REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Co przede wszystkim kontroluje inspektor pracy

Rafał Krawczyk

REKLAMA

Pracownik może poinformować Państwową Inspekcję Pracy (PIP) o łamaniu przepisów prawa pracy w zakładzie, w którym pracuje, a inspekcja na tej podstawie przeprowadzić kontrolę u pracodawcy. PIP najczęściej bada terminowość wypłat wynagrodzeń, zachowanie zasad bezpieczeństwa i higieny pracy oraz legalność zatrudnienia. W razie stwierdzenia nieprawidłowości pracodawca może być ukarany mandatem. Inspektor może też skierować sprawę do sądu i wystąpić przed nim w imieniu pracownika, nawet bez jego wiedzy.

Inspektor pracy posiada szczególne uprawnienia w sprawach dotyczących naruszeń prawa, polegających na zatrudnianiu pracowników na podstawie umów cywilnoprawnych zamiast umów o pracę. Na to Państwowa Inspekcja Pracy zwraca uwagę przede wszystkim.

Autopromocja

Ustalenie stosunku pracy

Inspektor pracy ma prawo do wniesienia pozwu o ustalenie istnienia stosunku pracy na rzecz pracownika, jeżeli zastana sytuacja budzi poważne wątpliwości. Inspektor pracy może to zrobić nawet bez zgody i wiedzy pracownika. Zgoda taka jest wymagana tylko wówczas, gdy inspektor pracy chciałby wstąpić do już toczącego się postępowania. Sąd nie ma prawa oceniać, czy inspektor miał prawo wystąpić z pozwem i ostateczna analiza zasadności powództwa jest dokonywana dopiero w wyroku, kiedy sąd uwzględnia lub oddala powództwo. Inspektor pracy, który występuje z pozwem na rzecz pracownika lub wstępuje do procesu, ma status taki jak prokurator. Pracownik może, ale nie musi wstępować do takiego procesu. Dla pracodawcy ma on natomiast takie same skutki, jakby sprawę wytoczył pracownik.

Nakaz usunięcia uchybień w bhp

Kontroli Państwowej Inspekcji Pracy może się spodziewać pracodawca, który łamie zasady bezpieczeństwa i higieny pracy. Inspektor pracy ma w tych sprawach szerokie uprawnienia i jest w zasadzie jedynym organem, który może doprowadzić do przestrzegania przez pracodawcę zasad bhp.

Inspektor pracy może przeprowadzić kontrolę przestrzegania stanu bezpieczeństwa i higieny pracy bez uprzedzenia o każdej porze dnia i nocy. Kontrola taka może być wszczęta po zawiadomieniu PIP przez pracowników o naruszaniu zasad bhp lub z urzędu. W trakcie kontroli inspektor ma prawo sprawdzić miejsca pracy, pomieszczenia, maszyny lub urządzenia. Może przesłuchiwać osoby prowadzące działalność oraz pracowników zakładu, w tym pracowników służby bhp oraz sprawdzać dokumentację związaną z prowadzoną przez pracodawcę działalnością.


W przypadku stwierdzenia naruszeń inspektor może nakazać ich usunięcie w określonym przez niego terminie, np. doprowadzenie do odpowiedniego stanu technicznego maszyn i urządzeń, przy których pracują pracownicy. Inspektor może też interweniować, aby pracodawca zapewnił pracownikom wymagane szkolenia dotyczące bhp, odzieży, obuwia ochronnego i środków ochrony indywidualnej (przykład 1).

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Inspektor pracy może ponadto wydać decyzję nakazującą wstrzymanie używania maszyny lub urządzenia. Jest to możliwe, gdy ich eksploatacja stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi. Kontrolujący jest także władny nakazać wstrzymanie prac lub działalności pracodawcy, gdy ich kontynuacja może być niebezpieczna dla pracowników lub innych osób wykonujących te prace lub prowadzących działalność (przykład 2). Może także nakazać skierowanie do innych czynności osób dopuszczonych do wykonywania prac wzbronionych, szkodliwych lub niebezpiecznych, jeżeli nie posiadają one odpowiednich kwalifikacji.

Nakaz wypłaty wynagrodzenia

Inspektor pracy ma ponadto prawo nakazania pracodawcy wypłaty pracownikom wynagrodzeń za pracę, a także wszelkich innych świadczeń należnych pracownikom. Nakaz wydawany jest w trybie administracyjnym i podlega natychmiastowemu wykonaniu, a może objąć wyłącznie wynagrodzenia i świadczenia bezsporne (przykład 3 i 4). Warto też wiedzieć, że w opinii NSA dokonanie oceny zasad przyznawania premii, tj. stwierdzenia, że charakter kryteriów jej przyznawania nie nosi cech uznaniowości, ale jest kategorią wymierną, także mieści się w ramach uprawnień organów inspekcji pracy (wyrok z 7 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 1194/08, niepublikowany).

O działaniach inspektora pracy pracownik nawet nie musi wiedzieć. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że pracownik, którego wynagrodzeń lub świadczeń dotyczy decyzja inspektora pracy, nie jest stroną postępowania administracyjnego związanego z jej wydaniem i nie musi być powiadamiany o tym postępowaniu (np. wyrok NSA z 10 maja 2006 r., sygn. akt I OSK 1107/05, niepublikowany). Dlatego nawet jeśli inspektor podjął postępowanie z inicjatywy pracownika, to toczy się ono z urzędu.


Ochrona tożsamości pracownika

Pracodawca nie ma prawa stosować wobec pracowników jakichkolwiek sankcji za powiadomienie PIP o nieprawidłowościach występujących w firmie. Jeżeli jednak istnieje uzasadniona obawa, że udzielenie inspektorowi pracy informacji przez pracownika w sprawach objętych kontrolą mogłoby narazić go na jakikolwiek uszczerbek lub zarzut z powodu udzielenia tej informacji, inspektor pracy może wydać postanowienie o zachowaniu w tajemnicy okoliczności umożliwiających ujawnienie tożsamości tego pracownika, w tym jego danych osobowych.

Przestrzeganie zasad bhp wobec osób innych niż pracownicy

Inspektor pracy może zbadać przestrzeganie zasad bhp w stosunku do osób fizycznych wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub innym miejscu wskazanym przez pracodawcę. Dotyczy to także osób prowadzących tam działalność gospodarczą na własny rachunek.

Pracodawca może się odwołać od nakazu inspektora pracy do organu II instancji (Okręgowego Inspektora Pracy), a potem do sądu administracyjnego

W większości przypadków wydanie nakazu wypłaty wynagrodzenia jest skuteczne. Nie stanowi on jednak tytułu wykonawczego, na podstawie którego pracownik mógłby egzekwować swoje uprawnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Jeśli pracodawca nie zasto suje się do nakazu, wtedy pracownik w celu wyegzekwowania należnych świadczeń musi przeprowadzić sprawę o zapłatę przed sądem (por. wyrok WSA w Gdańsku z 2 lipca 2008 r., sygn. akt III SA/Gd 62/08, niepublikowany).


Kara za wykroczenie

Niektóre naruszenia praw pracowniczych stanowią wykroczenia. Jeśli pracownik zawiadomi o nich inspekcję pracy, pracodawca po przeprowadzeniu kontroli może otrzymać mandat. Kara może być wymierzona za nieprawidłowości przy wypłacaniu i obliczaniu wynagrodzeń, naruszanie zasad bhp lub zawieranie umów cywilnoprawnych w warunkach, w których powinna być zawarta umowa o pracę.

Odpowiedzialność pracodawcy za wykroczenia dotyczy również:

  • potwierdzania na piśmie zawartej z pracownikiem umowy o pracę,
  • badania, czy pracodawca nie narusza w sposób rażący przepisów prawa pracy o wypowiadaniu i rozwiązywaniu umów o pracę,
  • prawidłowości stosowania wobec pracowników kar porządkowych,
  • zgodności z prawem stosowania przepisów o czasie pracy oraz o uprawnieniach pracowników związanych z rodzicielstwem i zatrudnianiu młodocianych,
  • prawidłowości prowadzenia dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz akt osobowych pracowników i jej przechowywania,
  • prawidłowości wydawania świadectwa pracy, udzielania urlopów.

Inspektorzy pracy mogą ponadto badać przestrzeganie przez pracodawcę ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w szczególności pod kątem popełnienia przewidzianych tam wykroczeń dotyczących zatrudniania bezrobotnych.

Maksymalna wysokość grzywny nałożonej mandatem może wynieść 2 tys. zł, w przypadku powtórnego ukarania w ciągu dwóch lat – 5 tys zł). Jeśli inspektor pracy skieruje wniosek do sądu o ukaranie pracodawcy za wykroczenia, grzywna może sięgnąć 30 tys. zł.

Wystąpienie

Nie wszystkie nieprawidłowości dają inspektorowi prawo do wydania nakazu, np. gdy stwierdzi nieprawidłowości przy udzielaniu urlopów. W takich przypadkach może on zastosować tzw. niewładczy środek, czyli wystąpienie. Może wtedy także ukarać mandatem. W wystąpieniu inspektor pracy wnioskuje do pracodawcy o usunięcie uchybień dotyczących stwierdzonych naruszeń, a pracodawca ma obowiązek w terminie 30 dni lub krótszym określonym przez inspektora udzielić odpowiedzi o sposobie wykonania wniosków. Wystąpienie nie jest jednak decyzją administracyjną i na jego podstawie nie może zostać wszczęta egzekucja administracyjna w celu zmuszenia pracodawcy do jego wykonania (postanowienie NSA z 29 maja 2009 r., sygn. akt I OSK 626/09, niepublikowany).


PRZYKŁAD 1: Podstawy do interwencji inspekcji pracy

  • Pracodawca w okresie jesiennym nie ogrzewa pomieszczeń, w których pracownicy wykonują pracę.
  • Pracodawca zmusza pracownika magazynu do pracy bez zapewnienia mu odzieży i obuwia roboczego – nie wydaje mu rękawic ochronnych do przenoszenia kartonów oraz butów, których noski powinny być wzmocnione na wypadek, gdyby ciężki przedmiot spadł na palce stóp.
  • Maszyna, przy której pracuje pracownik, pozbawiona jest osłon ochronnych, co grozi porażeniem prądem. Pracodawca odmawia jej naprawy. Jeśli pracownik zgłosi to PIP, inspektor pracy może wydać nakaz natychmiastowego wstrzymania eksploatacji maszyny.

PRZYKŁAD 2: Zwiększenie składek

Podczas dwóch kolejnych kontroli prowadzonych u pracodawcy stwierdzono rażące naruszenia przepisów bezpieczeństwa higieny pracy – montaż maszyn nie gwarantował ich stabilności i zagrażał życiu pracowników. Inspektor pracy miał prawo wstrzymać prace przy maszynach. Inspekcja może ponadto złożyć wniosek do jednostki organizacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych właściwej ze względu na siedzibę płatnika składek o podwyższenie pracodawcy o 100% stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe ustalanej na najbliższy rok składkowy.

PRZYKŁAD 3: Wstrzymanie wypłat za nadgodziny

Pracodawca wyliczył całej załodze wynagrodzenia za nadgodziny za pierwsze półrocze 2010 r. Po przekazaniu listy wypłat do księgowości wstrzymał wypłatę, powołując się na trudności finansowe. Inspektor pracy może wydać nakaz wypłaty tych wynagrodzeń.

PRZYKŁAD 4: Spór o nagrodę jubileuszową

Pracownik toczy z pracodawcą spór o wypłatę nagrody jubileuszowej przed sądem pracy. Zgłosił ten problem inspekcji pracy. Inspektor pracy nie może nakazać wypłaty tego świadczenia, ponieważ jest ono sporne.

Podstawa prawna

  • Art. 10, 11, 23, 24 i 33 ust. 1 pkt 3 ustawy o państwowej inspekcji pracy z 13 kwietnia 2007 r. – Dz.U. nr 89, poz. 589; ost. zm. Dz.U. z 2010 r. nr 182, poz. 1228.
  • Art. 119–123 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy – t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415; ost. zm. Dz.U. z 2010 r. nr 81, poz. 531.
  • Art. 36 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych – t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322.
Autopromocja

REKLAMA

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie - zapraszamy do subskrybcji naszego newslettera
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Uprawnienia rodzicielskie
    certificate
    Jak zdobyć Certyfikat:
    • Czytaj artykuły
    • Rozwiązuj testy
    • Zdobądź certyfikat
    1/10
    Ile tygodni urlopu macierzyńskiego można maksymalnie wykorzystać jeszcze przed porodem?
    nie ma takiej możliwości
    3
    6
    9 - tylko jeśli pracodawca wyrazi na to zgodę
    Następne
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Ruchomy czas pracy – rozkład czasu pracy wygodny dla pracodawcy i pracownika

    Rozkład czasu pracy może przewidywać różne godziny rozpoczynania pracy w dniach, które zgodnie z tym rozkładem są dla pracowników dniami pracy. Dzięki wprowadzeniu ruchomego czasu pracy pracownicy mogą – przy zachowaniu 8-godzinnej normy dobowej – rozpoczynać i kończyć pracę o różnych porach w poszczególnych dniach.

    Zakwaterowanie dla pracowników delegowanych do pracy za granicę bez podatku – wyrok NSA

    Zapewnienie pracownikowi delegowanemu, zwłaszcza na krótki czas, nieodpłatnego zakwaterowania i pokrycia kosztów podróży nie powoduje powstania po jego stronie przychodu opodatkowanego podatkiem dochodowym od osób fizycznych – wyrok NSA z 1 sierpnia 2023 r. (II FSK 270/21).

    Jak pracodawca może zareagować na przyprowadzanie przez pracownika dziecka do pracy

    Pracownica zatrudniona w sklepie kolejny raz przyprowadziła do pracy 5-letniego syna. Tłumaczyła to tym, że syn ma katar i nie mógł iść do przedszkola, a pracownica nie ma już urlopu na żądanie. W sklepie 5-latek siedzi sam na zapleczu, kiedy pracownica pracuje, co budzi nasze duże obawy o bezpieczeństwo takiego rozwiązania. Ponadto pracownica nie skupia się w pełni na pracy, tylko co chwilę oddala się ze stanowiska pracy na zaplecze, żeby sprawdzić, co z dzieckiem. Co możemy zrobić w tej sytuacji? Czy możemy ukarać ją upomnieniem lub naganą albo zwolnić, żeby w jej miejsce zatrudnić w pełni efektywnego pracownika? Czy możemy wprowadzić w regulaminie pracy regulację zakazującą przychodzenia do pracy z dzieckiem?

    Jest źle, będzie lepiej? Młodzi nadzieją na poprawę profilaktyki zdrowotnej w Polsce

    W ostatnich latach Polska stanęła w obliczu nie tylko wyzwań związanych z gospodarką czy polityką, ale także ze zdrowiem publicznym. Badania profilaktyczne, kluczowe dla wczesnego wykrywania chorób, stanowią istotny element dbałości o zdrowie. Niestety, statystyki wskazują, że Polacy nie korzystają z nich w wystarczającym stopniu. Jednak nadzieję na poprawę tych wskaźników niesie ze sobą zaangażowanie młodszych pokoleń, zwłaszcza pokolenia Z i milenialsów. 

    REKLAMA

    Prawie 50% imigrantów pracujących w Polsce znalazło zakwaterowanie dzięki pracodawcom

    Aż 47% imigrantów zatrudnionych w Polsce skorzystało z pomocy pracodawcy lub agencji pracy przy znalezieniu zakwaterowania w Polsce, a 33% cudzoziemców znalazło lokum samodzielnie – wynika z pierwszego w Polsce badania na temat sytuacji mieszkaniowej zatrudnionych w naszym kraju migrantów „Pracownik zagraniczny – zakwaterowanie w Polsce”, przeprowadzonego przez EWL Group, RentLito oraz Studium Europy Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego.

    Przeciętne wynagrodzenie w styczniu 2024 r. wyniosło 7768,35 zł brutto, o 264,61 zł mniej niż w grudniu 2023 r. Średnio 12634,53 zł zarobili pracownicy sekcji Informacja i komunikacja

    Przeciętne wynagrodzenie wyniosło w styczniu 2024 r. 7768,35 zł brutto. To o 12,8% więcej niż rok wcześniej, ale o 3,3% mniej niż w grudniu 2023 r. Sektor przedsiębiorstw zatrudniał w styczniu 6515,7 tys. osób – o 0,3% więcej niż w grudniu, ale o 0,2% mniej niż przed rokiem. Główny Urząd Statystyczny podał dane za pierwszy miesiąc 2024 r.

    Waloryzacja świadczeń wypłacanych przez ZUS. Od 1 marca 2024 r. świadczenia emerytalno-rentowe wzrosną o 12,12%

    Co roku ZUS waloryzuje wypłacane świadczenia emerytalno-rentowe. W 2024 r. waloryzacja nastąpi od 1 marca. Świadczenia wzrosną o 12,12%.

    Wielkanoc 2024 będzie krótsza niż zwykle

    Święta Wielkiej Nocy w 2024 r. będą trwać o godzinę krócej niż zwykle. Wielkanoc w tym roku przypada 31 marca. Jest to zarazem ostatnia niedziela marca; dzień, w którym przechodzimy na czas letni. 

    REKLAMA

    Premier odwołał szefa urzędu ds. kombatantów na wniosek Agnieszki Dziemianowicz-Bąk

    Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Jan Józef Kasprzyk został 20 lutego 2024 r. odwołany ze stanowiska. Taką decyzję podjął premier Donald Tusk na wniosek minister rodziny, pracy i polityki społecznej Agnieszki Dziemianowicz-Bąk. Cztery dni wcześniej szefowa resortu skrytykowała Urząd za organizowanie wydarzeń upamiętniających Józefa Kurasia „Ognia” i Brygadę Świętokrzyską NSZ oraz zakazała takich działań.

    ZUS alarmuje: coraz częściej zaburzenia psychiczne są przyczyną nieobecności w pracy

    Zwiększa się ilość nieobecności w pracy spowodowanych zaburzeniami psychicznymi i zaburzeniami zachowania. W ubiegłym roku lekarze wystawili ponad 1,4 mln zaświadczeń lekarskich z powodu zaburzeń zaliczających się do tej grupy. Najczęściej przyczyną absencji jest reakcja na ciężki stres.

    REKLAMA