REKLAMA

REKLAMA

Kategorie
Zaloguj się

Zarejestruj się

Proszę podać poprawny adres e-mail Hasło musi zawierać min. 3 znaki i max. 12 znaków
* - pole obowiązkowe
Przypomnij hasło
Witaj
Usuń konto
Aktualizacja danych
  Informacja
Twoje dane będą wykorzystywane do certyfikatów.

Praca w Konstytucji RP

Doktor nauk prawnych, adwokat, adiunkt na Wydziale Prawa, Administracji i Stosunków Międzynarodowych Krakowskiej Akademii im. A.F. Modrzewskiego w Katedrze Prawa Pracy i Zabezpieczenia Społecznego.
Praca w Konstytucji RP
Praca w Konstytucji RP
Dziennik Ustaw

REKLAMA

REKLAMA

W dniu 3 maja 2023 r. obchodzone jest Święto Narodowe Trzeciego Maja - z okazji rocznicy uchwalenia Konstytucji z 3 maja z 1791 r. Przyjmuje się, że Konstytucja 3 maja była pierwszą w nowożytnej Europie i drugą na świecie (po amerykańskiej). Konstytucja ta nie odnosiła się w wielu aspektach do pracy ludzkiej, jednak stanowiła ona inspirację do treści aktualnej Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., (Dz.U. 1997 Nr 78, poz. 483, dalej: Konstytucja), która w wielu aspektach odnosi się do podstawowych wartości demokratycznych, w tym związanych z pracą. 
rozwiń >

Co Konstytucja RP wskazuje na temat pracy?

Konstytucja RP, jako ustawa zasadnicza stanowiąca najważniejsze źródło prawa w Polsce, odnosi się do wielu aspektów związanych z pracą ludzką. Co ważne, zgodnie z hierarchią aktów prawnych m.in ustawy, rozporządzenia czy uchwały muszą być zgodne Konstytucją. Kodeks pracy określający w sposób szczegółowy prawa i obowiązki pracowników oraz pracodawców odnosi się do ogólnych zasad konstytucyjnych związanych z pracą.

Autopromocja

Konstytucja odnosi się do takich zagadnień związanych z pracą:

  1. Wolność pracy i prawo do pracy, w tym wolność wyboru zawodu.
  2. Dialog i współpraca partnerów społecznych (czyli związków zawodowych, organizacji pracodawców i strony rządowej).
  3. Wolność działalności gospodarczej.
  4. Solidarność społeczna (np. w zakresie ubezpieczeń społecznych).
  5. Ochrona pracy przez państwo, w tym sprawowanie nadzoru nad warunkami wykonywania pracy (tu chodzi m.in. o działania Państwowej Inspekcji Pracy).
  6. Równość wobec prawa i w prawie, w tym zakaz dyskryminacji z życiu zawodowym i nakaz równego traktowania (szczególnie kobiet i mężczyzn w zakresie zatrudnienia).
  7. Wolność zrzeszania się w związkach zawodowych i organizacjach pracodawców - w tym prowadzenie rokowań, strajków, zawierania układów zbiorowych pracy.
  8. Zakaz zatrudniania dzieci.
  9. Prawo do pracy w bezpiecznych i higienicznych warunkach pracy.
  10. Prawo do wypoczynku i prawo do urlopu.
  11. Prawo do zabezpieczenia społecznego w razie choroby pracowników.
  12. Prawo osób niepełnosprawnych do pomocy państwa, w tym w zakresie zatrudnienia.

Co jest podstawą ustroju gospodarczego Polski?

Podstawę ustroju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej jest społeczna gospodarka rynkowa oparta na:

  • wolności działalności gospodarczej
  • własności prywatnej
  • solidarności
  • dialogu
  • współpracy partnerów społecznych.

Jak w Konstytucji rozumiana jest praca?

Praca w Konstytucji rozumiana jest w sposób szeroki. Ustawodawca w dość generalny sposób wskazuje, że praca znajduje się pod ochroną Rzeczypospolitej Polskiej a państwo sprawuje nadzór nad warunkami wykonywania pracy. Chodzi o każdego rodzaju pracę, a nie tylko pracę w ścisłym rozumieniu z Kodeksy Pracy. Ochronie podlegają więc w konstytucyjnym ujęciu osoby zatrudnione różnych podstawach prawnych, nie tylko w oparciu o stosunek pracy. Przepis stanowi klauzulę generalną, a tym samym pozwala na budowanie różnych modeli ochrony pracy, w tym także modelu ochrony pracy wykonywanej w formie działalności gospodarczej, np. przez samozatrudnionych czy przedsiębiorców. Ochroną objęta jest więc każda praca, zarówno pracowników, zleceniobiorców, samozatrudnionych, praca w gospodarstwie rolnym, praca nieodpłatna, praca wykonywana przez pracodawców i przedsiębiorców niebędących pracodawcami.

Praca jest wartością samą w sobie, ale stanowi też podstawę funkcjonowania gospodarki. Z pracą wiążą się inne aksjologiczne wartości takie jak: godność, wolność, równość czy sprawiedliwość. Jedna z encyklik papieskich, tj. Laborem exercens, napisana przez papieża Jana Pawła II odnosi się do pierwszeństwa pracy przed kapitałem. Praca nie jest bowiem towarem, a wynagrodzenie ceną za ten towar - gdyż ważny jest aspekt podmiotowy pracy (czyli człowieka świadczącego pracę), a nie przedmiotowy.

Dalszy ciąg materiału pod wideo

Funkcja ochronna prawa pracy

Na państwie ciąży obowiązek ochrony pracowników, polegający m.in. na stworzeniu gwarancji prawnych ochrony pracowników przed niezgodnymi z prawem lub nieuzasadnionymi działaniami pracodawców będących "silniejszą" stroną stosunku pracy. Taka ochrona przejawia się m.in. w ustanowieniu minimalnego wynagrodzenia za pracę i minimalnej stawki godzinowej. 

Jednym z takich przejawów ochrony pracy jest np. nowelizowanie Kodeksu Pracy, na skutek implementowania do polskiego porządku prawnego unijnych dyrektyw. W ostatnim czasie, w dniu 26 kwietnia 2023 r. weszły w życie przepisy dot. większej ochrony rodzicielstwa, przejrzystych i przewidywalnych warunków pracy (m.in. w zakresie umów o pracę na okres próbny i czas określony) oraz co do równowagi między życiem zawodowym a prywatnym.

Władze publiczne mają również prowadzić politykę zmierzającą do pełnego, produktywnego zatrudnienia poprzez realizowanie programów zwalczania bezrobocia, w tym organizowanie i wspieranie poradnictwa i szkolenia zawodowego oraz robót publicznych i prac interwencyjnych.

Równość wobec prawa i zakaz dyskryminacji

Konstytucja jasno wyznacza zasadę, że wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Szczególnie ważne jest to, że kobieta i mężczyzna w Rzeczypospolitej Polskiej mają równe prawa w życiu rodzinnym, politycznym, społecznym i gospodarczym. Kobieta i mężczyzna mają w szczególności równe prawo do kształcenia, zatrudnienia i awansów, do jednakowego wynagradzania za pracę jednakowej wartości, do zabezpieczenia społecznego oraz do zajmowania stanowisk, pełnienia funkcji oraz uzyskiwania godności publicznych i odznaczeń.

Zbiorowe prawa pracy - wolność zrzeszania się w związkach zawodowych i organizacjach pracodawców

W Konstytucji zapewnia się wolność zrzeszania się w związkach zawodowych, organizacjach społeczno-zawodowych rolników oraz w organizacjach pracodawców. Związki zawodowe oraz pracodawcy i ich organizacje mają prawo do rokowań, w szczególności w celu rozwiązywania sporów zbiorowych, oraz do zawierania układów zbiorowych pracy i innych porozumień. Związkom zawodowym przysługuje prawo do organizowania strajków pracowniczych i innych form protestu w granicach określonych w ustawie. międzynarodowe.

Wolność wyboru zawodu i miejsca pracy

Każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania zawodu oraz wyboru miejsca pracy. Wyjątki co do wolności pracy określa każdorazowo ustawa - regulują np. kryteria dostępu do danego zawodu, np. sędziego czy lekarza. Co ważne, obowiązek pracy może być nałożony tylko przez ustawę.

Zakaz zatrudniania dzieci

Stałe zatrudnianie dzieci do lat 16 jest zakazane. Formy i charakter dopuszczalnego zatrudniania określa ustawa, tj. Kodeks pracy wskazujący, że wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dziecko do ukończenia przez nie 16 roku życia jest dozwolone wyłącznie na rzecz podmiotu prowadzącego działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową i wymaga uprzedniej zgody przedstawiciela ustawowego lub opiekuna tego dziecka, a także zezwolenia właściwego inspektora pracy.

Prawo do bezpiecznych warunków pracy

Każdy ma prawo do bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Sposób realizacji tego prawa oraz obowiązki pracodawcy określa ustawa. Co ciekawe, Konstytucja użyła słowa: każdy, a nie pracownik. Odnosi się to więc do szerokiego rozumienia pracy.

Prawo do urlopu

Konstytucja wskazuje, że pracownik ma prawo do określonych w ustawie dni wolnych od pracy i corocznych płatnych urlopów. Maksymalne normy czasu pracy określa ustawa.

Prawo do zabezpieczenia społecznego w razie choroby pracownika

Obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa.

Obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i nie mający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego.

Prawo osób niepełnosprawnych do pomocy państwa

Osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej.

Autopromocja

REKLAMA

Źródło: INFOR
Czy ten artykuł był przydatny?
tak
nie
Dziękujemy za powiadomienie - zapraszamy do subskrybcji naszego newslettera
Jeśli nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania w tym artykule, powiedz jak możemy to poprawić.
UWAGA: Ten formularz nie służy wysyłaniu zgłoszeń . Wykorzystamy go aby poprawić artykuł.
Jeśli masz dodatkowe pytania prosimy o kontakt

Komentarze(0)

Pokaż:

Uwaga, Twój komentarz może pojawić się z opóźnieniem do 10 minut. Zanim dodasz komentarz -zapoznaj się z zasadami komentowania artykułów.
    QR Code

    © Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A.

    Uprawnienia rodzicielskie
    certificate
    Jak zdobyć Certyfikat:
    • Czytaj artykuły
    • Rozwiązuj testy
    • Zdobądź certyfikat
    1/10
    Ile tygodni urlopu macierzyńskiego można maksymalnie wykorzystać jeszcze przed porodem?
    nie ma takiej możliwości
    3
    6
    9 - tylko jeśli pracodawca wyrazi na to zgodę
    Następne
    Kadry
    Zapisz się na newsletter
    Zobacz przykładowy newsletter
    Zapisz się
    Wpisz poprawny e-mail
    Nie na każdej uczelni podwyżki o 30%. Na publicznej adiunkt zarabia 6840 zł a na niepublicznej często otrzymuje tylko minimalną krajową 4242 zł!

    Nawet ponad 2500 zł może wynosić różnica w zarobkach doktora, który jest zatrudniony na stanowisku adiunkta na uczelni niepublicznej, w stosunku do doktora - adiunkta, który jest zatrudniony na uczelni publicznej i po podwyżkach zarabia minimalnie 6840 zł. Mało kto wie, że podwyżki wynagrodzeń na uczelniach o 30% nie dotyczą uczelni niepublicznych. Wyższe wynagrodzenie, zgodnie z nowym rozporządzeniem otrzymują tylko pracownicy uczelni publicznych. 

    Jak uzyskać świadczenie wspierające z ZUS: wnioski, terminy, kwoty

    Świadczenie wspierające jest formą pomocy dla osób niepełnosprawnych. W 2024 r. świadczenie dostępne jest dla osób z niepełnosprawnościami z najwyższymi poziomami potrzeby wsparcia, tj. od 87 do 100 punktów. Jak wygląda procedura uzyskania świadczenia wspierającego?

    28 lutego 2024 r. upływa termin przekazania ubezpieczonym informacji ZUS IMIR

    Płatnicy składek są zobowiązani do sporządzenia informacji rocznej (ZUS IMIR) dotyczącej ubezpieczonych, za których w 2023 r. rozliczali składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Ww. informację należy przekazać ubezpieczonym do 28 lutego 2024 r.

    1780,96 najniższej emerytury, renty rodzinnej i renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz renty socjalnej od 1 marca 2024

    Są już znane kwoty najniższych świadczeń z ZUS i KRUS, które będą należne od 1 marca 2024 r.! Będzie to przykładowo: 1780,96 najniższej emerytury, renty rodzinnej i renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy oraz renty socjalnej. Skąd taki wzrost i na czym polega waloryzacja świadczeń emerytalno-rentowych? Czy trzeba złożyć wniosek o waloryzację emerytury? Jakie świadczenia podlegają waloryzacji? Czy będzie 13 i 14 emerytura w 2024? 

    REKLAMA

    Dofinansowanie z ZUS na poprawę BHP. Można dostać nawet 300000,00 zł dofinansowania!

    ZUS organizuje konkurs na projekty dotyczące utrzymania zdolności do pracy przez cały okres aktywności zawodowej realizowane w 2025 r. (Konkurs nr 2024.01). Można zdobyć dofinansowanie w wysokości 300000,00 zł. Wnioski o dofinansowanie należy składać od 26 lutego do 27 marca 2024 r.

    Szkolenia policjantów i skoszarowanie: ważny komunikat MSWiA

    Szkolenia w systemie skoszarowanym w Policji mogą odbywać jedynie osoby realizujące w Policji powszechny obowiązek obrony, albo funkcjonariusze odbywający szkolenie/doskonalenie zawodowe w nadzwyczajnych okolicznościach jak np. w stanie klęski żywiołowej. Wynika z tego, że policjanci odbywający szkolenie/doskonalenie zawodowe w zwykłych okolicznościach nie mogą być szkoleni w systemie skoszarowanym. Jak być powinno? Komenda Główna Policji zadeklarowała szczegółową analizę postanowień aktów wewnętrznych obowiązujących w poszczególnych jednostkach szkoleniowych. Szykują się kontrole!

    Zatrudnianie cudzoziemców. Zezwolenie na pracę ma aż sześć typów: A, B, C, D, E, S. Który wybrać?

    Zezwolenie na pracę to dokument legalizujący pracę w Polsce cudzoziemca, który nie jest zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia. Polskie przepisy przewidują zezwolenia sześciu typów. Rodzaj zezwolenia na pracę, który musi posiadać cudzoziemiec zależy od tego, przez jaki okres zamierza pracować w Polsce, jaki charakter ma mieć jego praca, oraz – czy będzie pracował dla podmiotu polskiego, czy zagranicznego.

    Postępowanie karne o umyślnie przestępstwo lub przestępstwo skarbowe w zawodach medycznych

    Postępowanie karne o umyślnie przestępstwo lub przestępstwo skarbowe w zawodach medycznych - to zagadnienie okazało się problematyczne, na etapie ubiegania się o wykonywanie zawodu lekarza, pielęgniarki, położnej czy dentysty. W związku z tym Minister Zdrowia Izabela Leszczyna rozważy propozycję zmiany legislacyjnej w zakresie składanego oświadczenia co do prowadzonego postępowania karnego przeciwko osobom mającym wykonywać zawód medyczny. Być może dojdzie do zmiany w sprawie procedury otrzymywania przez lekarzy, lekarzy dentystów oraz pielęgniarki i położne uprawnień do wykonywania tych zawodów.

    REKLAMA

    Szukasz dobrej pracy? Pamiętaj o liście motywacyjnym. Musi być profesjonalnie przygotowany!

    List motywacyjny to dokument, w którym składająca go osoba wyjaśnia, z jakich powodów ubiega się np. o zatrudnienie. Chociaż złożenie listu motywacyjnego nie zawsze jest wymagane przez potencjalnego pracodawcę, to warto mu pokazać, że składającemu naprawdę zależy na podjęciu zatrudnienia.

    Pracownicy naukowi dostaną podwyżki o 30%. Profesor zarobi co najmniej 9370 zł miesięcznie, profesor uczelni – 7777,10 zł, adiunkt – 6840,10 zł, inny nauczyciel akademicki – 4685 zł [Wyrównanie od 1 stycznia 2024 r.]

    Wynagrodzenia pracowników naukowych pójdą w górę. Minister nauki Dariusz Wieczorek podpisał rozporządzenie, dzięki któremu podwyżki otrzymają pracownicy naukowi zatrudnieni na uczelniach publicznych oraz w Polskiej Akademii Nauk. Wynagrodzenie zasadnicze profesora wzrośnie z 7210 zł do 9370 zł. Naukowcy dostaną podwyżki z wyrównaniem od 1 stycznia 2024 r.

    REKLAMA