Pracownicy-rodzice - ochrona przed zwolnieniem

• Zmiany w KP od 26 kwietnia 2023 r. 
• Ochrona rodzicielstwa - prawo UE
• Zakaz rozwiązania stosunku pracy w zw. z rodzicielstwem
• Dodatkowa ochrona po złożeniu wniosku
• Czy zakaz rozwiązywania umów obowiązuje w razie upadłości pracodawcy?
• Przerzucony ciężar dowodu udowodnienia zasadności przyczyny na pracodawcę - nowość w KP!

Zmiany w KP od 26 kwietnia 2023 r. 

Nowelizacja Kodeksu pracy, tj.  ustawa z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 641), wprowadza zmiany w życie od dnia 26 kwietnia 2023 r. Szczególne uprawnienia w związku ze zmianami uzyskają pracownicy będący rodzicami czy opiekunami dzieci. Dzieje się tak na skutek implementacji do naszego porządku prawnego unijnych dyrektyw, szczególnie dyrektywy 2019/1158 o ochronie stosunku pracy w zw. z rodzicielstwem.

Ochrona rodzicielstwa - prawo UE

Przepis art. 12 pkt 1 dyrektywy 2019/1158, zgodnie z którym państwa członkowskie wprowadzają niezbędne środki w celu zakazania zwalniania oraz wszelkich przygotowań do zwolnienia pracowników z powodu wystąpienia przez nich z wnioskiem o urlop ojcowski, urlop rodzicielski, urlop opiekuńczy lub skorzystania z takiego urlopu lub z powodu skorzystania przez nich z prawa do wystąpienia z wnioskiem o elastyczną organizację pracy.

Natomiast zgodnie z art. 12 ust. 3 dyrektywy 2019/1158 państwa członkowskie wprowadzają niezbędne środki w celu zapewnienia, aby w przypadku gdy pracownicy, którzy uważają, że zostali zwolnieni z powodu wystąpienia przez nich z wnioskiem o urlop ojcowski, urlop rodzicielski lub urlop opiekuńczy lub skorzystania z takiego urlopu, przedstawią przed sądem lub innym właściwym organem fakty, na podstawie których można domniemywać, że zostali zwolnieni z takiego powodu, udowodnienie, że zwolnienie nastąpiło z innych powodów, spoczywa na pracodawcy.

Zakaz rozwiązania stosunku pracy w zw. z rodzicielstwem

Zmieni się treść art. 177 § 1 KP, który wskazuje, że

• w okresie ciąży oraz
• w okresie urlopu macierzyńskiego
• od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu macierzyńskiego albo jego części, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo jego części, urlopu ojcowskiego albo jego części, urlopu rodzicielskiego albo jego części – do dnia zakończenia tego urlopu

pracodawca nie może:

1) prowadzić przygotowań do wypowiedzenia lub rozwiązania bez wypowiedzenia stosunku pracy z pracownicą lub pracownikiem.

Jest to nowość, dotychczas przepisy KP nie regulowały zakresu przygotowań. Można przez nie rozumieć np. zbieranie dowodów na uzasadnienie rozwiązania umowy w przyszłości

2) wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z pracownicą lub z pracownikiem (wskazanych poniżej). Wyjątek jaki istnieje to sytuacja, gdy zajdą przyczyny uzasadniające rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy danego pracownika i reprezentująca pracownicę lub pracownika zakładowa organizacja związkowa wyraziła zgodę na rozwiązanie umowy.

Dodatkowa ochrona po złożeniu wniosku

W praktyce często zdarza się tak, że pracodawca mając świadomość czy wiedzę, że pracownik będzie chciał skorzystać z uprawnień rodzicielskich – rozwiązuje z nim umowę o pracę. Teraz tak już nie będzie. Pracownicy zyskają dodatkową ochronę przed zakończeniem stosunku pracy:

1) 14 dni przed rozpoczęciem korzystania z części urlopu macierzyńskiego oraz części urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego;

2) 21 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu rodzicielskiego albo jego części;

3) 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z urlopu ojcowskiego albo jego części.

Czy zakaz rozwiązywania umów obowiązuje w razie upadłości pracodawcy?

Nie, w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy zakaz rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem nie obowiązuje:

• w okresie ciąży
• urlopu macierzyńskiego
• urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego
• urlopu ojcowskiego
• urlopu rodzicielskiego.

Oczywiście istnieje obowiązek konsultacji związkowych i pracodawca jest obowiązany uzgodnić z reprezentującą pracownicę lub pracownika zakładową organizacją związkową termin rozwiązania umowy o pracę. W razie niemożności zapewnienia w tym okresie innego zatrudnienia, pracownicy lub pracownikowi przysługują świadczenia określone w odrębnych przepisach. Okres pobierania tych świadczeń wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze. 

Polecamy: „Zatrudnianie i zwalnianie pracowników. Obowiązki pracodawców 2023"

Przerzucony ciężar dowodu udowodnienia zasadności przyczyny na pracodawcę - nowość w KP!

Ochrona pracowników idzie tak daleko, że nawet gdy dojdzie do procesu sądowego, ponieważ pracownica – pracownik rodzic odwołałby się od rozwiązanej z nim umowy o pracę twierdząc, że podana przyczyna/przyczyny są nieprawdziwe – to i tak pracodawca musi udowodnić istnienie przyczyn. Jakich przyczyn?

Takich przyczyn, że rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę za wypowiedzeniem w okresie ciąży oraz w okresie urlopu macierzyńskiego, a także od dnia złożenia przez pracownika wniosku o udzielenie urlopu macierzyńskiego albo jego części, urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego albo jego części, urlopu ojcowskiego albo jego części, urlopu rodzicielskiego albo jego części – do dnia zakończenia tego urlopu nastąpiło tylko w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy.

Ponadto to pracodawca będzie musiał udowodnić zasadność  złożonego wypowiedzenia czy rozwiązania stosunku pracy z pracownicą lub pracownikiem umowy bez wypowiedzenia z ich winy.

Zatem pomimo tego, że pracownik byłby stroną powodową i zgodnie z art. 6 KC ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne, to i tak pracodawca jako strona pozwana – musi udowodnić istnienie przyczyn zakończenia stosunku pacy, jeżeli tylko pracownik odwoła się do sądu. Ochrona dla pracowników rodziców jest więc naprawdę szeroka.