 stanowi, że nie podlega karze przedsiębiorca, który dopełnił swych obowiązków (tzn. sprawdził dokumenty cudzoziemca i zgłosił go do ZUS). Taki przedsiębiorca nie będzie podlegał odpowiedzialności karnej, ponieważ zatrudnił nielegalnie przebywającego w Polsce cudzoziemca, bo został on przez niego wprowadzony w błąd sfałszowanymi dokumentami. Niestety, podobne wyłączenie nie jest przewidziane dla sankcji podatkowych. Należy zatem sądzić, że przedsiębiorca, który niejako padł ofiarą nieuczciwego cudzoziemca, mimo to nie będzie mógł uznać wydatków na jego zatrudnienie za koszty podatkowe.

Kolejną kwestią są skutki podatkowe wcześniej opisanej odpowiedzialności wykonawców za zobowiązania podwykonawców wobec cudzoziemców (art. 6 i 7 ustawy). Czy wynagrodzenie i inne świadczenia wypłacone w takiej sytuacji przez wykonawcę cudzoziemcom zatrudnionym nielegalnie przez podwykonawcę mogą być kosztem podatkowym? Nie, ze względu na brzmienie przepisów art. 23 ust. 1 pkt 55b updof i art. 16 ust. 1 pkt 57b updop należy uznać, że nie są one kosztem podatkowym. Potwierdza to także to, że wydatków tych nie muszą ponosić ci z przedsiębiorców, którzy dochowali należytej staranności. Wydatki te mają zatem także sankcyjny charakter. Nie można przypuszczać, by ustawodawca chciał przerzucić ciężar tych sankcji na Skarb Państwa.

Nowe regulacje w zakresie podatków dochodowych obowiązują od 21 lipca 2012 r.

Podstawa prawna:

  • art. 1–14, 16–17 i 24 ustawy z 15 czerwca 2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej – Dz.U. z 2012 r., poz. 769
Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail

    Niedziela handlowa - lipiec 2021

    Niedziela handlowa - lipiec 2021 r. ma 4 niedziele. Czy 4 lipca, 11 lipca, 18 lipca albo 25 lipca to niedziela handlowa? Kiedy jest najbliższa niedziela handlowa?

    System kadrowo-płacowy - o co pytać dostawcę

    System kadrowo-płacowy - o co należy pytać dostawcę przy wyborze oprogramowania HR?

    Praca zdalna - Kodeks pracy [PROJEKT]

    Praca zdalna - Kodeks pracy będzie zawierał przepisy dotyczące pracy zdalnej. Jakie regulacje przewiduje projekt?

    Prace sezonowe a bezpieczeństwo pracowników

    Prace sezonowe zalewają portale z ofertami pracy. Co z bezpieczeństwem pracowników?

    Zmiana warunków pracy cudzoziemca a zezwolenie na pracę

    Czy zmiana warunków pracy cudzoziemca wiąże się z koniecznością zmiany zezwolenia na pracę lub uzyskania nowego?

    Ochrona danych przy pracy zdalnej - 5 wskazówek na wakacje

    Ochrona danych przy pracy zdalnej czyli jak nie narazić firmy na kradzież wrażliwych danych. Oto 5 wskazówek na wakacje dla pracowników zdalnych.

    Wyższe wynagrodzenia lekarzy rezydentów od 1 lipca 2021 r.

    Wyższe wynagrodzenia lekarzy rezydentów od 1 lipca 2021 r. przewiduje projekt rozporządzenia ministra zdrowia o zasadniczych wynagrodzeniach dla rezydentów. Ile wyniosą?

    "Blaski i cienie PPK" - niezależne badanie naukowe

    PPK - jakie są opinie o programie? Poznaj wyniki niezależnego badania naukowego "Blaski i cienie PPK".

    Tata wybiera urlop ojcowski

    Urlop ojcowski to urlop najczęściej wykorzystywany przez ojców urlop po narodzinach dziecka. Najrzadziej korzystają z urlopu rodzicielskiego.

    Monitoring poczty elektronicznej pracownika a przepisy

    Monitoring poczty elektronicznej pracownika - jakie są przepisy prawne? Czy to nie narusza dóbr osobistych pracownika?

    Zasiłek macierzyński i opiekuńczy - będzie okres wyczekiwania?

    Okres wyczekiwania przy zasiłku macierzyńskim i opiekuńczym? To propozycja ZUS mająca zapobiegać nadużyciom.

    Zwolnienie z ZUS - do kiedy wniosek?

    Zwolnienie z ZUS - do kiedy można złożyć wniosek o zwolnienie ze składek za grudzień 2020, styczeń, luty, marzec i kwiecień 2021 r. z tarczy 9.0?

    Pracownik niepełnosprawny – jakie prawa?

    Pracownik niepełnosprawny - jakie prawa przyznaje Kodeks pracy i ustawa o rehabilitacji zawodowej? Jaki jest wymiar czasu pracy i urlopu?

    Elektroniczne wypowiedzenie umowy o pracę - jak przechowywać?

    Elektroniczne wypowiedzenie umowy o pracę polega na złożeniu oświadczenia woli w postaci elektronicznej i opatrzeniu go kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Jak je przechowywać?

    Czas wolny za nadgodziny a odpoczynek tygodniowy

    Czas wolny za nadgodziny może zostać zaliczony do 35-godzinnego odpoczynku tygodniowego. To stanowisko MRPiT z dnia 5 maja 2021 r.

    PIP kontroluje małe budowy

    Kontrole PIP - mała budowa to miejsce, gdzie najczęściej w budownictwie występują wypadki przy pracy. PIP rozpoczęła więc akcję "Kontrole na małych budowach".

    Przeciętne wynagrodzenie 2021

    Przeciętne wynagrodzenie w 2021 r. wzrosło o 10% w stosunku do roku poprzedniego. Ile wynosi?

    Amerykański pracodawca wymarzony dla Polaków

    Amerykański pracodawca jest pracodawcą wymarzonym dla Polaków. Najchętniej pracowaliby dla korporacji z zagranicznym kapitałem, przede wszystkim z USA.

    Praca na magazynie - ile zarabia pracownik i kierownik magazynu

    Praca na magazynie - jakie są zarobki? Ile zarabia pracownik, a ile kierownik magazynu?

    Pandemia lekcją dla HR-owców

    Pandemia jest dla HR-owców lekcją, która wpłynie na przyszłość tego zawodu

    Stawka godzinowa 2022 – netto, zlecenie

    Stawka godzinowa 2022 i umowa zlecenie – kwota netto i brutto? Ile wynosi minimalne wynagrodzenie na umowach cywilnoprawnych, a ile na umowie o pracę?

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl - nowa ustawa

    Elektroniczny system kadrowy na praca.gov.pl to ułatwienie dla mikroprzedsiębiorcy, rolnika i osoby fizycznej. Za pomocą systemu będzie można zawrzeć umowę o pracę i zlecenia. Automatycznie dokona zgłoszenia do ZUS i KAS, wyliczy wynagrodzenie, składki, podatki i rozliczy urlopy.

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia 2022 a inne świadczenia

    Podwyżka minimalnego wynagrodzenia w 2022 r. wpłynie na wysokość innych świadczeń, np. odprawy, odszkodowania, wynagrodzenia za czas gotowości do pracy i przestój, dodatek za pracę w nocy. Ile wyniosą?

    Praca w upały - zalecenia GIP

    Praca w upały - GIP wydał zalecenia dla pracodawców w związku z wysokimi temperaturami. Jakie obowiązki bhp mają pracodawcy względem pracowników?

    Staż z urzędu pracy 2021 - wynagrodzenie, urlop, L4, ciąża

    Staż z urzędu pracy odbywa osoba bezrobotna. Jakie wynagrodzenie za staż należy się w 2021 r.? Czy stażysta ma prawo do L4 i urlopu? Co w przypadku ciąży?